نفس های آخر گردشگری در ایران

شایان بهرامی، فعال حوزه بوم‌گردی در بوشهر، با تاکید بر دشواری‌های پیش روی کسب و کار‌های گردشگری می‌گوید: در هر کسب و کاری مشکلاتی وجود دارد، اما گردشگری در ایران، به‌ویژه بوم‌گردی، چالش دائمی شده است. در این حوزه تنها در برخی ایام سال فعالیت اقتصادی شکل می‌گیرد و بقیه سال عملا گردشگری رونق ندارد.

او می‌افزاید: فصل گردشگری جنوب در واقع از آبان ماه شروع می‌شود و اوج آن دی و بهمن است. اما امسال، به دلیل شرایط پیش آمده، نسبت به سال‌های قبل افت چشمگیری داشتیم. در واقع، میزان تقاضا کمتر از انتظار بود و این موضوع مشکلات زیادی برای ما و همکاران ایجاد کرد.

بهرامی توضیح می‌دهد: اتفاقات اخیر باعث شد تا تمام رزرو‌های مجموعه ما و سایر همکارانم در دی و بهمن لغو شود. این موضوع تنها به آژانس‌ها و تور‌هایی که رزروهایشان را دو تا سه ماه قبل ثبت کرده بودند، خلاصه نمی‌شود، بلکه رزرو‌های خانوادگی و انفرادی را هم دربرمی‌گیرد که فشار مالی سنگینی را برایمان ایجاد کرده است. او می‌افزاید: بر اساس پیش‌پرداخت‌هایی که از مشتریان دریافت کرده بودیم، اقدام به توسعه و به‌روزرسانی امکانات کرده بودیم، از جمله خرید تجهیزات جدید و ارتقای اقامتگاه. این هزینه‌ها بخش مهمی از سرمایه‌گذاری ما برای آماده‌سازی فصل اوج گردشگری بود، اما پس از لغو رزرو‌ها ناچار شدیم تمام وجوه را به آژانس‌ها و گردشگران خانوادگی بازگردانیم. این وضعیت موجب ایجاد معضل مالی بزرگی شد و حتی پرداخت اقساط و هزینه‌های بالاسری برای بسیاری از همکاران تقریبا غیرممکن شده است.

او با تاکید بر اینکه در گردشگری، درآمد فصل اوج باید هزینه‌های کمتر گردشگرپذیر سال را جبران کند، گفت: با شرایط فعلی، حتی هزینه‌های همان فصل اوج هم تامین نمی‌شود. می‌توان گفت که وضعیت امسال از دوران کرونا نیز بدتر است. در دی و بهمن ۱۳۹۹، حتی با وجود کرونا، چنین مشکلاتی را تجربه نکرده بودیم، آن زمان شرایط اقتصادی هم بهتر بود و خانواده‌ها اقامتگاه‌ها را به صورت اختصاصی رزرو می‌کردند. به گفته بهرامی، ماهیت خدمات گردشگری باعث می‌شود این صنعت تاثیر بیشتری نسبت به سایر بخش‌های اقتصاد از وقایع بگیرد.

او می‌گوید: فروش کالا را می‌توان به آینده موکول و با افزایش قیمت به‌روزرسانی کرد، اما خدمات گردشگری ذخیره نمی‌شوند. اگر امروز فروخته نشوند، ارزش آنها از بین می‌رود و دیگر امکان فروش مجدد وجود ندارد. مردم خدماتی مانند تعمیرات یا درمان را، حتی در شرایط بد اقتصادی و… تعطیل نمی‌کنند، اما گردشگری اولویت نیست و در مرتبه بعد از نیاز‌های اولیه زندگی قرار می‌گیرد.

او ادامه می‌دهد: حتی زمانی که گردشگری دوباره رونق می‌گیرد، مردم انتظار دارند قیمت‌ها کاهش یابد یا حداقل بالا نرود. این توقع‌ها، همراه با فشار اقتصادی موجود، به شدت به فعالان بوم‌گردی آسیب می‌زند و نشان می‌دهد که این بخش نیازمند حمایت بسیار جدی است. این فعال حوزه بوم‌گردی می‌افزاید: اگر این حمایت صورت نگیرد کارآفرینانی که سال‌ها چالش‌های مختلف را پشت سر گذاشته‌اند، ممکن است ضربه شدیدی بخورند و نتوانند خود را بازیابی کنند.

نیلوفر حسینی، کارشناس بوم‌گردی، می‌گوید: بوم‌گردی‌هایی که من با آنها در ارتباط هستم و پیش‌تر همکاری‌هایی با هم داشتیم، اغلب می‌گویند که مدت‌هاست واحد‌های خود را برای فروش گذاشته‌اند، زیرا دیگر درآمدزایی برایشان ندارد و سودشان تقریبا به صفر رسیده است. به گفته این فعال حوزه بوم‌گردی مشکل اصلی این بود که این مجموعه‌ها در زمان آغاز به کارشان روی جذب گردشگران خارجی تمرکز کرده بودند، اما حالا بخش عمده‌ای از گردشگری خارجی که زمانی برایشان منبع درآمد بود، از دست رفته است.

او می‌افزاید: این مجموعه‌ها دیگر امیدی به درآمد از گردشگران خارجی ندارند؛ بنابراین تنها دل‌خوشی‌شان گردشگری داخلی است که آن هم مشکلات فراوان دارد. در این شرایط معدودی از صاحبان اقامتگاه که تمام سرمایه‌شان را روی بوم‌گردی گذاشته‌اند و این تنها منبع درآمد خانوادگی‌شان است، با سختی و حتی وام، کسب و کار را اداره می‌کنند.

او با اشاره به اینکه بسیاری از صاحبان بوم‌گردی‌ها مجموعه‌های خود را برای فروش گذاشته‌اند، اضافه می‌کند: متاسفانه حتی خریداری برای آنها پیدا نمی‌شود، زیرا کسی حاضر نیست در تاسیسات گردشگری سرمایه‌گذاری کند. به گفته حسینی بوم‌گردی‌ها در سال‌های اخیر تلاش می‌کردند تا با تعداد کم گردشگر داخلی به حیات‌شان ادامه دهند. اما اتفاقاتی که مدام می‌افتد آنها را در شرایط بغرنجی قرار داده است. او می‌گوید: شرایط فعلی بسیار بغرنج شده است. لغو سفر‌ها و خالی بودن اقامتگاه‌ها در این زمان طلایی سال، همان امید کم به بهبود را نیز از بین برده است. به نظر من، این یکی از بزرگ‌ترین ضرر‌هایی است که به کسب و کار‌های این حوزه وارد می‌شود.

او با بیان اینکه تبعات این وضعیت به‌ویژه برای کسب و کار‌های خانوادگی در روستا‌ها و شهر‌های کوچک جدی است، می‌افزاید: این اقامتگاه‌ها می‌توانستند نقش کلیدی در رونق گردشگری و حتی فروش صنایع دستی و اقتصاد محلی داشته باشند، اما این فرصت را از دست داده‌اند. حسینی می‌افزاید: این وضعیت به معنای آن است که بسیاری از کسب و کار‌های بوم‌گردی عملا نفس‌های آخر خود را می‌کشند. اما مساله تنها به خود اقامتگاه‌ها محدود نمی‌شود؛ این واحد‌ها نقش واسطه در فروش صنایع دستی زنان روستا‌ها را نیز داشتند. حالا با تعطیلی یا فروش این اقامتگاه‌ها، زنجیره فروش صنایع دستی هم دچار آسیب می‌شود و اثرات ثانویه گسترده‌ای به اقتصاد محلی وارد می‌شود.