جنگ یا توافق؛ ایران و آمریکا به کدام سو می روند؟
هر دو طرف در روزهای اخیر تلاش کردهاند مواضع خود را درباره مذاکرات هستهای و گفتوگوهای غیرمستقیم در مسقط روشن کنند، اگرچه همچنان اختلافات اساسی پابرجاست.
هر دو طرف در روزهای اخیر تلاش کردهاند مواضع خود را درباره مذاکرات هستهای و گفتوگوهای غیرمستقیم در مسقط روشن کنند، اگرچه همچنان اختلافات اساسی پابرجاست.
به گزارش رصد روز، در حالیکه سایه جنگ ایران و آمریکا همچنان بر سر میز مسقط سنگینی میکند، شش روز پس از نخستین نشست تهران و واشنگتن، هنوز تکلیف دور دوم مذاکرات روشن نشده است؛ تعللی که احتمال بازگشت به گزینه نظامی را جدیتر کرده است. اما گزینه نظامی تا چه حد جدی است؟ مقامات طرفین در اینباره چه گفتند و تحلیل رسانهها از احتمال جنگ ایران و آمریکا چیست؟
هر دو طرف در روزهای اخیر تلاش کردهاند مواضع خود را درباره مذاکرات هستهای و گفتوگوهای غیرمستقیم در مسقط روشن کنند، اگرچه همچنان اختلافات اساسی پابرجاست. در تهران، مقامات رسمی بر لزوم پیشرفت دیپلماسی تأکید دارند، اما همزمان بار دیگر خطوط قرمز خود را تکرار کردهاند. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، پس از سفر به عمان گفت که گفتوگوها با آمریکا در مسقط «پیشرفت تدریجی» داشته و موفقیت آن نیازمند پرهیز از فشار و مطالبات خارج از چارچوب توافقهای قبلی است و این مسیر را «موقعیتی برای کاهش تنش منطقهای» توصیف کرد.
همزمان، رسانههای داخلی گزارش دادهاند که ایران به طور رسمی تأیید کرده مذاکرات غیرمستقیم ادامه مییابد و قرار است بر موضوع برنامه هستهای و رفع تحریمها تمرکز کند، در حالی که تهران اعلام کرده گفتوگوها باید در فضایی عاری از تهدید و فشار نظامی انجام شود.
از سوی دیگر، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در گفتوگو با رسانهها عنوان کرده است که ایران بر ادامه مسیر دیپلماسی تأکید دارد و آماده است همزمان با دفاع از منافع قانونی خود، گفتوگوها را با تمرکز بر موضوعات اصلی دنبال کند.
در مقابل، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از ادامه گفتوگوها با ایران خبر داده، اما به شدت از تعیین موضع آمریکا در قبال احتمال حمله نظامی پرهیز میکند و تاکید دارد که «خواهید دید آیا میتوان به توافق رسید یا نه.»
اختلاف اصلی میان طرفین بر دامنه موضوعات مذاکرات متمرکز است. ایران بر متمرکز ماندن بر پرونده هستهای تأکید دارد، با این حال آمریکا خواهان گسترش محور گفتوگوها به برنامه موشکی و نقش منطقهای ایران نیز است، موضوعی که تهران آن را در شرایط کنونی غیرقابل مذاکره میداند.
همزمان با ادامه مذاکرات ایران و آمریکا، تلاشهای اسرائیل برای به بنبست کشاندن این روند با سفر روز گذشته بنیامین نتانیاهو به واشنگتن وارد مرحله تازهای شد.
روزنامه اسرائیلی یدیعوت آحارونوت، از اهداف نتانیاهو پرده برداشت. این رسانه که معمولاً به منابع امنیتی نزدیک است، از سناریویی با عنوان «شروط غیرممکن» خبر داد؛ راهبردی که بر اساس آن، تلآویو میکوشد دامنه توافق احتمالی را آنقدر گسترده تعریف کند که عملاً امکان رسیدن به تفاهم از بین برود.
به نوشته یدیعوت آحارونوت، بزرگترین نگرانی نتانیاهو در شرایط فعلی، تمایل ترامپ به دستیابی به یک پیروزی سریع دیپلماتیک است. رئیسجمهور آمریکا ظاهراً به دنبال توافقی تازه با ایران است؛ توافقی شبیه برجام، اما با برند سیاسی خود. در مقابل، نتانیاهو تلاش میکند به ترامپ القا کند که هر توافقی که صرفاً به پرونده هستهای محدود شود و برنامه موشکی ایران را دربر نگیرد، نهتنها به صلح منجر نخواهد شد، بلکه زمینهساز جنگی گستردهتر خواهد بود.
از آنجا که تهران پیشتر هرگونه مذاکره درباره توان موشکی خود را خط قرمز و غیرقابل مذاکره اعلام کرده، فشار برای گسترش چارچوب مذاکرات میتواند عملاً مسیر گفتوگوها را به بنبست بکشاند؛ بنبستی که در نهایت، گزینه نظامی را از حاشیه به متن خواهد آورد.
در همین راستا، شبکه ۱۳ تلویزیون اسرائیل نیز گزارش داد نتانیاهو در سفر خود به واشنگتن به دنبال دریافت «چراغ سبز حمله مستقل به ایران در صورت توافق» است؛ ادعایی که شبکه کان اسرائیل نیز آن را تایید کرده است.
شاید به همین دلیل بود که علی لاریجانی در واکنش به سفر ۲۲ بهمن نخستوزیر اسرائیل به آمریکا گفت: «آمریکاییها باید عاقلانه بیندیشند و اجازه ندهند او با ژست گرفتن، پیش از پرواز چنین القا کند که میخواهد چارچوب مذاکرات هستهای را به آمریکاییها یاد بدهد. آنها باید نسبت به نقش مخرب صهیونیستها هوشیار باشند.»
اگرچه اسرائیل تمام توان خود را برای به بنبست کشاندن مذاکرات به کار گرفته است، اما همچنان چراغ سبز ترامپ برای آغاز گفتوگوها، امکان کنار گذاشتن گزینه نظامی را فراهم کرده است.
شبکه سیانان با اشاره به نقش اسرائیل در کشاندن آمریکا به درگیری با ایران در جریان «جنگ ۱۲ روزه» نوشت: «در حالی که ترامپ نسبت به گشایشهای دیپلماتیک ابراز خوشبینی کرده و چارچوبهایی برای پیشنهادهای هستهای مطرح کرده بود، گزارشها حاکی از آن بود که نتانیاهو قانع نشده و در نهایت تا پایان ضربالاجل ۶۰ روزه واشنگتن صبر کرد، پیش از آنکه حملاتی را آغاز کند که به «جنگ ۱۲روزه» انجامید.»
به گزارش سیانان؛ «حتی پس از آنکه بمبافکنهای آمریکایی به حملات علیه تأسیسات هستهای نطنز و فردو پیوستند، گزارش شده که واشنگتن از اسرائیل خواسته بود دامنه عملیات خود را کاهش دهد؛ در حالی که نیروهای اسرائیلی پس از کشته شدن فرماندهان ارشد سپاه پاسداران به چهرههای ارشد نزدیکتر میشدند.»
در همین حال، طبق گزارشهای غیررسمی، علی لاریجانی در سفر به عمان و سپس قطر طی روزهای گذشته حامل پاسخ تهران درباره چارچوب توافق بوده است. سیانان به نقل از منابع خود نوشت: «در اسرائیل، بازگشت علی لاریجانی نشانهای از تلاش تهران برای نمایش انعطافپذیری، در عین مقاومت در برابر محدودیتهای مربوط به برنامه موشکی و شبکههای منطقهای تلقی شده است.»
همزمان، عباس عراقچی از بخش مهمی از برنامه جمهوری اسلامی برای توافق پرده برداشت و گفت: «به تیمم دستور دادهام روی یک طرح یا پیشنهاد عملی کار کنند که بتواند تضمین کند هیچ سلاح هستهای وجود نخواهد داشت. در عین حال، حقوق ایران برای استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای نیز تضمین شود؛ برای تولید برق، دارو، کشاورزی و همه موارد دیگر.»
گزارشهای رویترز نشان میدهد که ایران در طول مذاکرات بر غنیسازی اورانیوم اصرار داشته، اما در مورد سطح و درصد آن انعطافپذیری نشان داده است. به نظر میرسد اگر تهران بتواند راهحلی مقبول برای مسئله هستهای ارائه کند، نتایج مذاکرات ممکن است به نفع ایران تمام شود. یکی از پیشنهادهای مطرح، ایجاد کنسرسیوم کشورهای منطقه برای غنیسازی هستهای است.
با این حال، تحرکات تلآویو همچنان بزرگترین مانع بر سر راه توافق هستهای به شمار میرود. پیشتر دونالد ترامپ در حملات اسرائیل علیه ایران مشارکت کرده و نقش لابی یهود، به ویژه تأثیر جرد کوشنر، داماد یهودیالاصل و مشاور نزدیک ترامپ، در سیاست خارجی ایالات متحده، چشمانداز موفقیت مذاکرات را کاهش داده است.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
