بازار سفرهای هوایی در رکود سنگین؛
مسافرت هوایی پَر!!
صنعت هوایی کشور در سال۱۴۰۴ یکی از دشوارترین سالهای خود را پشت سر گذاشت.
صنعت هوایی کشور در سال۱۴۰۴ یکی از دشوارترین سالهای خود را پشت سر گذاشت. افزایش سنگین هزینه ایرلاینها در کنار تشدید تحریم موجب صعود قیمت بلیت هواپیما شد. این در حالی است که تورم صعودی و کاهش قابلتوجه قدرت خرید خانوار سبب شد که مسافرت هوایی از سبد هزینه بسیاری از خانوادههای طبقه متوسط حذف شود. براساس اعلام انجمن شرکتهای هواپیمایی در شش ماه ابتدای امسال شمار سفرهای هوایی حدود ۱۹درصد کاهش داشته است. این موضوع در شرایطی رخ میدهد که صنعت هوایی امسال شوک جنگ ایران و اسرائیل و خسارت هنگفت ناشی از آن را تجربه کرده است.
مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی به ایلنا توضیح داده است که «در ایام جنگ ۱۲روزه و آتشبس ۱۲هزار و ۲۹پرواز باطل شد که از این تعداد ۸هزار و ۶۵۳ پرواز داخلی و ۳هزار و ۳۷۶پرواز هم بینالمللی بوده، همچنین از ۲۳خردادماه تا ۱۱تیرماه ۴۴۴هزار و ۳۲۴ بلیت داخلی و ۳۹۵هزار و ۶۴ بلیت باطل شده و در این مدت بیش از ۶هزار و ۱۳۰میلیارد تومان درآمد از دست رفته شرکتهای هواپیمایی است.»
شوک بعدی در زمستان رخ داده است و به دنبال اعتراضات دی ماه و قطع گسترده اینترنت، همچنین بالا گرفتن تنشهای خارجی و کاهش پروازهای خارجی از آسمان کشور، شمار تقاضای سفرهای هوایی به شدت ریزش داشته است.
حالا فعالان بازار سفرهای هوایی توضیح میدهند که تداوم قطع اینترنت علاوه بر سرگردانی مسافران پروازهای خارجی فعالیت آژانسهای گردشگری را مختل و خسارتهای مالی سنگینی به بدنه نحیف این صنعت وارد کرده و قطع ناگهانی دسترسی به شبکه جهانی وب سامانههای رزرواسیون بینالمللی را از کار انداخته و موجی از بلاتکلیفی را برای مسافران و دفاتر خدمات مسافرتی رقم زده است. براساس این گزارشها بسیاری از شهروندانی که قصد سفر به خارج از کشور را داشتند اکنون با درهای بسته ایرلاینها روبهرو شدهاند و حتی امکان اطلاع از تغییر ساعت پروازها را ندارند.
گزارشها حاکی از آن است که صدور بلیت برای ایرلاینهای خارجی تقریبا غیرممکن شده و تنها مسیرهای محدودی مانند ترکیه و دوبی با دشواری در دسترس هستند. در این میان تغییر مداوم برنامه پروازی شرکتهای خارجی و عدم اطلاعرسانی صحیح به دلیل لغو پروازهای خارجی یا تغییر ساعات آنها مسافران را ساعتها در فرودگاهها سرگردان کرده است. امیرپویان رفیعیشاد، رییس انجمن صنفی دفاتر سفر هوایی تهران وضعیت فعلی را قفلشدگی کامل خدمات سفر توصیف میکند و معتقد است که حتی دسترسی به سامانههای داخلی نیز به دلیل کندی شبکه ملی با اختلال جدی روبهرو است.
براساس گفته این مقام صنفی، این شرایط بحرانی نهتنها سفرهای تفریحی بلکه ماموریتهای تجاری ضروری را نیز متوقف کرده و خسارت آژانسهای مسافرتی را که پیشتر با بحرانهای اقتصادی دستوپنجه نرم میکردند دوچندان کرده است. اگرچه وزارت میراث فرهنگی تلاشهایی برای ارائه اینترنت محدود به برخی مراکز داشته اما این راهکار برای هزاران دفتر خدمات مسافرتی فعال کارساز نبوده است.
صعود هزینهها
از آنسو هزینه شرکتهای هواپیمایی به صورت مداوم افزایش داشته است. شرکتهای هواپیمایی میگویند که ظرف مدت کوتاهی نرخ دلار تسعیر ایرلاینها از ۷۰هزار تومان در تیرماه امسال به بیشتر از ۱۰۰هزار تومان رسیده و این مساله روی هزینه شرکتهای هواپیمایی تاثیر قابل ملاحظه داشته است.
براساس توضیحات شرکتهای هواپیمایی حدود ۶۰درصد از هزینههای شرکتهای هواپیمایی ارزی است بنابراین با افزایش نرخ ارز، هزینهها بهصورت تصاعدی بالا میرود. انجمن شرکتهای هواپیمایی توضیح داده است که «در اردیبهشتماه مصوبه شورایعالی هواپیمایی بر این مبنا قرار گرفت که نرخ ساعت صندلی پروازی ۴۸دلار تایید شد»
با این احتساب مثلا نرخ پرواز تهران ـ مشهد که حدود یکساعت و ۲۰دقیقه بوده ۶۰دلار تمام میشود و پروازهای یکساعته ۴۸دلار است. گذشته از این شرکتهای هواپیمایی توضیح میدهند که حدود ۱۲درصد از هزینههای پرواز مربوط به مالیات و عوارض دولتی است که این نهادها هم خدمات خود را برمبنای نرخ دلار از شرکتهای هواپیمایی دریافت میکنند بنابراین شرکتهای هواپیمایی ناگزیر به اعمال تغییرات قیمتی هستند.
شرکتهای هواپیمایی همچنین تاکید میکنند که ایرلاینها نهتنها هیچ تخفیف دولتی دریافت نمیکنند که مالیات بر ارزشافزوده و عوارض هلال احمر نیز بر بلیتها وضع شده و عوارض فرودگاهی بابت نشست و برخاست، خدمات ناوبری و پارکینگ توسط شرکتهای دولتی بهصورت دلاری محاسبه میشود و شرکتهای هواپیمایی باید معادل ریالی آن را بپردازند. شرکتهای وابسته به وزارت دفاع نیز خدمات تعمیر و نگهداری هواپیماها را با نرخ دلار آزاد ارائه میدهند. گذشته از این وزارت صمت از اوایل شهریورماه امسال، تامین ارز مورد نیاز برای خرید قطعات، موتورها و تجهیزات هواپیما را از طریق تالار دوم مرکز مبادله و با نرخ دلار توافقی انجام میدهد که این موضوع هزینهها را باز هم افزایش داده است.
باید توضیح داد که امسال قیمت سوخت هواپیما ۲۴برابر شد. براساس بخشنامه شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، نرخ هر لیتر سوخت هواپیما برای شرکتهای داخلی از ۶۰۰تومان به ۱۱هزار و ۳تومان بدون احتساب مالیات بر ارزشافزوده افزایش یافت. با احتساب مالیات بر ارزشافزوده، این مبلغ به حدود ۱۴۳۰۰تومان در هر لیتر میرسد.
در واقع این افزایش قیمت با هدف کاهش یارانههای سوخت انجام شد و طبق این قانون، قیمت فروش سوخت هواپیما باید معادل ۳۰درصد نرخ خرید آن از پالایشگاهها تعیین شود بنابراین نرخ سوخت هواپیما در سالجاری تقریبا ۲۴برابر شده است و حالا دولت در لایحه بودجه۱۴۰۵پیشنهاد کرد نرخ سوخت هواپیما برای سال آینده دو برابر شود.
افزایش مداوم هزینه شرکتهای هواپیمایی و به دنبال آن قیمت بلیت هواپیما سبب شده که بازار ایرلاینها کوچکتر شود و طبق اعلام انجمن شرکتهای هواپیمایی در ششماهه نخست امسال تعداد مسافران هوایی ۱۹درصد کاهش یافته و در بازار فعلی، بهدلیل نبود کشش تقاضا، شرکتها در بسیاری از مسیرها ناچارند بلیتها را پایینتر از سقف مصوب بفروشند بهگونهای که در مسیرهای پرتردد، میانگین نرخ بلیتها حدود یکسوم پایینتر از سقف تعیینشده است.
این اتفاقات در شرایطی رخ میدهد که یکی از بزرگترین چالشهای کنونی صنعت هوایی تجاری کشور زمینگیری ناوگان موجود است بهگونهای که حدود ۴۰تا ۴۵درصد از ناوگان هوایی کشور به دلیل تحریمها و کمبود قطعات از چرخه عملیاتی خارج شدهاند.
ایرلاینها توضیح میدهند که تحریمهای بینالمللی مانع دسترسی به قطعات اصلی، تعمیر و نگهداری و خرید هواپیماهای نو میشوند، همچنین فقدان قطعات یدکی برای هواپیماهای قدیمی که اغلب خارجی هستند، تعمیر برخی ناوگان موجود را بسیار دشوار کرده است. سن بالای بسیاری از هواپیماها و دشواری در بهروزرسانی آنها نیز برخی ناوگان را از دسترس خارج کرده است. علاوه بر این بدهیهای شرکتهای هواپیمایی اقتصاد بسیاری از شرکتهای هواپیمایی را با مشکل مواجه کرده است.
همین مساله سبب کاهش ظرفیت حملونقل هوایی و افزایش قیمت بلیت و علاوه بر این موجب کاهش ایمنی پروازها به دلیل استفاده از هواپیماهای با عمر بالا و تعمیرات اضطراری و موجب از دست رفتن سرمایه ملی و کاهش توانایی کشور در جابهجایی مسافر و بار شده است.
