بازار جهانی نفت با اختلال در تنگه هرمز کنار آمد
براساس گزارش رویترز، بازار نفت بیش از پیش بهگونهای رفتار میکند که گویی اختلال در عرضه انرژی خاورمیانه یک شوک موقتی نیست، بلکه به واقعیتی جدید تبدیل شده است.
براساس گزارش رویترز، بازار نفت بیش از پیش بهگونهای رفتار میکند که گویی اختلال در عرضه انرژی خاورمیانه یک شوک موقتی نیست، بلکه به واقعیتی جدید تبدیل شده است.
نزدیک به شش ماه پس از آغاز جنگ میان آمریکا و ایران، امیدها به دستیابی به یک پیشرفت دیپلماتیک کمرنگ شده است. آتشبس موقت توافقشده در ۱۷ ژوئن عملاً فروپاشیده، دوره ۶۰ روزه مذاکرات به پایان رسیده و به نظر نمیرسد نه واشنگتن و نه تهران حاضر باشند بر سر آینده تنگه هرمز مصالحه کنند.
در عوض، هر دو طرف بر مواضع خود پافشاری میکنند.
ایران روز دوشنبه هشدار داد که اگر واشنگتن ظرف چند هفته توافق صلح موقت را بهطور کامل اجرا نکند، تنشها را تشدید خواهد کرد. یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت در صورت شکست دیپلماسی، تهران برای شکستن محاصره دریایی آمریکا دست به حملهای «بهموقع و دقیق» خواهد زد. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز ۷ ژوئیه اعلام کرده بود که این توافق «تمام شده است». او از آن زمان نیز بر این موضع تأکید کرده که واشنگتن به شکست دادن ایران نزدیکتر میشود.
این بنبست، معاملهگران را بیش از پیش وادار کرده است با محدودیتهای احتمالی در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، مهمترین گلوگاه نفتی جهان، کنار بیایند؛ محدودیتهایی که ممکن است ماهها ادامه داشته باشند.
این تغییر در انتظارات، تا حدی توضیح میدهد که چرا قیمت نفت خام در محدوده ۹۰ دلار در هر بشکه تثبیت شده است. نفت خام بخشی از صرف ریسک ناشی از هراس اولیه در روزهای آغازین درگیری را از دست داده، اما همچنان حدود ۵۰ درصد بالاتر از ابتدای سال قرار دارد. بازار دیگر شاید از فروپاشی فوری عرضه هراس نداشته باشد، اما در عین حال انتظار ندارد شرایط نیز بهسرعت به حالت عادی بازگردد.
افزایش فشار اقتصادی
پشت سر هیاهوی سیاسی، هزینههای اقتصادی این درگیری برای هر دو طرف در حال افزایش است.
ایران تحت فشار ناشی از درگیری و محاصره آمریکا قرار دارد. بر اساس گزارشی از ایسنا، تورم در ماه ژوئیه نسبت به سال قبل از ۸۰ درصد فراتر رفت، در حالی که طبق دادههای شرکت تحلیلی کپلر، صادرات نفت خام ایران از یک میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۵، به ۲۹۴ هزار بشکه در روز در ماه جاری کاهش یافته است.
آمریکا نیز هزینه این وضعیت را میپردازد. ترامپ از آمریکاییها خواسته است خود را برای افزایش هزینه سوخت آماده کنند؛ اعترافی ناخوشایند برای رئیسجمهوری که کارزار انتخاباتی خود را بر وعده کاهش قیمت انرژی بنا کرده و اکنون در آستانه انتخابات کنگره در ماه نوامبر قرار دارد. بر اساس اعلام انجمن اتومبیل آمریکا، متوسط قیمت بنزین روز دوشنبه به ۴.۰۶ دلار به ازای هر گالن رسید که ۲۹ درصد بیشتر از یک سال قبل است.
با این حال، در شرایطی که دیپلماتها همچنان در بنبست قرار دارند، بازار نفت خود را با این وضعیت وفق میدهد.
دود و آینه؛ ابهام در میزان اختلال عرضه
بزرگترین عامل عدمقطعیت، ابعاد اختلال در عرضه است. بر اساس دادههای کپلر، جریان نفت خام و محصولات پالایشی از طریق تنگه هرمز که پیش از جنگ بهطور متوسط حدود ۱۸ میلیون بشکه در روز بود، در ماه ژوئیه به ۴.۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و در ماه اوت نیز تاکنون، در پی حملات ایران و محاصره آمریکا، بهطور میانگین حدود ۲ میلیون بشکه در روز بوده است.
بخشی از این کاهش عرضه با افزایش صادرات از پایانه فجیره در امارات متحده عربی و سواحل دریای سرخ عربستان سعودی جبران شده است. با این حال، حتی این مسیرهای جایگزین نیز تحت فشار قرار گرفتهاند؛ چرا که حوثیها، صادرات عربستان از مسیر تنگه بابالمندب در ورودی جنوبی دریای سرخ را تحت محاصره قرار دادهاند.
اما این ارقام ممکن است میزان واقعی صادرات را کمتر یا بیشتر از واقعیت نشان دهند، زیرا به نظر میرسد بخش بیشتری از نفت منطقه بهصورت پنهانی جابهجا میشود.
شواهد فزایندهای نشان میدهد تولیدکنندگان نفت خلیج فارس بیش از گذشته به کشتیهایی متکی شدهاند که هنگام عبور از تنگه هرمز و بابالمندب، سامانههای ردیابی خود را خاموش میکنند. بهویژه به نظر میرسد امارات شبکهای از «نفتکشهای تاریک» ایجاد کرده است که نفت خام را از طریق هرمز منتقل کرده و سپس محمولهها را در خلیج عمان جابهجا میکنند.
نتیجه، وضعیتی غیرمعمول است که در آن معاملهگران میدانند عرضه مختل شده، اما نمیتوانند مشخص کنند این اختلال دقیقاً چه میزان است.
در واقع، صادرات نفت خام امارات از ابتدای ماه اوت تاکنون بهطور متوسط ۳.۳۸ میلیون بشکه در روز بوده، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۲ میلیون بشکه در روز بوده است. با این حال، پس از آنکه گزارشهایی درباره حمله ایران به چند نفتکش مرتبط با شرکت ملی نفت ابوظبی در جریان عبور از تنگه هرمز منتشر شد، این حجم از صادرات نیز ممکن است تحت فشار قرار گیرد.
بنابراین، اینکه چه میزان نفت واقعاً به دست مصرفکنندگان میرسد، به یکی از بزرگترین مجهولات بازار تبدیل شده است. تا زمانی که بنبست بر سر تنگه هرمز حلنشده باقی بماند، عدمقطعیت بر بازارهای انرژی سایه خواهد افکند.
سایر شاخصها نیز نشان میدهند حتی اگر صادرات نفت خام تثبیت شود، قیمتهای بالای نفت ممکن است همچنان ادامه داشته باشند.
نرخهای حملونقل دریایی طی هفتههای اخیر همزمان با افزایش تنشها پیرامون تنگه هرمز افزایش یافته است.
پالایشگاهها در لبه بحران
بازار سوختهای پالایششده بهشدت فشرده شده است. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، میزان پالایش نفت در جهان در ماه ژوئیه، با حدود ۸۱ میلیون بشکه در روز، نزدیک به ۵ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح یک سال قبل بود. این کاهش بازتابدهنده از دست رفتن ظرفیت پالایش در خاورمیانه و آسیب واردشده به تأسیسات روسیه در پی حملات پهپادی اوکراین است.
این کمبود با جهش صادرات سوخت آمریکا تا حدی جبران شده است؛ پالایشگاههای آمریکایی با نرخ بهرهبرداری نزدیک به رکورد یا در سطح رکورد فعالیت میکنند. اما این حمایت ممکن است بهزودی کاهش یابد. تعمیرات فصلی پیش از زمستان و همچنین فصل طوفانهای موسمی، تهدیدی برای کاهش فعالیت پالایشگاهها در امتداد سواحل خلیج مکزیک آمریکا محسوب میشود.
کاهش فعالیت پالایشگاهها تلاشها برای بازسازی ذخایر سوخت تخلیهشده را دشوار خواهد کرد و به تداوم قیمتهای بالای فرآوردههای نفتی و حاشیه سود پالایش کمک میکند؛ حاشیه سودهایی که به سطوح رکوردی رسیدهاند.
وضعیت ذخایر بهویژه نگرانکننده است. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، ذخایر قابل مشاهده نفت در جهان در سهماهه دوم ۲.۴ میلیون بشکه در روز کاهش یافت که بزرگترین کاهش فصلی در دستکم یک دهه گذشته محسوب میشود. ذخایر گازوئیل آمریکا نیز در این مقطع از سال به پایینترین سطح خود طی سه دهه گذشته رسیده، در حالی که ذخایر بنزین در ضعیفترین سطح فصلی خود از سال ۲۰۱۲ قرار دارد.
بازار حملونقل دریایی نیز پیام مشابهی ارسال میکند.
این نرخها نشاندهنده بیمیلی مالکان کشتیها برای ورود به مناطق درگیر مناقشه و همچنین افزایش تقاضا برای نفتکشهایی است که نفت و سوخت را از تأمینکنندگان دورتر، مانند آمریکا و برزیل، منتقل میکنند.
هرچه بنبست بر سر تنگه هرمز طولانیتر شود، این وضعیت کمتر شبیه یک شوک موقتی عرضه و بیشتر شبیه بازآرایی ساختاری تجارت جهانی نفت خواهد بود.
بازارها بیش از گذشته در جذب جهانی با جریانهای مبهم عرضه، کاهش ذخایر سوخت، ظرفیت پالایشی تحت فشار و نبود مسیر دیپلماتیک معتبر برای بازگرداندن تجارت از مسیر خلیج فارس با مشکل مواجه میشوند.
در نهایت، همین درک فزاینده از تغییرات ساختاری، نه تحولات میدان نبرد، ممکن است باعث شود قیمت نفت تا سال آینده نیز در سطوح بالا باقی بماند.
