بورس در یک قدمی بازگشایی؟!

صندوق‌هاي درآمد ثابت و صندوق طلا در ليست ابزارهاي بازار سرمايه قرار دارد و در مقايسه با بازار سهام كاربردها و مانورهاي كمتري براي سرمايه‌گذاران دارد، اما مساله اساسي اينجاست كه اين ابزارها همانند بازار سهام پرريسك نيستند و به‌نوعي سرمايه‌گذاران به‌راحتي و با ريسك كمتر مي‌توانند در بازار سرمايه‌گذاري كنند.

برخي از كارشناسان عقيده دارند كه باتوجه‌به آسيب‌ديدن برخي از شركت‌هاي بورسي در دوره جنگ رمضان بهتر است كه بازگشايي بازار با محدوديت‌هاي خاص باشد تا شاهد سرخ‌پوشي دوباره بازار سرمايه نباشيم.

در مقابل برخي از كارشناسان عقيده دارند كه باتوجه‌به آسيب‌ديدن برخي از صنايع در دوران جنگ و همچنين محدوديت‌هاي پيش‌آمده، در زمان بازگشايي شاهد سرخ‌پوشي موقت بازار سهام خواهيم و پس از آن بازار مجدد به روند معمول خود بازخواهدگشت و به‌نوعي شاهد رونق دوباره بورس تهران خواهيم بود.

برخي از فعالان بورسي نسبت به بسته‌بودن از نهمين روز اسفندماه تا به امروز، شكايت داشتند؛ اما مساله اساسي اينجاست مهم‌ترين هدف بسته‌بودن بازار سهام صيانت از دارايي سرمايه‌گذاران است؛ چراكه باز بودن بازار سهام در طول جنگ مي‌توانست زيان‌هاي سنگين و پي‌درپي به بار آورد. البته تنها بورس تهران در اين مدت تعطيل نبود و شاهد آن بوديم كه برخي از بورس‌هاي عربي نيز تعطيل بودند؛ همچنين باز بودن بسياري از بورس‌هاي دنيا باعث زيان سنگين در اين بورس‌ها شد.

طبق قانون اوراق بهادار؛ نهاد ناظر فقط مي‌تواند تالار شيشه‌اي را تا سه روز تعطيل كند و مابقي تعطيلي‌ها با اجازه شوراي عالي بورس انجام خواهد شد كه اين تعطيلي ادامه‌دار بورس تهران با مجوز شوراي عالي بورس بود.

رييس سازمان بورس و اوراق بهادار درباره اينكه بورس‌هاي كشورهاي منطقه در ايام جنگ تحميلي سوم چه شرايطي داشتند توضيح داد: مطالعه‌اي در همان زمان انجام داديم كه در دوشاخه اصلي پيگيري شد يكي تركيب سهام و سهام‌داران در بورس‌هاي امارات، بحرين، كويت و رژيم صهيونيستي كه به اين نتيجه رسيديم بورس كويت و بحرين بسيار كوچك است و قابل‌مقايسه با بورس ايران نيست؛ اما بورس رژيم صهيونيستي از نظر ساختار، تركيب و نحوه معاملات با بورس‌هاي متعارف دنيا متفاوت است و قابل‌مقايسه با بورس‌هاي ديگر نيست و شرايط خاصي بر آن حكم‌فرماست ضمن اينكه بسياري از ناشران بورس رژيم صهيونيستي، Dual listing هستند؛ يعني هم در بورس نيويورك اقدام به انتشار سهام مي‌كنند هم در بورس تل‌آويو؛ ضمن اينكه حمايت‌هاي عجيبي از شركتي‌هاي بورسي در رژيم صهيونيستي مي‌شود حتي بعضاً دست‌كاري‌هايي در بورس اين رژيم ديده مي‌شود؛ البته اينكه گفته مي‌شود تكنولوژي‌محور است صحت دارد و شركت‌هاي آي‌تي زيادي در بورس تل‌آويو حضور دارند. البته شركت‌هاي صنعتي و داراي خط توليد هم در اين بورس فعال‌اند حتي شركت‌هاي تسليحاتي هم در بورس رژيم صهيونيستي نسبت به انتشار سهام اقدام كرده‌اند.

بازگشايي بورس به كجا رسيد؟

رييس سازمان بورس و اوراق بهادار گفت: بنا داريم تا بازار سهام را طي ۱۰ تا ۱۲ روز آينده بازگشايي كنيم؛ اما نماد شركت‌هايي كه خسارت مستقيم ديده‌اند، در اين مرحله باز نمي‌شوند؛ ولي نماد ساير شركت‌ها باز مي‌شود. همچنين نماد شركت‌هايي كه خسارت نديده‌اند؛ ولي ابهام اساسي دارند و نتوانسته‌اند افشاي اساسي كنند، باز نمي‌شود.

وي درباره اينكه بازار سهام به‌صورت مرحله‌اي باز مي‌شود يا خير و اينكه مثلاً ابتدا گروه مواد غذايي و سپس گروه بانك‌ها و بعد از آن ساير گروه‌ها به‌تدريج به بازار مي‌پيوندند يا نه؟ اضافه كرد: ما خودمان هم روي ايده بازگشايي مرحله‌اي كار كرديم؛ ولي اشكال اين ايده اين است كه اگرچه امكان‌پذير است؛ اما عوارض سنگين‌تري از بازگشايي يكجاي بازار دارد؛ چون معاملات بازار سهام بايد در فضاي منصفانه عادلانه باشد.

صيدي توضيح داد: وقتي يك سرمايه‌گذار در سبد خود از هر گروه سهم در سبد سهام خود دارد؛ ولي فقط مثلاً نمادهاي گروه بانكي باز مي‌شود؛ اما از ساير گروه‌ها خبري نيست، مي‌گويد من مي‌خواستم سهم بانكي را نگه دارم ولي سهم نمادهاي فلزي را بفروشم لذا دچار مشكل شده‌ام بنابراين سعي مي‌كنيم بازار به صورت متنوع باز شود تا افراد تصميم بگيرند چه سهمي را نگه دارند و چه سهمي را بفروشند.

صيدي در خصوص آمادگي صندوق‌هاي توسعه و تثبيت بازار سرمايه براي پس از بازگشايي بازار و حمايت از سهامدار گفت: فلسفه وجودي اين دو صندوق، ايفاي نقش حمايتي است؛ قرار است هم خود صندوق‌ها به صورت مستقيم و هم با كمك بانك‌ها به صورت خريد سهام و حمايت غير مستقيم، وارد بازار شوند؛ هم خود صندوق‌ها منابع دارند و هم مقداري تجهيز خواهند شد.

دبير شوراي عالي بورس درباره حذف يا ابقاي دامنه نوسان در دوره بازگشايي بازار در پساجنگ سوم بيان كرد: روي اين موضوع در حال كار كردن هستيم؛ دو نظر كلي وجود دارد يكي اينكه بازار فعلا به دامنه نوسان ۳ درصد عادت كرده و اين دامنه را نگه داريم يك نظر اين است كه اجازه دهيم چند روز دامنه نوسان نباشد. هر يك از اين دو نظريه يك سري عوارض و يك سري منافع دارند. چند مدل و آثار هر كدام را بررسي كرده‌ايم كه شامل دامنه نوسان ۳ درصدي، افزايش آن به ۵ يا ۱۰ درصد يا كلا برداشتن دامنه نوسان (دامنه نوسان باز) مي‌شود وقتي من وارد سازمان بورس شدم، دامنه نوسان ۳ درصد بود كه چند بار تلاش كرديم تا آن را تغيير دهيم اما هر بار يك اتفاق رخ داد كه مانع انجام شد. بنابراين نهايتا هر سناريويي كه كمترين آسيب و بيشترين مديريت ريسك را داشته باشد، اجرايي خواهيم كرد.

بازار نجات پيدا مي‌كند؟

برخي از كارشناسان عقيده دارند كه بسته‌بودن بازار سهام تا به امروز اين بازار را از دام ريزش‌هاي بسياري سنگين و خروج نقدينگي ادامه‌دار نجات داده است.

بورس تهران از آتش جنگ و ريزش‌هاي سنگين نجات يافت. حال صحبت‌هاي بسياري در خصوص بازگشايي بازار وجود دارد؛ اما مساله اساسي اينجاست كه بازگشايي بازار بايد در شرايط آرامش باشد، شرايطي كه سايه تنش و جنگ از روي بازار برداشته شود. در چنين شرايطي بازگشايي بازار سهام در مرحله نخست احتمالاً با خروج نقدينگي مواجه باشد؛ اما پس از آن به‌مرور شاهدروي آرامش در بازار خواهيم بود و به‌نوعي همه‌چيز آرام‌آرام به روند طبيعي و معمول خود بازمي‌گردد.

به بيان ساده‌تر، بسته‌بودن بازار سهام آن را از سقوط نجات داد و اكنون بازشدن اين بازار در شرايط آرامش مي‌تواند نقدينگي را به سمت‌وسوي بورس روانه كند.

رييس سازمان بورس دراين‌خصوص و درباره اينكه در اين دوره از مديريت بانك مركزي، به بازار سرمايه كمك بيشتري مي‌شود يا در دوره مديريت قبلي گفت: پس از بازگشايي بازار بعد از جنگ ۱۲ روزه، بانك مركزي قرار شد ۶۰ همت به بازار سهام تزريق كند كه اتفاقاً همراهي خوبي با سازمان بورس دراين‌خصوص داشت و با تزريق ۴۳ همت به بورس، بازار به تعادل رسيد و نيازي به تزريق بقيه منابع نبود. من بارها از مديريت قبلي بانك مركزي بابت نهايت همكاري كه با سازمان بورس براي حمايت از سهام‌داران حقيقي داشت، تشكر كردم؛ ولي تنها نكته‌اي كه سري قبلي پيش آمد اين بود با تأخير كمك‌ها رسيد. البته بانك‌هاي عامل بعضاً با مشكل اضافه برداشت مواجه بودند وگرنه بانك مركزي حاضر بود ۶۰ همت مصوبه شوراي عالي بورس را پرداخت كند.

صيدي ادامه داد: پس از تزريق ۴۳ همت از سوي بانك‌ها، بازار به تعادل و سپس وارد فاز رونق شد و اتفاقاً ارزش دارايي بانك‌ها در بورس افزايش يافت؛ لذا باتوجه‌به اينكه در سري قبلي بانك‌ها سودده شدند، در اين سري با استقبال بيشتري حاضر به كمك هستند؛ لذا هماهنگي‌هاي مربوطه انجام شده است.

البته به گفته رييس سازمان بورس حمايت‌‎هايي در زمان بازگشايي بازار انجام خواهد شد. دبير شوراي عالي بورس درباره برنامه‌هاي حمايتي از سهامداران حقيقي در شرايط بازگشايي بازار باتوجه‌به تجربه‌اي كه پس از بازگشايي بازار بعد از جنگ ۱۲ روزه داشتيم تصريح كرد: در اين سري برنامه‌هاي متنوع‌تري غير از اوراق تبعي داريم و چند ابزار جديد تعريف شده است تا كساني كه دوست دارند در بازار بمانند؛ ولي نمي‌خواهند ضرر كنند و دارايي‌شان حفظ شود، چند مشوق طراحي شده است تا بتوانند هم به نقدينگي برسند هم دارايي آنها حفظ شود؛ همچنين بيمه سهام و ابزار اوراق تبعي را هم ارايه كرده‌ايم.

حمله به شركت‌هاي بورسي

مي‌توان گفت كه حيات بسياري از صنايع به شركت‌هاي فولادي و خصوصاً پتروشيمي وصل است. كاهش توليد يا عدم توليد اين شركت‌ها خصوصاً پتروشيمي‌ها مي‌تواند زيان سنگيني براي اقتصاد كشور در پي داشته باشد. مساله اساسي اينجاست كه پتروشيمي‌ها مواد اوليه را توليد مي‌كنند و كاهش توليد مواد اوليه مي‌تواند باعث گراني محصولات، كميابي آنها و حتي زيان‌سازي برخي از شركت‌ها و توليدها شود.

رييس سازمان بورس در خصوص كمبود ورق فولادي براي خودروسازان پس از مشكلاتي كه در جنگ اخير براي شركت‌هاي فولادي رخ داد، گفت: بخشي از كمبود ورق فولادي در داخل قابل‌توليد است بخش ديگر را هم مي‌توانند وارد كنند؛ اين مسائل به نظر مي‌رسد ظرف دو سه هفته آينده نهايي مي‌شود و بتوانيم در فرصت مناسب بازار را باز كنيم.

صيدي تأكيد كرد: يكي از مسائلي كه بر اين روند تأثير مي‌گذارد، مشخص‌شدن وضعيت كشور پس از اتمام آتش‌بس است و بايد ديد آيا آتش‌بس تمديد مي‌شود يا به سمت توافق اساسي مي‌رويم يا اينكه جنگ ازسرگرفته مي‌شود كه براين‌اساس ظرف ۱۰ تا ۱۲ روز آينده تصميم قطعي مي‌گيريم.

وي ادامه داد: از سهام‌داران نظرسنجي كرديم و نتيجه اين بود كه ترجيح آنها شفافيت در حدي باشد كه بازار باز شود سهامداران اصلي رفتار هيجاني ندارند كه بلافاصله بعد از بازگشايي بازار، بلافاصله به فروش سهام و سبد دارايي خود اقدام كنند. چون چنين تجربه‌اي بعد از بازگشايي بازار پس از جنگ ۱۲ روزه را داريم. البته طبيعي است كه بازگشايي بازار پس از جنگ اخير هم تحت تأثير فضاي كلي كشور باشد.

صيدي خاطرنشان كرد: به‌طور معمول بورس‌هاي دنيا بعد از بازگشايي در پايان اتفاقاتي چون جنگ، تلاطم شديد دارد بازار از افراد ريسك پذير و ريسك گريز تشكيل شده يعني كساني كه با آرامش آن را دنبال مي‌كنند و كساني كه رفتار هيجاني دارند. طبيعي است كه در يكي دو هفته پس از بازگشايي بازار حتي پس از توافق اساسي، عده‌اي باز هم فروش هيجاني سبد دارايي خود را داشته باشند. به اين معنا كه فرد سريعاً سهام خود را مي‌فروشد و پول آن را در بازارهاي كم‌ريسك مثل سپرده بانكي سرمايه‌گذاري مي‌كند تا بعد از دو ماه بازار به تعادل رسيد، بار ديگر به بورس برگردد.

وي ادامه داد: اما افراد ريسك‌پذير معتقدند در اين شرايط بايد خريد كرد؛ چون دو ماه بعد دوباره قيمت‌ها افزايش مي‌يابد. با درنظرگرفتن مجموع اين شرايط، پيش‌بيني من اين است كه به جز سناريوي تصعيد جنگ و تمديد آتش‌بس يا آتش‌بس با توافق، اگر بازار را باز كنيم، به دليل ابهامي كه در اين شرايط داريم، بازار مقداري نوسان داشته باشد و بعد به تعادل مي‌رسد؛ اما در شرايط توافق نهايي، بازار زودتر به تعادل و سپس رونق مي‌رسد.

وي در پاسخ به اين پرسش كه آيا شركت‌ها براي اعمال افزايش توليد و درج آن در كدال، بايد از وزارتخانه مربوطه مجوزهاي لازم را اخذ كنند يا نه؟ تأكيد كرد: بله اين شركت‌ها بايد اول مجوز افزايش قيمت دريافت كنند همين‌الان هم برخي شركت‌ها افزايش قيمت محصول داده‌اند كه بايد در كدال آن را ثبت كنند؛ مثلاً قيمت آلومينيوم يا ميلگرد افزايش داشته است.

در مجموع مي‌توان گفت كه تمامي بورس‌هاي دنيا پس از بازگشايي، پس از دوران‌هايي همانند جنگ با تنش‌هاي بسيار سنگين مواجه مي‌شوند كه در نهايت اين تنش‌ها باتوجه‌به روند بازارها به‌صورت كوتاه‌مدت يا ميان‌مدت هستند و در نهايت بازار به روند معمول خود بازمي‌گردد. ازسوي‌ديگر باتوجه‌به شرايط بورس ايران و لزوم حمايت‌ها احتمالاً ريزش بازار نيز موقت و كوتاه‌مدت باشد و پس از آن شاهد رشد دوباره بازار و حتي حمايت تمامي سهام‌داران از صنايع آسيب‌ديده هم باشيم.