طلاکش بیان میکند وزارت جهاد کشاورزی مرغداران را ملزم به استفاده از نژاد مرغ آرین میکند و به دلیل عدم تمایل مرغداران، در نهایت آن آماری که بر کاغذ ثبت میشود از واقعیت فاصله دارد.
او میافزاید که در پی حذف ارز ترجیحی اجبار و انحصار باید از روندها حذف شوند و مشکل اصلی صنعت طیور ناکارآمدیهای داخلی است. طلاکش تاکید میکند صحبت درباره تحریم و جنگ به عنوان بهانه، انحراف از موضوع است.
مشروح گفتوگو با فرزاد طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور کشور را در ادامه میخوانید.
علیرغم تنشها با تأمین نهادههای دامی تولید در حال انجام است / میزان تولید صنعت طیور از تقاضا بیشتر است
*عرضه محصولات صنعت طیور چه مسیری را طی میکند و چه وضعیتی دارد؟ از سوی دیگر، به نظر شما تقاضا در چه وضعیتی قرار دارد؟
خوشبختانه با وجود تمام تنشهایی که طی دو تا سه ماه گذشته در کشور وجود داشته، به دلیل اینکه تأمین نهادههای خوراک صنعت طیور در زمان و مقادیر مناسب انجام شده و همچنین موجودی انبارها، گمرکات و فضاهای تخلیه به اندازه کافی بوده است، مرغداران نیز با امیدواری بیشتری اقدام به تولید کردهاند. اگرچه نگرانیهای مربوط به بازار همچنان به قوت خود باقی است، اما تولیدکنندگان چارهای جز ادامه فعالیت ندارند.
در حوزههای گوشت مرغ و تخممرغ در حال حاضر با شرایط مازاد تولید مواجه هستیم / میزانی که برای صادرات مطرح شده کمکی به مرغداران نمیکند
بنابراین در حوزههای گوشت مرغ و تخممرغ در حال حاضر با شرایط مازاد تولید مواجه هستیم. به عبارت دیگر نهتنها کمبودی وجود ندارد، بلکه میزان تولید از نیاز بازار بیشتر است و به همین دلیل موضوع صادرات نیز مطرح میشود البته میزان صادراتی که مطرح است چندان کمکی به مرغداران نمیکند.
روزانه حدود 6 هزار تن گوشت مرغ در کشور تولید میشود / صادرات توسط واحدهای بزرگ انجام میشود و تأثیر قابلتوجهی بر وضعیت عمومی بازار ندارد
*مجوز صادرات 10 هزار تن اعلامشده است؟
بله! ببینید، ۱۰ هزار تن معادل تولید حدود یکونیم روز مرغ کشور است. روزانه حدود ۶ هزار تن گوشت مرغ در کشور تولید میشود. بنابراین، ۱۰ هزار تن تنها معادل تولید یکونیم روز است. با صادرات یکونیم روز تولید نمیتوان بازاری را که حداقل ۳۵ درصد پایینتر از قیمت تمامشده – بدون در نظر گرفتن سود مرغدار – قرار دارد، جبران کرد. ضمن اینکه این میزان صادرات عمدتاً توسط برندها و واحدهای بزرگ انجام میشود و به همین دلیل نیز تأثیر قابلتوجهی بر وضعیت عمومی بازار ندارد.
باید به گونهای برنامهریزی شود که تولید متناسب با بازار و با در نظر گرفتن حداکثر 5 درصد انحراف از الگوی مصرف در هر مقطع زمانی باشد
*برای اثرگذاری واقعی چه کارهایی باید انجام داد؟
برای اثرگذاری واقعی، تولید باید مدیریت شود. یعنی باید به گونهای برنامهریزی شود که تولید متناسب با بازار و با در نظر گرفتن حداکثر 5 درصد انحراف از الگوی مصرف در هر مقطع زمانی باشد.
در 40 سال گذشته اندازه بازار مرغ و تخممرغ بزرگتر شده اما مدل آن تغییری نکرده است / توان تولید از میزان کنونی بیشتر است اما بازار ظرفیت همینقدر تولید را هم ندارد
در نهایت باید گفت که الگوی بازار مرغ و تخممرغ طی ۴۰ سال گذشته تغییر نکرده است. اندازه بازار بزرگتر شده، اما مدل آن تغییری نداشته است. برای مثال ۱۰ سال پیش روزانه حدود ۳ هزار تن گوشت مرغ تولید میشد و امروز این رقم به ۶ هزار تن رسیده است. این افزایش فشاری به کشور وارد نکرده زیرا توان تولید ما حتی با امکانات موجود، بسیار بیش از این میزان است. اما مشکل اینجاست که بازار، ظرفیت این حجم از تولید را ندارد. بنابراین در حوزه تولید و عرضه نهتنها هیچ کمبودی وجود ندارد بلکه با مازاد تولید مواجه هستیم.
عرضه تخممرغ به شیوه سنتی موجب نوسانات شدید قیمت میشود / بیشاز 360 هزار واحد در کشور تخممرغ عرضه میکنند
*عرضه تخممرغ در کشور چه وضعیتی دارد و چه مسیری طی میکند؟
نوسانات و بالا و پایین شدنهای شدید قیمت یک دلیل مهم دارد؛ عرضه تخممرغ همچنان بهصورت سنتی انجام میشود و این حوزه بازیگران زیادی دارد. در حال حاضر بیش از ۳۶۰ هزار مرکز عرضه اعم از خواربارفروشیها، بقالیها، سوپرمارکتها، فروشگاههای زنجیرهای، تعاونیها و… در کشور وجود دارد که تخممرغ در آنها به فروش میرسد.
80 درصد تخممرغ تولیدی در کشور سلیقهای قیمتگذاری میشود
بهجز فروشگاههای زنجیرهای که خوشبختانه تخممرغ را بهصورت شناسنامهدار، بستهبندیشده و دارای قیمت مشخص عرضه میکنند، حدود ۸۰ درصد تخممرغ کشور در خردهفروشیها و به صورت سلیقهای قیمتگذاری میشود. هر فروشنده قیمت موردنظر خود را تعیین میکند و این موضوع متأسفانه ساختار بازار را دچار مشکل کرده است.
مطابق برنامه هفتم توسعه وزارت کشاورزی موظف است تمامی محصولات مرتبط را شناسنامهدار و بستهبندیشده عرضه کند / بر اساس وظایف سازمان نظام دامپزشکی محصولاتی نظیر تخممرغ باید برای مصرفکننده قابل ردگیری و پایش باشند
*چطور میشود این وضعیت را بهبود بخشید؟
برای این مساله راهحل وجود دارد. سالهاست که بر اساس وظایف سازمان نظام دامپزشکی در حوزه بهداشت عرضه، کالا باید قابلیت رصد، پایش و شناسنامهدار بودن داشته باشد تا در صورت بروز مشکل، امکان پیگیری به وجود آید.
امروز مصرفکنندهای که هر عدد تخممرغ را به عنوان مثال بین ۱۷ تا ۲۰ هزار تومان خریداری میکند، این حق را دارد که در صورت مواجهه با محصولی معیوب بتواند منشأ آن را شناسایی و موضوع را پیگیری کند. اما در مورد تخممرغ فله، چنین امکانی وجود ندارد و مشخص نیست مصرفکننده باید برای احقاق حق خود به چه کسی مراجعه کند. این موضوع یکی از مشکلات اساسی بازار تخممرغ است. البته در برنامه هفتم توسعه کشور نیز تصریح شده است که وزارت جهاد کشاورزی مکلف است تا پایان برنامه تمامی کالاهای کشاورزی را بهصورت شناسنامهدار و بستهبندیشده عرضه کند.
برای شناسنامهدار شدن و بستهبندی تمام تخممرغ تولیدی کشور همهچیز آماده است و فقط تصمیم دولت مانده / بهبود وضعیت بازار تخممرغ حقوق مردم را تأمین میکند
در میان همه کالاهای کشاورزی تخممرغ از همه سادهتر و آمادهتر است. بهگونهای که اگر امروز به مجموعه صنفی تخممرغ و انجمن تخممرغ شناسنامهدار ابلاغ شود که از سه روز آینده تمام تخممرغ کشور باید بهصورت بستهبندی عرضه شود این آمادگی بهطور کامل وجود دارد. نه نیازی به سرمایهگذاری جدید است و نه اقدامات پرهزینهای لازم دارد.
بنابراین، فقط لازم است دولت دربارهی بهبود این وضعیت تصمیم بگیرد. به محض تصمیمگیری دولت، این موضوع قابل اجرا خواهد بود. بهگونهای که هم حقوق بهداشتی و هم حقوق اقتصادی مردم به شکل عادلانه تأمین شود و مردم نیز با اطمینان بیشتری خرید کنند.
ثبات قیمتها اهمیت زیادی برای مردم دارد / شناسنامهدار کردن و بستهبندی تخممرغ ثبات و آرامش در کشور به وجود میآورد
ببینید، شاید امروز مردم از افزایش قیمتها ناراضی باشند، اما آنچه برای مردم اهمیت بیشتری دارد، ثبات قیمتهاست. مردم بیش از آنکه از افزایش ناگهانی، برای مثال، ۱۰۰ هزار تومانی قیمت یک شانه تخممرغ ناراحت شوند به ثبات بازار اهمیت میدهند زیرا تخممرغ در مجموع سهم بسیار بزرگی از هزینه خانوار را تشکیل نمیدهد. با شناسنامهدار کردن و بستهبندی تخممرغ میتوان ثبات قیمت ایجاد کرد و آرامش بیشتری در بازار به وجود آورد.
مدیریت بازار گوشت مرغ سادهتر از بازار تخممرغ است / تعداد بازیگران در این بازار کمتر است
*وضعیت عرضه گوشت مرغ چگونه است؟
در رابطه با گوشت مرغ، گرچه تقریباً همین مدل در بازار وجود دارد، اما تعداد بازیگران این حوزه بسیار کمتر است. در کل کشور، فروشگاههایی که مرغ کامل عرضه میکنند، شاید حدود ۲۰ هزار واحد باشند. زیرا عرضه مرغ کامل عمدتاً در قصابیها و مرغفروشیها انجام میشود.
بنابراین، مدیریت بازار گوشت مرغ سادهتر است. ضمن اینکه مرغ بهصورت بستهبندیشده و در نایلون عرضه میشود و قابلیت مدیریت بیشتری دارد. با این حال، همچنان مشکلاتی در این بازار وجود دارد.
80 درصد مرغداریهای گوشتی از توان مالی برای فعالیت موثر در بازار برخوردار نیستند / بازار گوشت مرغ از دست متولیان اصلی خارج شده و نقش واسطهها پررنگ است
*در مورد مشکلات بازار گوشت مرغ بیشتر توضیح میدهید؟
یکی از مهمترین مسائل در بازار گوشت مرغ توان مالی مرغداران است. حدود ۸۰ درصد مرغداران گوشتی واحدهایی با ظرفیت کمتر از ۳۰ هزار قطعه دارند و از توان مالی ضعیفی برخوردارند. به دلیل همین ضعف مالی، امکان فعالیت مؤثر در بازار را ندارند و در نتیجه نقش واسطهها پررنگ میشود.
این واسطهها حتی اقدام به سلفخری نیز میکنند. یعنی بخشی از پول مرغ را زودتر در اختیار مرغدار قرار میدهند تا بتواند نهاده مورد نیاز خود را از سامانه بازارگاه خریداری کند و در مقابل، مالکیت مرغ تولیدی را در اختیار میگیرند. در چنین شرایطی، مدیریت بازار از اختیار متولی اصلی، یعنی خود مرغدار، خارج میشود.
برای رسیدن گوشت مرغ از تولیدکننده تا مصرفکننده حداقل چهار واسطه ایفای نقش میکنند / هفتاد درصد گوشت مرغ در کشور خارج از زنجیرههای ایجادشده عرضه میشود
البته برای این موضوع نیز راهحل وجود دارد. حدود ۱۰ سال پیش بر اساس مطالعات انجامشده درباره بازار ایران و بررسی تجربه کشورهای دیگر، دستورالعملها و روشهای لازم برای اصلاح ساختار بازار گوشت مرغ تدوین شد. شرکتهای لازم نیز تأسیس شدند و زنجیرههای یکپارچه تولید تا مصرف شکل گرفتند.
با این حال، سهم این زنجیرهها در بهترین حالت حدود ۳۲ درصد است. به عبارت دیگر هنوز حدود ۷۰ درصد مرغ کشور خارج از ساختار زنجیرهای و بهصورت سنتی عرضه میشود و از مرغداری تا رسیدن محصول به دست مصرفکننده، حداقل چهار واسطه در این فرآیند حضور دارند.
تعداد زیاد واسطهها در مسیر عرضه گوشت مرغ قیمت را افزایش داده و نظم بازار را بههم میزند / سیستم تولید و عرضه مرغ علیرغم وجود زیرساختها درست عمل نمیکند
طبیعی است که حتی اگر این واسطهها هیچ ارزش افزودهای نیز ایجاد نکنند و صرفاً حق قانونی خود را دریافت کنند، وجود چندین واسطه در مسیر عرضه، هم قیمت را افزایش میدهد و هم نظم بازار را بر هم میزند.
امروز دو یا سه مشکل اساسی در بازار گوشت مرغ وجود دارد. نخست اینکه سیستم تولید و عرضه بهصورت زنجیره یکپارچه عمل نمیکند، در حالی که زیرساختهای آن در کشور ایجاد شده و توان اجرای آن نیز وجود دارد.
مرغداران تمایلی به استفاده از نژاد آرین ندارند اما جهاد کشاورزی بر این مساله اصرار میکند / علیرغم حذف ارز ترجیحی برای از بین بردن انحصار و رویکرد دستوری جهاد کشاورزی مرغداران را ملزم به استفاده از نژاد آرین میکند
موضوع دوم، الزام به استفاده از نژاد مرغ آرین است. با وجود اینکه ارز ترجیحی حذف شده و دیگر نباید هیچگونه انحصاری در این زمینه وجود داشته باشد، همچنان وزارت جهاد کشاورزی مرغداران را ملزم میکند که حداقل یک دوره از جوجهریزی خود را با نژاد آرین انجام دهند.
مرغداران تمایل چندانی به استفاده از مرغ آرین ندارند. زیرا این نژاد هم نهاده بیشتری مصرف و هم گوشت کمتری تولید میکند. علاوهبر اینها در کشتارگاه نیز هر کیلوگرم آن حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد ارزانتر از سایر نژادها خریداری میشود.
به دلیل ملزم بودن به استفاده از نژاد آرین از سوی جهاد کشاورزی و عدم تمایل مرغداران آمار ثبتشده منطبق بر واقعیت نیستند / حدود 10 تا 12 درصد آمار رسمی جوجهریزی را باید نادیده گرفت
روی کاغذ اعلام میشود که جوجهریزی آرین انجام شده اما در عمل گوشت قابلتوجهی از این محل وارد بازار کشور نمیشود. بنابراین بهطور خودکار باید حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد هر آماری درباره جوجهریزی از سوی رسانههای رسمی، دولت و تشکلهای صنفی را به دلیل همین موضوع نژاد آرین نادیده گرفت.
جهاد کشاورزی به جای سرمایهگذاری بر تحقیقات و کار اصولی فقط بر تکثیر نژاد مرغی که 30 سال در انزوا بوده تأکید میکند / دستور و اجبار در اقتصاد جایی ندارد و تولیدکننده باید بر اساس منافع اقتصادی تصمیم بگیرد
*دلیل اصرار وزارت جهاد کشاورزی به استفاده از نژاد مرغ آرین چیست؟
شما خبرنگار هستید و لطفا بروید از خودشان بپرسید. هرچه از آنها سؤال میکنیم، میگویند دستور فلان مقام است. ما میگوییم این مقام دستور دادهاند که بهعنوان یک کار تحقیقاتی روی این نژاد سرمایهگذاری و هزینه کنید، نژادی را که ۳۰ سال در انزوا بوده بهروز کنید و آن را به سطح رقابت با نژادهای پربازده دنیا برسانید. اما بهجای انجام این کار، همان مرغی را که طی ۳۰ سال هیچ اصلاح و بهروزرسانی روی آن انجام نشده، مرتب تکثیر کرده و وارد بازار میکنند.
مانند این است که دستگاه پرینتر شما نیاز به تنظیم داشته باشد، اما بهجای تعمیر آن، هزار برگ کمرنگ چاپ کنید و بگویید چون دستور دادهاند، باید همین کار انجام شود، حتی اگر چیزی هم خوانا نباشد. مگر چنین چیزی امکانپذیر است؟
در اقتصاد، نمیتوان چیزی را با اجبار پیش برد. اقتصاد بر پایه عرضه و تقاضا و محاسبات اقتصادی استوار است. مرغدار نیز براساس منافع اقتصادی خود تصمیم میگیرد. وقتی ببیند این نژاد برای او بهرهوری لازم را ندارد، طبیعتاً تمایلی به استفاده از آن نخواهد داشت.
هیچ دستگاهی مسئولیت وضعیت موجود را نمیپذیرد / علت نوسانات بازار مرغ گم شدن آمار واقعی است
از سوی دیگر، دولت و وزارت جهاد کشاورزی نیز عنوان میکنند که بخشنامهای از دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ابلاغ شده و آنها موظف به اجرای آن هستند. بنابراین هر دستگاهی مسئولیت را از خود سلب میکند و میگوید ما هم مجبور شدهایم، در حالی که خودشان نیز میدانند این انتقادها وارد است.
اشکال اصلی بازار مرغ همین نوسانهایی است که گاهی به زیان مصرفکننده و گاهی به زیان تولیدکننده تمام میشود. علت این وضعیت نیز گم شدن آمارهای واقعی است.
گام اول برای برنامهریزی صحیح اصلاح آمار است
هیچکس نمیتواند برنامهریزی دقیقی ارائه دهد. از وزارت جهاد کشاورزی بپرسید که آیا طی ۳۰ سال گذشته مدل بازار مرغ تغییر کرده است یا خیر. اگر پاسخ دهند که تغییر کرده، باید مستندات آن را ارائه کنند. اگر بگویند تغییری نکرده، باید توضیح دهند که چرا قیمت گوشت مرغ بهصورت شبانهروزی مانند نمودار نوار قلب دائماً بالا و پایین میشود.
چرا در کشور نمیتوان برنامهای تدوین کرد که حداقل برای یک ماه قابل پیشبینی باشد؟ نه حتی یک سال، بلکه فقط یک ماه. در حال حاضر آنچه در وزارتخانه و سایر دستگاهها برنامهریزی میشود، فقط برای همان روز و نهایتاً فردای آن روز کاربرد دارد و حتی برای روز بعد نیز قابل استفاده نیست. بنابراین، نخستین اقدام این است که آمارها اصلاح شوند تا امکان برنامهریزی صحیح فراهم شود.
آزادسازی ارز یعنی ایجاد انحصار ممنوع است / اجبار به استفاده از یک نژاد مرغ مصداق ایجاد انحصار است / دولت به نظارت بسنده کند و و بگذارد تشکلهای صنفی برنامههای خود را ارائه دهند
ببینید، وقتی ارز آزاد شده است، براساس آییننامه اجرایی اصل ۴۴ قانون اساسی، بهویژه فصل نهم آن، ایجاد هرگونه انحصار ممنوع است. وقتی به مرغدار گفته میشود که باید به اجبار از یک نژاد خاص استفاده کند، این دقیقاً مصداق ایجاد انحصار است.
پس از آزادسازی ارز باید اجازه داده شود تشکلهای صنفی برنامههای خود را ارائه دهند و دولت نیز صرفاً بر اجرای آنها نظارت کند. در این صورت، پاسخگویی و مسئولیتپذیری نیز بر عهده خود صنف خواهد بود، نه دولت.
دولت میتواند هر زمان که بخواهد پاسخ خبرنگاران یا سایر دستگاهها را بدهد و در نهایت اگر مدیری نتوانست عملکرد مناسبی داشته باشد، او را جابهجا کند. اما اگر یک تشکل صنفی مسئولیت بپذیرد، دیگر موضوع صرفاً جابهجایی مدیر نیست، بلکه اعضای همان صنف از او مطالبه خواهند کرد که چرا با تصمیمات خود، چندین هزار میلیارد تومان به آنها خسارت وارد کرده است.
اتحادیهها در صنعت طیور از خسارتهای چند صد میلیاردی میگویند و دولت معتقد است در بازار دخالتی ندارد / مطرح کردن موضوعاتی مانند جنگ و تحریم انحراف از اصل موضوع است
امروز اگر از اتحادیه مرغداران گوشتی سؤال کنید، میگویند ما اطلاعی نداریم و واقعاً هم از نگاه خودشان درست میگویند. صنف تخممرغ اعلام میکند چند صد میلیارد تومان زیان کردهایم و صنف مرغ گوشتی نیز از چند صد میلیارد تومان خسارت سخن میگوید.
اگر از آنها بپرسید مقصر چه کسی است، پاسخ میدهند ما را مجبور کردهاند. سپس اگر به سراغ مدیران وزارت جهاد کشاورزی بروید، آنها نیز میگویند ما دخالتی در بازار نداریم و معمولاً موضوعاتی مانند جنگ یا تحریم را مطرح میکنند در حالی که به اعتقاد من این موارد انحراف از اصل موضوع است.
مشکل اصلی صنعت طیور ناکارآمدی داخلی است / تحریمها مانع فعالیت صنعت طیور نشدهاند / حتی در دوران محاصره دریایی محموله نهاده دامی وارد کشور شد
*یعنی ناکارآمدیها به ساختار داخلی مربوط است؟
من بارها گفتهام که در صنعت طیور کشور هیچ تحریمی وجود ندارد. امروز دارو، واکسن، مکملها، ذرت و سایر نهادههای مورد نیاز را حتی میتوان از آمریکا و سایر کشورها خریداری کرد و هیچ ممنوعیتی وجود ندارد.
در محاصره دریایی هم مشاهده کردید که نهادههای دامی وارد کشور شد. بنابراین مساله تحریم نیست. مشکل اصلی، ناکارآمدی داخلی است. اگر هم محدودیتی وجود داشته، مربوط به انتقال پول و تأمین ارز بوده است، نه اینکه کشوری مانع فروش کالا به ایران شده باشد یا تجارت و واردات این کالاها تحریم شده باشد.
شما امروز اگر به داروخانههای دامپزشکی مراجعه کنید، داروهای تولید کشورهای مختلف در بازار وجود دارد. در حوزه لوازم آرایشی، بهداشتی و دارویی نیز کالاها بهصورت قانونی وارد کشور میشوند. بنابراین تحریم مانع فعالیت صنعت طیور نمیشود.
