چین چه خوابی برای «طلا» دیده؟!

نمودار اخیر ذخایر طلا در بورس آتی شانگهای نشان‌دهنده یک مهاجرت بزرگ مالی در شرق آسیاست؛ جریانی که در آن تقاضای عمومی و حاکمیتی چین برای طلا در کمتر از یک سال نزدیک به ۷ برابر شده است. این رویداد، فراتر از یک نوسان ساده بازار، نشان‌دهنده تغییر استراتژی کلان اقتصادی پکن و بازتاب‌دهنده دغدغه‌های عمیق ژئوپلیتیکی و ساختاری در بدنه اقتصاد دوم جهان است.

جهش بی‌سابقه ذخایر طلای شانگهای؛ چه اتفاقی افتاده است؟

بررسی دقیق آمار‌های بورس آتی شانگهای نشان می‌دهد که سطح طلا در انبار‌های تحویل این بورس از حدود ۱۵ تا ۲۰ تن در مارس ۲۰۲۵، با یک شیب صعودی تند و پیوسته، در اواسط سال ۲۰۲۶ مرز ۱۱۰ تن را پشت سر گذاشته است. این جهش چند برابری به وضوح نشان‌دهنده حجم عظیم ورود نقدینگی به قرارداد‌های آتی و فیزیکی طلا در چین است. باید دقت داشت که افزایش ذخایر انبار در یک بورس کالایی معمولاً نشان‌دهنده رشد فعالیت در بازار فیزیکی و افزایش تقاضا برای نگهداری یا تحویل طلاست، هرچند به تنهایی نمی‌توان آن را معادل تحویل گرفتن همه شمش‌ها دانست. وقتی این پدیده با رکوردشکنی‌های پیاپی قیمت جهانی طلا و تثبیت آن در کانال‌های تاریخی همراه شود، مشخص می‌شود که محرک اصلی بازار، یک تقاضای واقعی، فیزیکی و با پشتوانه نهادی در شرق است که اجازه اصلاح عمیق قیمت‌ها را در بازار‌های جهانی نمی‌دهد.

چرا چین با این سرعت طلا می‌خرد؟

هرچند این نمودار مربوط به ذخایر انبار‌های بورس آتی شانگهای است، اما رشد هم‌زمان خرید طلای بانک مرکزی چین و افزایش تقاضای فیزیکی در بازار داخلی، می‌تواند یکی از عوامل توضیح‌دهنده این روند باشد. بانک مرکزی چین برای ۱۸ ماه متوالی بدون وقفه اقدام به افزایش ذخایر رسمی طلای خود کرده است. پس از مسدود شدن ذخایر ارزی روسیه توسط غرب در جریان تنش‌های ژئوپلیتیک، چین به خوبی دریافت که اتکای مفرط به اوراق قرضه دولتی آمریکا و دلار، یک ریسک امنیتی بزرگ است. خرید طلا و انتقال آن به انبار‌های داخلی، امن‌ترین راه برای مصون‌سازی دارایی‌های حاکمیتی در برابر تحریم‌های احتمالی آینده به شمار می‌رود.

از سوی دیگر، در بخش داخلی نیز بحران ساختاری مسکن چین که در دو دهه گذشته اصلی‌ترین ابزار حفظ ارزش دارایی مردم و طبقه متوسط بود، در کنار نوسانات شدید بازار سهام، شهروندان را به سمت طلا سوق داده است. در غیاب گزینه‌های سرمایه‌گذاری جذاب و امن در داخل، طبقه متوسط و سرمایه‌گذاران خرد چینی، طلا را به عنوان تنها پناهگاه مطمئن برای حفظ قدرت خرید خود یافته‌اند و همین امر توازن عرضه و تقاضا را به نفع این فلز زرد دگرگون کرده است.

چگونه خرید‌های چین مانع افت قیمت طلا شد؟

یکی از پرسش‌های کلیدی معامله‌گران بین‌المللی در ماه‌های گذشته این بود که چرا طلا پس از رالی‌های صعودی سنگین و حتی در مواجهه با سیاست‌های انقباضی برخی بانک‌های مرکزی، تمایلی به ریزش‌های عمیق نشان نداد. پاسخ دقیقاً در داده‌های همین نمودار نهفته است، چرا که خرید‌های حمایتی و استراتژیک بانک مرکزی چین و هجوم سرمایه‌گذاران فیزیکی در بورس شانگهای، مانند یک کف قیمتی مستحکم عمل کرد. هر زمان که قیمت جهانی طلا به دلیل فروش‌های سودگیرانه در لندن یا نیویورک قصد ریزش داشت، تقاضای انباشته در بازار‌های آسیا فعال شد و شمش‌های عرضه شده را بلعید تا فرآیند جابه‌جایی قدرت قیمت‌گذاری از غرب به شرق به شکلی ملموس‌تر از همیشه رخ دهد.

پیام این خرید‌ها برای دلار و اقتصاد جهان چیست؟

چرخش چین به سمت طلا دارای پیامد‌های میان‌مدت و بلندمدت جدی برای نظام پولی بین‌المللی است. اگرچه دلار همچنان ارز غالب تجارت جهانی است، اما کاهش تمایل بزرگ‌ترین دارنده ذخایر ارزی جهان به نگهداری اوراق دلاری و جایگزینی آن با طلا، سیگنالی منفی برای ثبات بلندمدت ارزش دلار محسوب می‌شود. به طور سنتی، قیمت طلا در بورس کامکس نیویورک و بازار لندن تعیین می‌شد، اما اکنون حجم معاملات و ذخایر فیزیکی در بورس آتی شانگهای به حدی رسیده است که نوسانات این بازار تأثیر مستقیمی بر بازار‌های غربی می‌گذارد و بورس شانگهای دیگر نه یک دنباله‌رو، بلکه یک رهبر در تعیین روند‌های قیمتی است.

این تحولات طلای شانگهای و پایداری قیمت‌های جهانی، حامل پیام‌های مهمی برای اقتصاد ایران و تصمیم‌گیران مالی داخلی نیز هست. در ساختار اقتصادی ایران که همواره با انتظارات تورمی دست‌وپنجه نرم می‌کند، طلا نقش اول را در حفظ ارزش سرمایه شهروندان دارد و تثبیت طلای جهانی در کانال‌های بالا به لطف خرید‌های چین، محرک خارجی طلا در بازار ایران را همچنان قدرتمند نگه می‌دارد. این روند نشان می‌دهد که در فضای جدید اقتصاد بین‌الملل، دارایی‌های سخت و استراتژیک بر دارایی‌های کاغذی و اعتباری پیشی گرفته‌اند و کشور‌ها باید استراتژی ذخایر خود را بر اساس این واقعیت جدید تنظیم کنند.

آیا نظم مالی جهان در حال تغییر است؟

نمودار رشد شگفت‌انگیز ذخایر طلا در بورس آتی شانگهای در حقیقت سند تصویری بازآرایی ساختار قدرت مالی در جهان است. چین با ۱۸ ماه خرید مداوم و افزایش نزدیک به ۷ برابری ظرفیت انبار‌های خود، نشان داد که امنیت اقتصادی را بر بازدهی‌های اعتباری ترجیح می‌دهد. این پدیده آشکار می‌کند که دوران تکیه مطلق بر معماری مالی برآمده از جنگ جهانی دوم و محوریت دلار به آرامی در حال تغییر است و جهان به سمت یک نظام چندقطبی با پشتوانه‌های ملموس‌تر حرکت می‌کند؛ نظامی عمیق و جدید که در آن پکن با زرهی از طلا با قدرت وارد شده است.