3 اقتصاددان، 3 توصیه برای اقتصاد ایران

افزایش قیمت نفت از یک سو و نوسانات قابل ملاحظه قیمت طلا و سایر بازارهای بین‌المللی از سوی دیگر در کنار پیش‌بینی افزایش نرخ تورم جهانی همگی سبب شده است کارشناسان نگرانی خود را از تداوم وضعیت کنونی اعلام کنند. در این شرایط اقتصاد ایران که درگیر بحران‌های ساختاری است با وضعیت جدیدی مواجه شده است . افزایش تابآوری درد این فضا زا مهمترین اولویت‌هایی است که سیاست‌گذار بنا بر توصیه‌ی کارشناسان باید مد نظر قرار دهد.

به زودی اقتصاد یاران باید مهیای تهیه و تدوین بودجه سال ۱۴۰۶ شود . بی‌تردید وضعیت کنونی جنگی بر این روند تاثیری جدی خواهد گذاشت . اما توصیه مهم کارشناسان به سیاستگذار در این فضا چیست؟

دست از گران‌سازی بردارید/ واردات کنترل شود

مرتضی افقه، عضو هیات علمی دانشگاه چمران اهواز، در مورد الزامات اداره کشور در وضعیت کنونی گفت: تجارب اداره کشورها در وضعیت جنگی، در کشورهای مختلف نشان می‌دهد با آغاز تنش جنگی، دولت‌ها باید حضوری فعالانه و مداخله جویانه‌تری در اقتصاد داشته باشند. دستگاه قضایی و نظارتی هم باید با تمرکز بیشتر، جریان امور را تحت نظر داشته باشند و از هر اتفاقی که ممکن است به هدررفت منابع یا سواستفاده منجر شود، جلوگیری کنند. در شرایط جنگی فعلی باید سخت‌گیری بیشتری علیه کسانی که سودجویی می‌کنند، اعمال شود.

عضو هیات علمی دانشگاه اهواز تاکید کرد:‌ دولت باید بر روند واردات، صادرات، حفظ ارزش پول ملی، اولویت‌گذاری‌ها، توزیع مناسب کالاها و خدمات عمومی به خصوص در استان‌هایی که از جنگ صدمه دیدند، نظارت کافی داشته باشند و حتی مدیریت و انجام آن را بر عهده بگیرند. هر اقدامی که معیشت مردم را تامین کند و تولید را دچار وقفه نکند، امروز باید اولویت اصلی دولت باشد و در آن راستا گام بردارد. بدون حضور دولت چنین چیزی آن طور که باید و شاید محقق نخواهد شد.

افقه توضیح داد: به نظر من باید هر چه زودتر واردات خودرو ممنوع شود. علاوه بر خودرو باید واردات کلیه کالاهای غیرضروری، نه صرفا لوکس را قطع شود. منابع کشورمان امروز تنها باید برای تامین کالاهای اساسی، دارو و نیازهای تولید صرف شود، نه زندگی لوکس عده‌ای. از سیاستگذاران اقتصادی انتظار می‌رود تصمیماتی اتخاذ کنند که به پایداری و دوام کشور کمک کند، نه اینکه منابع محدود را صرف نیازهای عده‌ای یا اقشاری خاص کنند.

در این باره افقه تاکید کرد: من نیز منکر کمبود منابع و چالش‌های عظیم اداره کشور نیستم. انصافا دولت چهاردهم کاری سخت‌تر از دولت‌های پیشین در اداره کشور دارد ولی این مهم نباید به توجیهی برای دست زدن به اقدامات مضر باشد. در شرایط فعلی گران کردن به بهانه تامین منابع دولت مفید نیست ضمن این‌که اقدام مذکور بارها، در شرایط مختلف و سال‌های گوناگون انجام شده اما موفقیت چندانی نداشته است. همچنین دولت باید منابع اندک فعلی را هم به درستی تخصیص دهد و آن‌ها را برای واردات خودرو هدر ندهد.

او افزود: این‌که دولت با کمبود منابع مواجه است را نمی‌توان با گران‌سازی جبران کرد. دولت باید به دنبال منابع پایدار و مستمر درآمدی باشد. دستیابی به این منابع از راه افزایش قیمت‌ها هیچ‌گاه محقق نخواهد شد. دولت از یک طرف باید اولویتش حفظ معیشت عموم مردم باشد و از سوی دیگر باید صاحبان ثروت و سرمایه‌داران بزرگ را هم موظف به پرداخت مالیاتی بیشتر کند. در شرایط جنگی آن‌ها باید بیش از روزهای نرمال با دولت راه بیایند و امروز باید سهمی بیشتر از هزینه‌ها را بر دوش بکشند.

افقه تاکید کرد: گران کردن هزینه‌های خانواده‌های فرودست درآمد مهمی به دنبال ندارد و پول را باید از کسانی گرفت که میزان زیادی از آن را در حساب‌های خود دارند. دولت نه تنها باید مالیات بیشتری از ثروتمندان بگیرد که باید نهادهای معاف از مالیات و دستگاه‌های متعدد را هم به پرداخت مالیات وا دارد و معافیت مالیاتی را کنار بگذارد. با این رویکرد دولت خواهد توانست بخش بیشتری از نیازهای خود را تامین کند بدون آن‌که به افزایش نارضایتی‌ها دامن بزند.

ایران محاصره شدنی نیست

یکی از اقداماتی که می‌تواند ایالات متحده را در فرسوده کردن اقتصاد ایران به موفقیت برساند، بستن مسیرهای جایگزین ترانزیتی است تا محاصره دریایی جنوب بتواند بیش از پیش گلوی اقتصاد کشور را فشار دهد. چیزی که با توجه به وضعیت جغرافیایی ایران کار آسانی نیست.

هادی حق شناس، استاندار گیلان درباره این موضوع گفت:  ایران کشوری محاصره پذیر نیست. از ۳۱ استان کشور، ‍۱۶ استان مرزی هستند. ما با ۱۵ کشور همسایه هستیم و این‌ها یک ظرفیت بزرگ هستند که هر کشوری از آن بهره مند نیست. گیریم ایالات متحده مسیر دریایی جنوب را محاصره کرد، دیگر نقاط کشور را چه می‌خواهد بکند؟ با دریای کاسپین و مرزهای زمینی و ریلی ما چه می‌تواند بکند؟ با بمباران نمی‌توانند تمام مبادی ورودی و خروجی ما را مسدود کنند.

او ادامه داد: سال گذشته ۴۲ میلیون تن کالا وارد کشور شد که ۳۰ میلیون تن آن کالاهای اساسی بودند. دریای کاسپین به همراه مرزهای ریلی و جاده‌ای شمالی ما این ظرفیت را دارند تا تمام نیاز کالاهای اساسی کشور را جبران کنند. محاصره دریایی آمریکا می‌تواند کمی بر هزینه‌ها بیافزاید و مقداری مسیر را طولانی‌تر کند اما هرگز در محاصره کامل ایران ما موفق نخواهد شد چرا که ظرفیت‌های سرزمینی ما امکان محاصره را به هیچ کشوری نمی‌دهد.

استاندار گیلان درباره مشکلات مردم گفت: مشکلاتی که مردم با آن مواجه هستند در دو بخش کالاهای اساسی و تامین سرپناه است. امروز بیش از یک چهارم ایرانیان مستاجر هستند و دولت باید در پی سیاست‌های حمایتی موثر، مفید و کم هزینه بگردد. این‌که هر سال سقف برای اجاره بها بگذارند، خوب است اما کافی نیست، این‌که سراغ تعاونی‌های ساخت مسکن بروند هم خوب است اما برای مشکلات امروز باید کارهای بیشتری هم کرد. امروز مشکلات در حدی است که مسئولان باید طرحی نو دراندازند.

حق شناس در مورد تامین کالاهای اساسی گفت: در زمینه کالاهای اساسی هم تامین آن و هم کنترل قیمت آن باید در دستور دولت قرار بگیرد. منظورم این نیست که بگیر و ببند راه بیاندازند و فضای پلیسی بسازند، هر چند باید با متخلفان هم برخورد شود ولی عامل اصلی گرانی رشد نقدینگی و تورم است که در آمارهای رسمی هم خود را عیان کرده است. دولت باید ترفندی پیدا کند که دستکم حداقل‌های معیشتی خانوارهای ایرانی در این شرایط دشوار تامین شود.

تقویت تولید، توطئه دشمن را خنثی می‌کند

مرتضی عزتی، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس، درباره الزامات اداره کشور در شرایط فعلی گفت: حفظ تولید و نیازهای اولیه و ضروری مردم باید اولویت اصلی تصمیم‌گیران کشور باشد. تضعیف و نابودی تولید در ایران هدف اصلی تحریم‌ها و حتی جنگ اخیر است زیرا با از بین رفتن تولید، فشار بر مردم دو چندان خواهد شد و به این ترتیب کشور ممکن است وارد یک روند خطرناک بحران‌های داخلی شود. بنابراین حفظ و تقویت تولید باید اولویت کشور باشد.

او ادامه داد: افزایش تولید و به طور خاص تولید صنعتی و کشاورزی، در شرایط جنگی بسیار تعیین کننده است و به مردم برای تاب‌آوری بیشتر کمک می‌کند، زیرا تولید بیشتر به معنای اشتغال بیشتر هم هست. در کنار حفظ و تقویت تولید، دولت باید به تامین نیازهای اساسی و مصرفی مردم هم اهتمام بیشتری ورزد. واردات کشور در شرایط جنگی باید به نحوی سازمان یابد که نیازهای اساسی مردم و مواد اولیه تولید به کشور وارد شود.

این استاد دانشگاه افزود: دشمن با محاصره دریایی در تلاش است راه واردات این کالاها را به کشور مسدود کند و مسئولان ایرانی هم می‌توانند با رفتن سراغ مسیرهای جایگزین، سیاست محاصره را به شکست بکشانند و واردات اولویت دار به کشور را انجام دهند. کشوری مانند ایران از ظرفیت‌های بالقوه‌ای برخوردار است که می‌تواند از آن راه‌ها، محاصره را دور بزند و روند تجاری کشور را حفظ کند.

از نظر این کارشناس اقتصادی توجه به آمادگی روانی جامعه هم در حفظ ثبات اثرگذار است.

او از نظر سیاستی و رویکرد حاکم بر سیاستگذاری گفت: نکته بسیار مهمی که باید مورد توجه باشد، این است که هر اقدامی که انجام می‌شود نباید به ایجاد تلاطم یا تحمیل شوک در اقتصاد منجر شود و دولت باید تمام این دست اقدامات را کنار بگذارد. حفظ وضع موجود باید در دستور باشد و تا میان مدن هدف‌گذاری، برنامه‌ریزی، استراتژی و اقدامات مشخصی برای آن باید اندیشیده شود. باید دولتمردان برای بدترین سناریوها هم خود و کشور را آماده کنند و از حالا تمهیدات لازم را فراهم آورند.