ترامپ در سازمان ملل؛ نطق تند پشت تریبون، مذاکره پشت درهای بسته!

رئیس‌جمهور آمریکا با نادیده گرفتن سازوکار‌های چندجانبه، بار دیگر بر بی‌اعتمادی خود به نهاد‌های بین‌المللی تأکید کرد و یادآور شد: «در حالی که دیگران فقط حرف زده‌اند، من عمل کرده‌ام. در حالی که دیگران از صلح سخن گفته‌اند، من صلح ساخته‌ام.» او همچنین با تکرار خط قرمز همیشگی خود ادعا کرد که هرگز اجازه دست‌یابی ایران به سلاح هسته‌ای را نخواهد داد.

اما نقطه عطف موضع‌گیری ترامپ، هشدار مستقیمی بود که در دیدار با رهبران کشور‌های عرب حوزه خلیج فارس مطرح کرد؛ جایی که با اشاره به تاسیسات حساس نظامی (از جمله منطقه کوه کلنگ) مدعی شد در صورت مشاهده تحرکات جدید، اقدام به انهدام آن خواهد کرد. این تهدیدات آشکارا نشان داد که واشنگتن مایل است اهرم فشار نظامی را هم‌زمان با کانال‌های دیپلماتیک حفظ کند.

از تریبون سازمان ملل تا اتاق‌های مذاکره؛ چرخش سریع به دیپلماسی غیرمستقیم

تحلیل سخنرانی ترامپ زمانی مقدور می‌شود که آن را در کنار رویداد‌های بلافاصله پس از آن قرار دهیم. تنها چند ساعت پس از این نطق، گزارش‌های موثق خبری از برگزاری یک دور مذاکرات سه ساعته و فشرده میان نمایندگان دو کشور از طریق میانجی‌های قطری خبر دادند. حضور استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر در این رایزنی‌ها و توصیف گفت‌و‌گو‌ها به عنوان رویدادی «مفصل، سازنده و نویدبخش» از سوی ویتکاف، نشان داد که اظهارات تند ترامپ در مجمع عمومی، در واقع مانور برای چانه‌زنی از موقعیت برتر بوده است.

در جریان این تعاملات، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تاکید کرد که شروط تهران شامل «خاتمه درگیری‌ها در تمام جبهه‌ها»، «رفع کامل محاصره دریایی» و «آزادسازی دارایی‌های مسدودشده» به صورت شفاف ابلاغ شده است. در مقابل، گزارش‌های رویترز از پیشنهاد ایران برای بازگشایی ظرف هفت روزه تنگه هرمز در صورت رفع محاصره بنادر جنوبی پرده برداشت؛ امری که نشان داد دیپلماسی علی‌رغم تهدید‌های لفظی ترامپ، در عمل وارد جزییات کاربری شده است. بگذریم از اینکه بنا به ادعای العربیه ترامپ این پیشنهاد برای رفع محاصره را نپذیرفته است.

در مجموع لحن سرشار از تهدید ترامپ در مجمع عمومی و چرخش سریع او به سمت مذاکرات غیرمستقیم، بیانگر آن است که واشنگتن به دنبال تحمیل معامله‌ای از موقعیت فشار است، اما در عین حال نیاز مبرم منطقه به آرامش و عبور از بحران ترانزیت انرژی، فضای مانور مانور دیپلماتیک را باز نگه داشته است.

گره زدن تحولات منطقه‌ای به محاسبات داخلی و انتخابی آمریکا از سوی ترامپ، لزوم اتخاذ یک دیپلماسی فعال، هوشمندانه و زمان‌سنج از سوی تهران را بیش از پیش گوشزد می‌کند. در شرایطی که طرف آمریکایی می‌کوشد با تهدید نظامی و پیشنهاد معامله، ابتکار عمل را در دست بگیرد، تکیه بر شروط منطقی و فکت‌محور، فعال‌سازی کانال‌های منطقه‌ای نظیر قطر، و انسجام‌بخشی به جبهه داخلی، حیاتی‌ترین راهکار‌ها برای موازنه قدرت و مهار زیاده‌خواهی‌های واشنگتن در نیویورک خواهد بود.