حال و هوای بنادر در جنگ

به گزارش رصد روز، بامداد روز شنبه ۹ اسفند، با شنیده شدن صدای چند انفجار در تهران، جنگ تحمیلی میان ایران از یک سو و امریکا و اسراییل از سوی دیگر وارد مرحله رسمی شد. جنگی که اگرچه در میدان نظامی آغاز شد، اما خیلی زود جبهه‌های دیگر را نیز فعال کرد؛ جبهه اقتصاد. در این میان، بنادر جنوبی کشور به نخستین سنگرهای نبرد اقتصادی تبدیل شدند؛ جایی که تداوم ورود کالاهای اساسی و حفظ جریان تجارت خارجی، مستقیماً با معیشت میلیون‌ها نفر گره خورده است.

در روزهای ابتدایی جنگ، انتشار برخی گزارش‌ها درباره حملات به بنادر جنوبی و اختلال در تردد کانتینرها نگرانی‌هایی را در فضای اقتصادی ایجاد کرد. نگرانی اصلی این بود که اگر حلقه‌های زنجیره تجارت خارجی دچار اختلال شوند، تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید با مشکل مواجه شده و اقتصاد کشور از مسیر عادی خود خارج شود. با این حال، تجربه جنگ ۱۲ روزه اخیر تا حدی نشان داده بود که ساختار اقتصادی کشور در مواجهه با شرایط بحرانی از توان نسبی تاب‌آوری برخوردار است.

همین تجربه موجب شد دستگاه‌های اجرایی از همان ساعات ابتدایی بحران، مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ برای حفظ جریان تجارت و جلوگیری از توقف عملیات بندری در دستور کار قرار دهند. بر اساس گزارش کمیسیون اقتصاد کلان اتاق بازرگانی، روند تخلیه و بارگیری کالا در بنادر کشور همچنان در حال انجام است و فعالیت‌های تجاری در بسیاری از بنادر، به ویژه بندر شهید رجایی، بدون وقفه ادامه دارد. این بندر که یکی از مهم‌ترین دروازه‌های تجاری ایران به شمار می‌رود، در روزهای اخیر نقش حیاتی در حفظ جریان واردات و صادرات کشور ایفا کرده است. در کنار بندر شهید رجایی، بنادر شهید بهشتی، امام خمینی (ره) و امیرآباد نیز همچنان در حال انجام عملیات تخلیه و بارگیری کالا هستند.

گزارش‌های ارایه شده به ستاد مدیریت بحران وزارت راه و شهرسازی نشان می‌دهد که روند انتقال کالاهای اساسی از این بنادر به داخل کشور در جریان است و تلاش‌ها برای افزایش سرعت خروج کالاها ادامه دارد. در همین راستا، موضوعاتی مانند ضرورت حضور مستمر کارکنان بنادر در محل خدمت، تسریع در تخلیه بار بخش خصوصی پس از تخلیه کالاهای اساسی، تأمین کامیون برای افزایش سرعت انتقال بار و همچنین استفاده از مسیرهای جایگزین برای ورود اقلام دارویی به کشور از جمله محورهای مورد بررسی در جلسه ستاد مدیریت بحران وزارت راه و شهرسازی بوده است. با توجه به تعلیق پروازها در برخی مسیرها، برنامه‌ریزی برای ورود اقلام دارویی از مسیرهای جایگزین و همچنین جابه‌جایی دریایی مسافران از کیش و بوموسی به بندرعباس نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ اقدامی که نشان می‌دهد مدیریت بحران تنها محدود به حوزه تجارت نبوده و ابعاد مختلف حمل‌ونقل کشور را در بر گرفته است.

همزمان با این تحولات، گمرک جمهوری اسلامی ایران نیز مجموعه‌ای از تدابیر جدید را برای تسهیل تجارت خارجی در شرایط اضطراری ابلاغ کرده است. در اطلاعیه شماره ۱۳ گمرک، دستورالعملی برای تسریع در انجام تشریفات صادراتی منتشر شده که هدف آن جلوگیری از ایجاد ازدحام در مرزهای خروجی و تسهیل روند صادرات کالا عنوان شده است. بر اساس این دستورالعمل، از صادرکنندگان خواسته شده تا حد امکان تشریفات صادراتی خود را در گمرکات داخلی انجام دهند تا فشار کاری بر گمرکات مرزی کاهش یابد. همچنین ثبت اطلاعات حامل‌ها در مسیرهای سبز و زرد صادراتی به صادرکنندگان و نمایندگان قانونی آنها واگذار شده تا فرآیندهای اداری سریع‌تر انجام شود. در مواردی که احتمال بسته شدن مرزها وجود داشته باشد نیز امکان تغییر مرز خروج کالا با هماهنگی گمرکات فراهم شده است.

علاوه بر این، اگر صادرکننده‌ای تصمیم به انصراف از صادرات داشته باشد، گمرکات موظف شده‌اند روند ابطال اظهارنامه‌ها را با رعایت مقررات تسهیل کنند. از سوی دیگر، با توجه به شرایط خاص مرزی، مدیران گمرکات موظف شده‌اند هرگونه تغییر در وضعیت مرزها را به سرعت به دفتر صادرات گمرک اطلاع دهند تا سایر گمرکات نیز در جریان قرار گیرند. همچنین اعلام شده فعالیت بیش از ۶۰ شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی تا پایان فروردین ۱۴۰۵ در سامانه گمرک تمدید شده تا روند حمل کالا دچار وقفه نشود.در این میان، بندر امام خمینی(ره) به عنوان یکی از مهم‌ترین مبادی ورود کالاهای اساسی کشور، نقش تعیین‌کننده‌ای در تأمین نیازهای داخلی ایفا می‌کند. شهلا عموری، رییس اتاق بازرگانی اهواز، در گفت‌وگو با اتاق ایران آنلاین اعلام کرده است که فعالیت‌های تجاری در مرز چذابه به صورت عادی در جریان است و تلاش‌ها برای جلوگیری از اختلال در زنجیره تجارت ادامه دارد.

به گفته او، در حال حاضر بیش از یک میلیون تن انواع کالاهای اساسی در بندر امام خمینی (ره) ترخیص شده و آماده انتقال به مراکز توزیع در سراسر کشور است. این حجم از کالا نشان می‌دهد که جریان تأمین اقلام ضروری همچنان برقرار است و تلاش‌ها برای جلوگیری از کمبود در بازار ادامه دارد. عموری همچنین تأکید کرده که روند سریع‌تر ترخیص کالاها تا حد زیادی نتیجه مدیریت میدانی و اجرای دستورالعمل‌های جدید گمرکی است. بر اساس این دستورالعمل‌ها، گمرکات کشور خدمات خود را به صورت شبانه‌روزی ارایه می‌دهند تا روند تجارت در شرایط بحرانی متوقف نشود. از جمله مهم‌ترین تغییرات در مقررات گمرکی می‌توان به لغو مصوبه «تقدم ثبت سفارش بر تخلیه کالا» اشاره کرد؛ تصمیمی که به گفته فعالان اقتصادی، روند تخلیه و خروج کالاها از بنادر را تسریع کرده است. همچنین امکان ترخیص کالا از گمرک بدون دریافت کد ساتا و صرفاً با ارایه تعهد فراهم شده و بر اساس دستور رییس کل گمرک، ترخیص کالاهای اساسی باید به صورت کامل انجام شود. کالاهای امدادی و اقلام پرخطر نیز در اولویت انجام تشریفات گمرکی قرار گرفته‌اند.با وجود این اقدامات، فعالان بخش خصوصی همچنان با برخی چالش‌ها در روند خروج کالا از بنادر مواجه هستند.

در نشست ستاد مدیریت بحران وزارت راه، نمایندگان بخش خصوصی به مسائلی مانند پیچیدگی ناشی از تعدد مجوزها، عوارض مختلف و نیاز به تسهیلات بانکی اشاره کردند.به اعتقاد آنها، در شرایط جنگی لازم است برخی مقررات مالی و اداری با انعطاف بیشتری اجرا شود تا سرعت ترخیص کالاها افزایشیابد. در همین راستا، نمایندگان بخش خصوصی خواستار حضور مستمر در کارگروه تسهیل ترخیص کالا در ستاد مدیریت بحران وزارت راه و شهرسازی شده‌اند و اعلام کرده‌اند که آمادگی دارند با ارایه تضامین لازم، در رفع دغدغه‌های مالی دولت همکاری کنند. در کنار تلاش‌ها برای حفظ جریان تجارت، استمرار فعالیت واحدهای تولیدی نیز به یکی از محورهای مهم مدیریت اقتصادی در شرایط جنگی تبدیل شده است.رییس اتاق بازرگانی اهواز می‌گوید چرخه تولید در استان خوزستان با همکاری دستگاه‌های مختلف همچنان فعال است و بازارها حتی براییک روز هم با کمبود کالا مواجه نشده‌اند. به گفته او، این وضعیت نتیجه همراهی تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی با مردم و نظام اقتصادی کشور در شرایط بحرانی است.

برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید