خزان نیمکتها؛ پشتپرده کاهش جمعیت کلاس اولیها
کاهش جمعیت کلاس اولیها هشداری است که درصورت نادیده گرفتهشدن آن در سالهای آینده میتواند نظام آموزشی را با دشواریهای بیشتری مواجه کند.
کاهش جمعیت کلاس اولیها هشداری است که درصورت نادیده گرفتهشدن آن در سالهای آینده میتواند نظام آموزشی را با دشواریهای بیشتری مواجه کند.
به گزارش رصد روز، مهرماه که فرا میرسد اولین تجربه کلاس اولیها برای حضور بر سر کلاس درس نیز آغاز میشود. برخلاف سالهای گذشته که کولهپشتیهای کوچک کودکان را در خیابانها و مسیر مدرسه میدیدیم امسال جمعیت کلاس اولیها نسبت به سال قبل روندی نزولی پیدا کرده است.
این موضوع را سخنگوی آموزشوپرورش، سهشنبه گذشته مطرح کرده است. به گفته این مقام مسوول، کاهش نرخ فرزندآوری و موالید دلیل اصلی این کاهش است. در مقابل اما کارشناسان معتقدند جدای از این موضوع، عوامل دیگری نیز میتواند در کاهش تعداد دانشآموزان ورودی به پایه اول نقش داشته باشد؛ از ترک تحصیل ناشی از فقر گرفته تا ملاحظات خانوادهها بهدلیل شرایط فعلی کشور. در مناطق کمبرخوردار کشور در شرایطی که هزینههای تحصیل دانشآموزان به ارقام میلیونی رسیده ممکن است خانوادهای بهدلیل ناتوانی در تامین این هزینهها فرزند خود را به مدرسه نفرستد.
از سوی دیگر شرایط جنگی کشور نیز میتواند بر نگرانی خانوادهها اضافه کرده و برخی والدین را نسبت به فرستادن فرزندانشان به مدرسه مردد کرده باشد بنابراین نمیتوان کاهش تعداد کلاس اولیها را صرفا به کاهش نرخ زاد و ولد نسبت داد و احتمالات دیگر را نیز نادیده گرفت. با این حال کاهش نرخ فرزندآوری نیز یکی از عوامل مهم در این زمینه است که نمیتوان از کنار آن گذشت.
آنچه بیشازهمه اهمیت دارد خطری است که میتواند پیشروی نظام آموزشی و آینده کشور قرار گیرد. کاهش جمعیت کلاس اولیها هشداری است که درصورت نادیده گرفتهشدن آن در سالهای آینده میتواند نظام آموزشی را با دشواریهای بیشتری مواجه کند.
سخنگوی وزارت آموزشوپرورش با اشاره به آمار دانشآموزان گفت است که سال گذشته بیش از ۱۶میلیونو۲۰۰هزاردانشآموز در مدارس کشور تحصیل میکردند امسال در پایه اول ابتدایی با کاهش ورودی مواجه هستیم. به گفته معاون وزیر آموزشوپرورش، تعداد دانشآموزان پایه اول ابتدایی حدود یکمیلیونو۱۵۴نفر است که نسبت به سال گذشته ۱۶۰هزارنفر کاهش را در ثبت نام داشته است. وی بیان کرد که علت این کاهش جمعیت مربوط به کاهش موالید(زادوولد) است که باعث کاهش جمعیت دانشآموزان در سال تحصیلی جدید بوده است.برای بررسی دلایل این مساله با محمدرضا نیکنژاد، کارشناس آموزشی به گفتوگو نشستیم تا پشتپرده کاهش جمعیت کلاس اولیها را واکاوی کنیم.
محمدرضا نیکنژاد درباره کاهش تعداد کلاساولیها نسبتبه سال گذشته به«جهانصنعت» میگوید: طبق گفته مسوولان و فعالان اجتماعی و همچنین تجربه زیستهای که در فضای امروز کشور داریم فشارهای اقتصادی، نگرانیهای ناشی از جنگ و سایر عوامل میتوانند نرخ ورود کودکان به مدرسه را کاهش دهند.
این مساله فقط شامل کلاساولیها نیست اما بهطور حتم بخشی از کاهش ورود به مدرسه به همین موضوع مربوط میشود بهویژه در مناطق نابرخوردار و کمبرخوردار. از گذشته هم با این معضل مواجه بودیم که بخشی از کودکان وارد چرخه آموزش نمیشوند اما به نظر من امسال با توجه به شرایط موجود این موضوع میتواند تشدید شود. من دیروز خبری را از یکی از مناطق جنوبی کشور شنیدم؛ مناطقی که بیشتر درگیر جنگ بودند. به خانوادهها گفتند برای بچههایشان پلاک جنگی تهیه کنند؛ همان پلاکی که سربازها به گردن میاندازند.
برای منِ پدر و مادری که میخواهم بچه را به مدرسه بفرستم همین که چنین موضوعی را میشنوم تنم به لرزه میافتد. حالا تصور کنید پدر و مادرها در آن مناطق با چه اطمینانی میخواهند بچهشان را به مدرسه بفرستند؟ وی افزود: اگر سخنگوی آموزشوپرورش برای کاهش تعداد کلاساولیها آمار و دادهای در اختیار داشته و براساس آن این موضوع را مطرح کرده باشد بحث دیگری است اما با نگاه تحلیلی و تجربه زیسته به نظر من دستکم بخشی از این کاهش میتواند برآمده از اوضاع کنونی جامعه باشد. در این بین اقتصاد را نیز نمیتوان نادیده گرفت.
امروز اقتصاد وارد زندگی همه ما شده و تاثیرات آن را در زندگی روزمره احساس میکنیم. وقتی وضعیت اقتصادی آشفته و بسیار سخت را در نظر بگیریم از سوی دیگر شرایط جنگی را کنار آن بگذاریم و وضعیت آموزش مجازی را نیز به این مجموعه اضافه کنیم طبیعی است که برخی خانوادهها با خود بگویند چرا باید بچه را به مدرسه بفرستیم؟ اگر قرار است آموزش مجازی باشد اصلا لازم نیست بچه به مدرسه برود و میتوانیم سال بعد برایش فکری کنیم. من حداقل یک خانواده را دیدم که گفته است حالا اگر بچه یک سال عقب بیفتد، چیزی نمیشود
. من که بچهام را به مدرسه میفرستم چه چیزی یاد میگیرد؟ البته آن کودک کلاس اول نبود و پایه بالاتری داشت اما همین نگاه نشان میدهد مجموعه شرایط موجود چگونه میتواند بر تصمیم خانوادهها درباره تحصیل فرزندانشان اثر بگذارد.
این کارشناس آموزشی درباره نقش فقر و مشکلات اقتصادی خانوادهها در ثبتنام کودکان در پایه اول اظهار کرد: شما باید ببینید درباره چه خانوادههایی صحبت میکنیم. به نظر میرسد شرایط اقتصادی باعث شده این مساله پررنگ شود. البته این موضوع مربوط به امروز نیست.
ما از حدود ۱۰ تا ۱۲ سال پیش شاهد سقوط طبقه اقتصادی متوسط به زیر خط فقر بودیم اما این روند در یکی دو سال گذشته بهدلیل درگیریهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و جنگی شدت گرفته است. اگر خودتان را یک شهروند متوسط در نظر بگیرید هنوز این امکان وجود دارد که از بخشی از هزینههای زندگیتان بزنید تا بچهتان به مدرسه برود چون تحصیل برایتان اهمیت دارد اما اگر زیر خط فقر باشید و بخواهید دستکم ۵تا۶میلیونتومان برای لوازمالتحریر، ۲تا۳میلیون تومان برای لباس و روپوش، چندینمیلیونتومان برای سرویس و رفتوآمد و هزینه تغذیه و میانوعده پرداخت کنید این هزینهها ممکن است واقعا یک خانواده را مجاب کند که بچه را به مدرسه نفرستد یا از سایر هزینههای ضروری زندگی کم کند.
اگر من امروز بچه دانشآموز نداشتم اما اگر دانشآموز داشتم شاید ترجیح میدادم با سرویس به مدرسه نرود و این پول را صرف بخشهای دیگر زندگی کنم. البته این تصمیم پیامدهایی برای کودک و خانواده دارد اما فشار اقتصادی ممکن است چنین انتخابی را به خانواده تحمیل کند. ممکن است خانوادهای بهجای اینکه برای لوازمالتحریر یکباره خرید کند خریدش را به چند ماه محدود کند یا به جای خرید برای کل سال فعلا فقط برای یک ماه خرید کند. ممکن است به بچه بگوید از هزینههایش کم کند. همه اینها مستقیما بر آموزش تاثیر میگذارد.
نیکنژاد توضیح داد: بچه امروزی باهزاران دغدغه به مدرسه میرود درحالیکه کودک نباید درگیر فکر اقتصاد، صرفهجویی یا فشارهای ناشی از درگیریهای خانوادگی باشد. امروز بچهها خیلی درگیرند و بخشی از این موضوع به شرایط اقتصادی برمیگردد. این شرایط باعث عدم تمرکز میشود، به یادگیری آسیب میزند، کودک را منزوی میکند و حتی میتواند پیامدهای روحی و روانی داشته باشد.
در هر صورت فکر میکنم همه این نکاتی که گفتم درباره خانوادهای که بچه کلاس اول دارد نیز صدق میکند. این مسائل بهویژه در مناطق نابرخوردار و کمبرخوردار بیشتر دیده میشود. البته منظور از نابرخورداری الزاما مناطق حاشیهای کشور نیست. خود تهران نیز مناطقی دارد که در حاشیه قرار گرفتند و از امکانات کافی برخوردار نیستند. در سالهای گذشته هم در این مناطق بچهها را بهزور باید به مدرسه میفرستادید. فعالان حوزه کودکی میرفتند با خانوادهها صحبت میکردند، کودکان را آموزش میدادند و با کمکهای مالی یا غیرنقدی تلاش میکردند خانوادهها را ترغیب کنند بچهشان را به مدرسه بفرستند.
نیکنژاد میگوید: قطعا امسال هم فعالان حوزه کودکی با این مساله مواجهند اما دیگر توان مالی آنها تا آن حد نیست که بتوانند با کمکهای مالی این کار را انجام دهند. از طرف دیگر وضعیت اقتصادی خانوادهها نیز سختتر شده بنابراین قطعا بخشی از بازماندگی از تحصیل بهویژه در پایههای دبستان و البته کلاس اول میتواند ناشی از همین شرایط باشد.
این کارشناس آموزشی درباره پیامدهای ادامه روند کاهش جمعیت دانشآموزی گفت: باید ابتدا ببینیم اکثریت کسانی که ثبتنام نکرده به چه علت ثبتنام نکردند. باید دقیقا بررسی و تحلیل کنیم و آمار در اختیار داشته باشیم اما اینکه کاهش ثبتنام در کلاس اول دقیقا چه ریشههایی داشته و سهم هرکدام از این عوامل چقدر بوده اهمیت زیادی دارد.
خود کاهش جمعیت حالا چه ما موافق سیاست حکومت در افزایش جمعیت باشیم و چه مخالف آن موضوع دیگری است. جمعیت ما بهسمت پیری میرود و این روند پیامدهایی دارد اما در حاشیه این روند، موضوعات دیگری هم قرار گرفتند ازجمله ناآموختگی، کمسوادی و بیسوادی لایههایی که اکنون در حال ورود به جامعه هستند. این پیامدها شاید از پیامدهای پیری جمعیت یا کاهش جمعیت در کشور کمتر نباشد. ممکن است بعضیها بگویند ما بچه کمتری میآوریم چون هزینههایش سنگین است، اقتصاد فشار آورده یا نمیتوانیم آنطورکه باید و شاید به آموزش، فرهنگ و سواد بچهها برسیم.
اگر تعداد فرزندان را کم کنند این انتخاب خودشان است اما اینکه لایههایی که وارد جامعه میشوند، لایههای کمسواد باشند و مدرسه نتواند تاثیرات مثبتی را که میتواند بر آنها داشته باشد ایجاد کند قطعا میتواند فاجعهبار باشد.
نیکنژاد ادامه داد: بههرحال بچهها درحال رشد هستند. بسیاری از خانوادهها دیگر تمایلی به ادامه تحصیل فرزندانشان ندارند. این را تجربه معلمها هم نشان میدهد. من همین سال گذشته در منطقهپنج بودم و بخش بزرگی از خانوادهها بچههایشان را به مدرسه نمیفرستادند. مدرسه هم نهایتا مجبور میشد این بچهها را هنگام امتحانات بپذیرد و عموما هم نمرهای به آنها بدهد تا این پایه را رد کنند و بروند و بعد ببینند سال بعد چه اتفاقی میافتد. این موضوع میتواند برای جامعه، برای آن فرد و برای خانواده فاجعه باشد. بچهها پرورش پیدا نمیکنند. کودکان در مدرسه تعاملات اجتماعی و هوش اجتماعی خود را بهخوبی پخته نمیکنند و متاسفانه این مساله میتواند به مشکلات اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی فردی و خانوادگی آسیبهای بسیار زیادی بزند.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
