در ماههای اخیر، انتشار اخبار مربوط به قتل زنان به دست همسر، پدر، برادر یا دیگر بستگان نزدیک و همچنین خودکشی برخی زنان در شهرهای مختلف شمالغرب کشور، بار دیگر توجه افکار عمومی را به ابعاد خشونت خانگی و پیامدهای آن جلب کرده است.
به گزارش رصد روز، قتلهای ناموسی و خودکشی زنان در سالهای اخیر بار دیگر به یکی از تلخترین آسیبهای اجتماعی در شمالغرب کشور تبدیل شده است رخدادهایی که هر بار افکار عمومی را جریحهدار میکنند اما پس از چند روز، بدون آنکه ریشههای وقوع آنها مورد واکاوی جدی قرار گیرد، به دست فراموشی سپرده میشوند.
در ماههای اخیر، انتشار اخبار مربوط به قتل زنان به دست همسر، پدر، برادر یا دیگر بستگان نزدیک و همچنین خودکشی برخی زنان در شهرهای مختلف شمالغرب کشور، بار دیگر توجه افکار عمومی را به ابعاد خشونت خانگی و پیامدهای آن جلب کرده است. هرچند انگیزه و شرایط هر پرونده با دیگری متفاوت است، اما فعالان اجتماعی معتقدند مجموعهای از عوامل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و حقوقی در شکلگیری این حوادث نقش دارند و نمیتوان آنها را صرفاً به اختلافات خانوادگی تقلیل داد.
قتلهای موسوم به «ناموسی» همچنان یکی از خشنترین اشکال خشونت علیه زنان به شمار میرود، قتلهایی که در برخی موارد با توجیه حفظ آبرو یا حیثیت خانوادگی رخ میدهد، در حالی که هیچ مبنای قانونی یا شرعی برای چنین اقداماتی وجود ندارد. با این حال، استمرار برخی باورهای سنتی و نگاه مالکیتمحور به زنان سبب شده است این نوع خشونت همچنان در برخی مناطق قربانی بگیرد.
در سوی دیگر این چرخه، خودکشی زنان نیز به عنوان یکی از پیامدهای خشونت پنهان، فشارهای روانی، محدودیتهای اجتماعی و نبود دسترسی کافی به حمایتهای روانی و اجتماعی مورد توجه کارشناسان قرار دارد.
فعالان حقوق زنان بر این باورند که بسیاری از زنانی که سالها خشونت را در محیط خانواده تجربه میکنند، به دلیل ترس از قضاوت اجتماعی، وابستگی اقتصادی، نگرانی از آینده فرزندان یا نبود پناهگاههای کافی، امکان خروج از چرخه خشونت را پیدا نمیکنند. در چنین شرایطی، سکوت اجباری به تدریج به بحرانی عمیق تبدیل میشود که گاه پایان آن با قتل یا خودکشی رقم میخورد.
اردلان جهانگیری جامعهشناس، در گفتوگو با خبرنگار ایلنا اظهار کرد: در بسیاری از جوامع سنتی، از جمله برخی مناطق کردنشین، ساختار خانواده همچنان بر پایه الگوهای قدیمی و نابرابر شکل گرفته است. یکی از مهمترین عوامل بروز قتلهای ناموسی نیز شکاف نسلی و ناتوانی دو نسل در درک متقابل یکدیگر در پی روند جهانیشدن است.
وی افزود: در این مناطق، کنترل بر زنان و نقش آنان در خانواده همچنان پررنگ است و هرگونه رفتار متفاوت از هنجارهای سنتی، بهعنوان خدشه به آبرو و حیثیت خانوادگی تلقی میشود. چنین نگرشی در برخی موارد به خشونت و حتی قتلهای ناموسی منجر میشود.
این جامعهشناس با اشاره به گسترش رسانهها، اینترنت و مهاجرت گفت: نسل جدید در مناطق کردنشین بیش از گذشته با مفاهیمی همچون آزادیهای فردی، برابری و حقوق اجتماعی آشنا شده است. این تغییرات فرهنگی، شکاف میان نسلها را عمیقتر کرده و بسیاری از جوانان را در تقابل با ارزشهای سنتی خانواده قرار داده است. در چنین شرایطی، برخی خانوادهها برای حفظ الگوهای پیشین، به شیوههای خشونتآمیز متوسل میشوند.
جهانگیری ادامه داد: جهانیشدن و افزایش ارتباط با سایر جوامع، آگاهی افراد نسبت به حقوق برابر و تغییرات اجتماعی را افزایش داده است؛ موضوعی که برای برخی خانوادههای سنتی تهدیدی علیه ارزشهای قدیمی تلقی میشود و در نتیجه، واکنشهای خشونتآمیز علیه زنان را تشدید میکند.
وی با اشاره به نقش عوامل اقتصادی در بروز خشونتهای خانوادگی گفت: در بسیاری از خانوادههای سنتی کردی، مرد همچنان نانآور اصلی خانواده محسوب میشود. مشکلات اقتصادی، بیکاری، تورم و فشارهای معیشتی سبب میشود بسیاری از مردان احساس ناتوانی در تأمین نیازهای خانواده داشته باشند و این احساس سرخوردگی، خشم و استرس خود را در محیط خانواده بروز دهند.
این جامعهشناس فقر را یکی از عوامل مهم افزایش خشونتهای خانوادگی دانست و افزود: نابرابری اقتصادی، محدودیتهای توسعهای، بیکاری و نبود فرصتهای برابر در برخی مناطق کردنشین، خانوادهها را تحت فشار مضاعف قرار داده است. تداوم این شرایط میتواند زمینه بروز رفتارهای خشونتآمیز، از جمله قتلهای ناموسی و سوق یافتن زنان به سمت خودکشی را فراهم کند.
جهانگیری با تأکید بر اینکه هیچیک از آموزههای اسلامی قتل را تجویز نمیکند، گفت: یکی از مهمترین عواملی که قتلهای ناموسی را توجیه میکند، برداشتهای نادرست از مفاهیم دینی و ارزشهایی مانند غیرت، ناموس و شرافت است.
وی خاطرنشان کرد: بسیاری از قتلهای ناموسی بر پایه سنتهای کهن و باورهای اشتباه درباره حفظ آبرو و ناموس رخ میدهد، نه بر اساس تعالیم واقعی اسلام. در واقع، سوءبرداشت از مفاهیم دینی و آمیختگی آن با سنتهای غلط، یکی از عوامل استمرار این نوع خشونت در برخی مناطق است.
شهلا سازگاری عضو کمیسیون اجتماعی حمایت از حقوق زنان، در گفتوگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به نقش عوامل فرهنگی در افزایش خودکشی زنان اظهار کرد: بیشترین آمار خودکشی زنان مربوط به مناطق کمتر برخوردار شمالغرب کشور است، از این رو نظام آموزشی باید توجه ویژهای به این مناطق داشته باشد و با آموزش مهارتهای زندگی به زنان و دختران، آنان را برای مواجهه عقلانی و صبورانه با مشکلات توانمند کند.
وی افزود: مقابله با پدیده خودکشی زنان تنها از مسیر دستگاههای دولتی امکانپذیر نیست و جامعه مدنی، سازمانهای مردمنهاد و نهادهای اجتماعی نیز در پیشگیری از این آسیب، نقشی تعیینکننده دارند.
عضو کمیسیون اجتماعی حمایت از حقوق زنان ادامه داد: در بسیاری از موارد، خودکشی به معنای تمایل واقعی به مرگ نیست، بلکه فریادی خاموش برای درخواست کمک و رهایی از فشارها و مشکلاتی است که فرد با آن مواجه شده است.
سازگاری با اشاره به نقش آموزش در کاهش آسیبهای اجتماعی گفت: بسیاری از زنانی که اقدام به خودکشی میکنند، از سطح سواد و آگاهی پایینی برخوردارند. در مقابل، افراد تحصیلکرده به دلیل دسترسی بیشتر به اطلاعات، خدمات اجتماعی و مشاوره، معمولاً راهکارهای دیگری برای حل مشکلات خود انتخاب میکنند.
وی تأکید کرد: افزایش سطح آگاهی و تحصیلات، نقش مهمی در تقویت تابآوری، امید به زندگی و توانایی افراد برای عبور از بحرانها دارد. در مقابل، محرومیت از آموزش، انزوای اجتماعی و ناآگاهی نسبت به شیوههای حل مسئله، زنان کمسواد و بیسواد را بیش از دیگران در معرض ناامیدی، یأس و آسیبهای اجتماعی از جمله خودکشی قرار میدهد.
افسانه نعمتی، استاد جامعهشناسی دانشگاه ارومیه، در گفتوگو با ایلنا با اشاره به اینکه خودکشی پدیدهای پیچیده و چند بعدی است، اظهار کرد: این پدیده در میان بانوان میتواند ناشی از ترکیبی از عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی باشد.
وی افزود: از مهمترین دلایل خودکشی در میان زنان میتوان به فشارهای روانی، خشونت خانگی، تبعیضهای جنسیتی، مشکلات اقتصادی و همچنین نبود یا کمبود دسترسی به حمایتهای اجتماعی و خدمات روانشناختی مناسب اشاره کرد.
نعمتی، ادامه داد: بسیاری از بانوان هنگام مواجهه با مشکلاتی مانند شکستهای عاطفی، طلاق یا از دست دادن عزیزان، از حمایت کافی برخوردار نیستند.
این استاد جامعهشناسی با بیان اینکه خشونت جسمی، جنسی و روانی در محیط خانواده از مهمترین عوامل خطر برای خودکشی زنان به شمار میرود، تصریح کرد: زنان سرپرست خانوار یا زنانی که با تبعیض اقتصادی مواجه هستند، بیش از دیگران در معرض احساس ناامیدی و بیپناهی قرار دارند.
وی خاطرنشان کرد: در بسیاری از جوامع، بانوان در بیان مشکلات خود با محدودیتهایی روبهرو هستند، زیرا صحبت درباره مسائل روانی یا مشکلات شخصی ممکن است با قضاوت و انگ اجتماعی همراه شود.
نعمتی، با اشاره به نقش رسانهها در ارتباط با پدیده خودکشی زنان گفت: گاهی پوشش نادرست رسانهای درباره خودکشی میتواند به الگوسازی منفی و افزایش آسیبهای اجتماعی منجر شود.
وی در ادامه، راهکارهای پیشگیری از خودکشی در میان بانوان را برشمرد و گفت: آموزش و آگاهیبخشی درباره سلامت روان، مدیریت استرس و تقویت مهارتهای زندگی، توسعه خدمات مشاوره و رواندرمانی، ایجاد مراکز حمایتی و مشاوره رایگان، بهویژه در مناطق محروم، و همچنین راهاندازی پناهگاهها و مراکز حمایت از زنان قربانی خشونت خانگی، از مهمترین اقدامات پیشگیرانه در این زمینه است.
این استاد جامعهشناسی با تأکید بر اینکه قوانین حمایتی از زنان در کشور هنوز کافی و جامع نیست، اظهار کرد: تصویب و اجرای قوانین مؤثرتر برای حفاظت از حقوق زنان و مقابله با خشونت خانگی و تبعیض، میتواند نقش مهمی در کاهش آمار خودکشی در میان بانوان ایفا کند.
آنچه امروز در برخی مناطق شمالغرب کشور رخ میدهد، تنها مجموعهای از پروندههای جنایی یا حوادث پراکنده نیست، بلکه هشداری درباره تداوم چرخه خشونتی است که اگر ریشههای آن شناسایی و برای مهار آن اقدام نشود، قربانیان دیگری نیز خواهد گرفت.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
