معمای مشارکت چین و روسیه در جنگ ایران و آمریکا

ترامپ: چین و روسیه در جنگ مشارکت ندارند

دونالد ترامپ روز جمعه هشدار داد اگر چین یا روسیه به ایران سلاح بدهند، «برای آنها بسیار بد خواهد بود»، اما در عین حال تأکید کرد که معتقد است هیچ‌یک از این دو کشور چنین کاری نمی‌کنند.

ترامپ گفت شی جین‌پینگ در دیدار اخیرشان در پکن به او اطمینان داده است که نه دولت چین و نه حتی شرکت‌های چینی، هیچ سلاحی در اختیار جمهوری اسلامی قرار نخواهند داد.

او همچنین مدعی شد ولادیمیر پوتین نیز تعهد مشابهی داده و به او گفته است روسیه هیچ سلاحی به ایران نخواهد فروخت.

ترامپ حتی در پاسخ به پرسشی درباره اظهارات پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا ــ که گفته بود روسیه و چین در حال «توانمندسازی» ایران هستند ــ گفت:

«نمی‌دانم بتوان گفت آنها ایران را توانمند می‌کنند. من به شی و پوتین اعتماد دارم و فکر نمی‌کنم بخواهند باعث شوند من از آنها ناامید شوم.»

این موضع در حالی مطرح می‌شود که تنها چند ساعت قبل از این اظهارات، گاردین گزارشی منتشر کرد و مدعی شده م دست‌کم در حوزه فناوری و اطلاعات، نقش چین و احتمالاً روسیه بسیار فراتر از آن چیزی است که ترامپ توصیف می‌کند.

گزارش گاردین چه میگوید؟

گاردین در گزارشی تحلیلی نوشت حملات اخیر ایران به پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس و اردن نسبت به گذشته به‌مراتب دقیق‌تر شده و این تحول حاصل ترکیبی از توسعه فناوری داخلی، استفاده از فناوری چینی و بهره‌گیری از تاکتیک‌هایی است که روسیه در جنگ اوکراین به کار گرفته است.

این گزارش به حمله هفته گذشته ایران به پایگاه هوایی موفق السلطی در اردن اشاره می‌کند؛ حمله‌ای که با وجود استقرار سامانه دفاع موشکی پیشرفته تاد (THAAD)، به کشته شدن سه نظامی آمریکایی و تخریب چند ساختمان پایگاه منجر شد.

به گفته آندریاس کریگ، استاد امنیت بین‌الملل در کالج کینگ لندن، ایران طی سه سال گذشته تحول قابل توجهی در برنامه موشک‌های بالستیک خود ایجاد کرده و اکنون از سامانه‌های هدایت پیشرفته‌تر، قدرت مانور بیشتر و برنامه‌ریزی عملیاتی دقیق‌تری برخوردار است.

نقش چین؛ از تصاویر ماهواره‌ای تا قطعات موشکی

به نوشته گاردین، یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش دقت حملات ایران، استفاده از تصاویر ماهواره‌ای شرکت‌های چینی برای شناسایی پایگاه‌های آمریکا در منطقه بوده است.

آمریکا چندی پیش سه شرکت چینی را به دلیل ارائه چنین تصاویر ماهواره‌ای به ایران تحریم کرد. یکی از این شرکت‌ها، Mizar Vision، تصاویری منتشر کرده بود که محل استقرار هواپیما‌های آمریکایی و سامانه‌های دفاع موشکی پاتریوت و تاد در عربستان، بحرین و اردن را نشان می‌داد.

علاوه بر این، گاردین می‌نویسد برنامه موشکی ایران همچنان به قطعات الکترونیکی ساخت چین و مواد اولیه مورد استفاده در سوخت جامد موشک‌ها وابسته است.

همچنین موشک‌های بالستیک ایران به‌طور هم‌زمان از سه سامانه ناوبری GPS آمریکا، BeiDou چین و GLONASS روسیه استفاده می‌کنند که دقت اصابت آنها را به شکل محسوسی افزایش داده است.

با این حال، همه کارشناسان نقش مستقیم چین در ارائه اطلاعات نظامی را قطعی نمی‌دانند.

سیدارت کاوشال، پژوهشگر مؤسسه مطالعات دفاعی RUSI، معتقد است ایران عمدتاً اهداف ثابت را هدف قرار داده و تصاویر ماهواره‌ای تجاری برای چنین حملاتی کافی است. به گفته او، هنوز شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد پکن اطلاعات محرمانه نظامی در اختیار تهران گذاشته باشد.

روسیه؛ انتقال اطلاعات یا فقط انتقال تجربه؟

درباره روسیه نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. گاردین می‌نویسد پس از مجموعه‌ای از حملات دقیق ایران به مراکز وابسته به سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) در کشور‌های خلیج فارس، برخی تحلیلگران آمریکایی این احتمال را مطرح کرده‌اند که شاید روسیه اطلاعات مربوط به این اهداف را در اختیار ایران قرار داده باشد.

با این حال، خود گزارش تأکید می‌کند که این فرضیه هنوز قطعی نیست و شواهد کافی برای اثبات آن وجود ندارد.

آنچه بیشتر مورد توافق کارشناسان است، شباهت روزافزون تاکتیک‌های موشکی ایران به روش‌هایی است که روسیه در جنگ اوکراین به کار برده است.

ایران اکنون به جای حملات انبوه، از دسته‌های کوچک‌تر موشکی استفاده می‌کند و ابتدا پهپاد‌ها را برای مشغول کردن سامانه‌های دفاع هوایی به پرواز درمی‌آورد تا راه برای حمله موشک‌های بالستیک باز شود.

کاوشال معتقد است این شباهت الزاماً به معنای آموزش مستقیم روسیه به ایران نیست، بلکه بیشتر نوعی «تکامل همگرا» است؛ یعنی دو ارتش با مشاهده تجربه‌های مشابه، به راهکار‌های عملیاتی مشابه رسیده‌اند.

چرا آمریکا نگران شده است؟

گزارش رسانه‌های امریکایی از جمله رویترز نشان می‌دهد مقام‌های اطلاعاتی آمریکا نسبت به افزایش دقت حملات ایران به پایگاه‌های نظامی و مراکز اطلاعاتی آمریکا در خلیج فارس نگران شده‌اند.

بخشی از این نگرانی ناشی از این احتمال است که ایران علاوه بر پیشرفت‌های داخلی، از کمک‌های اطلاعاتی یا فناوری خارجی نیز بهره‌مند شده باشد؛ هرچند هنوز هیچ مقام آمریکایی نتوانسته نقش مستقیم چین یا روسیه در انتقال سلاح یا اطلاعات نظامی را به‌طور قطعی اثبات کند.

از‌سوی دیگر وزیر دفاع آمریکا، پیت هگست، هفته گذشته در کنگره گفت چین و روسیه «تا حدی» به ایران کمک می‌کنند، اما جزئیات این ارزیابی را فاش نکرد؛ موضعی که با اظهارات ترامپ مبنی بر اعتماد کامل به شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین در تضاد آشکار قرار دارد.

مجموع گزارش‌ها نشان می‌دهد تاکنون هیچ سند علنی و قطعی مبنی بر ارسال مستقیم سلاح از سوی چین یا روسیه به ایران منتشر نشده است؛ موضوعی که ترامپ نیز بر آن تأکید می‌کند و می‌گوید هر دو رهبر به او تعهد داده‌اند چنین کاری انجام نخواهند داد.