زلزله خاموش کاخ سفید؛ چرا ونس از مذاکرات با ایران کنار گذاشته شد؟

به گزارش رصد روز، پس از شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای برخی تحلیل‌ها حاکی از آن بود که جریان نزدیک به جی‌دی ونس معاون رییس‌جمهور در دولت ترامپ تضعیف خواهد شد. این ارزیابی اکنون با تصمیم اخیر ترامپ مبنی بر کنار گذاشتن ونس از روند مذاکرات با تهران و محول کردن ماموریت رسیدگی به «فساد و جرم» در ایالت‌ها و شهرهای تحت کنترل دموکرات‌ها، رنگ واقعیت به خود گرفته است. در واقع این اقدام که همزمان با تغییر رییس دفتر کاخ سفید رخ داده، نشانه‌ای روشن از کاهش نفوذ ونس در ساختار قدرت اجرایی است.

به گزارش منابع آمریکایی، ترامپ روز پنجشنبه در پستی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد که به ونس دستور داده تمام توجه خود را معطوف به «فساد و جرم گسترده» در شهرها و ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها کند و افزود: ما به توافق با ایران نیاز نداریم. آن روزها مدت‌هاست گذشته است. این موضع‌گیری در حالی مطرح شد که ونس پیش‌تر نقش محوری در تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ با ایران ایفا می‌کرد و حتی گزارش‌هایی از آمادگی وی برای مذاکرات مستقیم با مقامات ایرانی منتشر شده بود.

زمینه‌های تضعیف موقعیت ونس

شکست جمهوریخواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، نقطه عطفی برای بازتعریف جایگاه نیروهای مختلف در دولت ترامپ بود. ونس که پیش از این به‌عنوان یکی از چهره‌های نزدیک به جریان ماگا شناخته می‌شد پس از انتخابات در پستی علنی، جنگ با ایران را عامل اصلی باخت حزبی دانست. این موضع‌گیری که با اذعان ترامپ به هزینه‌های سیاسی جنگ همراه بود ازسوی برخی به‌عنوان تلاش ونس برای فاصله‌گیری از تصمیمات بحث‌برانگیز دولت و آماده‌سازی برای رقابت ریاست‌جمهوری۲۰۲۸ تفسیر شد.

در همین راستا، مجله اکونومیست چند روز پس از انتخابات در گزارشی با عنوان «جمهوریخواهان در آستانه رقابتی بی‌رحمانه برای ریاست‌جمهوری هستند» به این فضا اشاره کرده و نوشته بود که دموکرات‌ها ناگهان به یک دستور کار وحدت‌بخش دست یافتند و رقابت داخلی جمهوریخواهان برای جانشینی ترامپ شدت خواهد گرفت. در این چارچوب، ونس که زمانی به‌عنوان وارث بالقوه جریان ترامپ مطرح بود اکنون با چالش حفظ موقعیت خود در کاخ سفید روبرو است.

دراین‌میان تغییر رییس دفتر کاخ سفید و جایگزینی سوزی وایلز با استفان میلر یکی دیگر از نشانه‌های جابه‌جایی قدرت است. میلر که به مواضع سخت‌گیرانه‌تر شهرت دارد می‌تواند معادلات داخلی دولت را تغییر دهد. هرچند برخی تحلیل‌گران نزدیکی ایدئولوژیک میلر و ونس را عامل تقویت موقعیت معاون رییس‌جمهور می‌دانند اما تصمیم ترامپ برای کنار گذاشتن ونس از پرونده ایران نشان می‌دهد که رییس‌جمهور همچنان کنترل نهایی را در دست دارد و حاضر نیست فضای مانور گسترده‌ای به معاون خود بدهد.

کنارگذاشته شدن از مذاکرات ایران

نقش ونس در مذاکرات با ایران از ماه‌ها پیش برجسته شده بود. وی در آوریل در اسلام‌آباد در مذاکرات حضور داشت و در هفته‌های اخیر نیز تلاش‌هایی برای از سرگیری گفت‌وگوها انجام داده بود. با این حال ترامپ با اعلام صریح بی‌نیازی به توافق، عملا مسیر دیپلماتیک مورد نظر ونس را متوقف کرد. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که وضعیت نظامی میان آمریکا و ایران در حالت نه جنگ و نه صلح قرار دارد و فشار اقتصادی بر تهران ادامه دارد.

تحلیلگران معتقدند ترامپ با این اقدام، دو هدف را دنبال کرده است. نخست جلوگیری از تبدیل ونس به چهره اصلی پایان‌دهنده جنگ که می‌توانست برای او امتیاز سیاسی در رقابت‌های آینده ایجاد کند و دوم انتقال تمرکز معاون رییس‌جمهور به موضوعات داخلی که هم جنبه تبلیغاتی دارد و هم ونس را از کانون اصلی تصمیم‌گیری‌های خارجی دور نگه می‌دارد. درواقع ماموریت رسیدگی به فساد و جرم در مناطق دموکرات‌نشین اگرچه با ادبیات تند ترامپ همراه است اما از منظر قدرت اجرایی نقشی حاشیه‌ای‌تر نسبت به پرونده ایران محسوب می‌شود.

دورنمای ۲سال باقیمانده

در همین رابطه برخی از تحلیل‌گران معتقدند در دو سال باقی‌مانده از دوره ترامپ، وضعیت ونس با چند متغیر کلیدی گره خورده است. نخست میزان وفاداری او به رییس‌جمهور و توانایی‌اش در حفظ تعادل میان فاصله‌گیری تاکتیکی و حمایت علنی است بنابراین هرگونه انتقاد علنی بیشتر می‌تواند به تشدید تنش منجر شود در حالی که سکوت کامل نیز ممکن است جایگاه او را در میان پایگاه ماگا تضعیف کند.

دوم رقابت داخلی جمهوریخواهان برای۲۰۲۸ است. چهره‌هایی مانند کریس کریستی و دیگران از هم اکنون خود را برای این رقابت آماده می‌کنند و شکست میان‌دوره‌ای فضای بازتری برای چالش‌گران ایجاد کرده است. ونس اگر بخواهد شانس خود را حفظ کند، ناچار است هم از بار مسوولیت جنگ فاصله بگیرد و هم نشان دهد که همچنان بخشی از جریان اصلی قدرت است. ماموریت داخلی جدید می‌تواند فرصتی برای برجسته‌سازی چهره او در موضوعات مورد علاقه پایگاه سنتی باشد اما خطر تبدیل شدن به چهره‌ای درجه دوم نیز وجود دارد. سوم ترکیب جدید کاخ سفید با حضور میلر است. اگر میلر و ونس بتوانند ائتلافی موثر تشکیل دهند، ممکن است نفوذ جریان سخت‌گیرتر افزایش یابد اما اگر ترامپ به الگوی همیشگی خود مبنی بر ایجاد رقابت میان اطرافیان ادامه دهد، ونس ممکن است بیش از پیش در حاشیه قرار گیرد. در چنین شرایطی کنار گذاشتن ونس از مذاکرات ایران و محول‌کردن ماموریت داخلی بیش از آنکه یک تغییر موقت باشد نشانه‌ای از بازتعریف جایگاه او در ساختار قدرت است. ترامپ با این اقدام هم پیام روشنی به معاون خود ارسال کرده و هم تلاش کرده کنترل روایت سیاسی را در دست نگه دارد. اینکه ونس بتواند در دوسال آینده از این موقعیت به نفع خود استفاده کند یا به تدریج به حاشیه رانده شود به مهارت سیاسی او و تحولات پیش‌رو بستگی دارد اما آنچه مسلم است دوره طلایی نفوذ بی‌چون‌وچرای ونس در کاخ سفید دست‌کم در مقطع فعلی به پایان رسیده است.

برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید