از زمان امضای یادداشت تفاهم و لغو محاصره آمریکا که با هدف جلوگیری از صادرات نفت ایران اعمال شده بود، تهران میلیونها بشکه نفت صادر کرده و به احتمال زیاد درآمد بیشتری نیز از این فروشها به دست آورده است، زیرا میزان تخفیف نفت خام ایران نسبت به قیمتهای مرجع کاهش یافته است.
بر اساس مفاد یادداشت تفاهم، ایران در طول دوره ۶۰ روزه مذاکرات چند امتیاز مهم به دست آورد. افزون بر آنکه محاصره آمریکا در دریای عمان در ازای بازگشایی تنگه هرمز از سوی ایران لغو شد، تحریمهای آمریکا علیه فروش نفت ایران نیز تا ۲۱ اوت به طور موقت تعلیق شد.
ایران تا زمانی که فرصت دارد، برای صادرات نفت شتاب میکند
ایران از پیش برای افزایش صادرات آماده شده بود تا به محض لغو محاصره آمریکا، ارسال محمولههای نفتی را افزایش دهد. تنها سه روز پس از امضای یادداشت تفاهم، دستکم سه نفتکش ابرغولپیکر که در مجموع شش میلیون بشکه نفت خام ایران را حمل میکردند، از تنگه هرمز عبور کردند. دادههای ردیابی کشتیها که خبرگزاری بلومبرگ گردآوری کرده است نشان میدهد این نفتکشها با سامانه شناسایی خودکار روشن و با اعلام مقصد آبهای سنگاپور در حال حرکت بودند.
برآوردهای بلومبرگ نشان میدهد که در ۲۰ ژوئن، بیشترین حجم نفت خام عبوری ایران از تنگه هرمز از زمان آغاز جنگ تاکنون بود که در یک روز به صورت آشکار از پایانه اصلی صادراتی جزیره خارک وارد تنگه هرمز شد.
افزایش ارسال محمولههای نفتی ایران از خلیج فارس به سمت آبهای نزدیک تنگه مالاکا و تنگه سنگاپور، فرصتی حیاتی برای تهران فراهم کرده است تا صادرات خود را که طی دو ماه گذشته به دلیل محاصره آمریکا آسیب دیده بود، افزایش دهد.
کلر یونگمن، مدیر بخش ریسک و اطلاعات دریایی شرکت ورتکسا، هفته گذشته گفت: «پس از امضای یادداشت تفاهم، میزان خروج محمولههای نفتی ایران ۱۶ درصد افزایش یافت، زیرا ایران حتی در دوره محاصره نیز بزرگترین مبدأ صادرات نفت بود و بخش قابل توجهی از محمولهها از قبل در بندر چابهار که خارج از تنگه هرمز قرار دارد، مستقر شده بودند تا به محض رفع محاصره آمریکا حرکت کنند.»
بر اساس دادههای ردیابی محمولههای نفت خام ورتکسا، جابهجایی محمولههای نفت ایران در ماه مارس و اوایل آوریل به شدت افزایش یافته بود و در برخی روزها به حدود هفت میلیون بشکه در روز رسید. اما پس از آنکه آمریکا محاصره صادرات را تشدید کرد، این روند در طول ماه مه به شدت کاهش یافت.
با این حال، پس از امضای یادداشت تفاهم در ۱۷ ژوئن، حجم صادرات نفت خام ایران بار دیگر به سرعت افزایش یافت و به گفته یونگمن، در یک روز به اوج حدود هشت میلیون بشکه در روز رسید.
به گفته ورتکسا، این بازگشت همچنان عمدتا از طریق مسیرهای شناختهشده صادرات تحت تحریم و الگوهای غیرشفاف حملونقل دریایی انجام میشود، با وجود آنکه آمریکا تحریمهای مربوط به فروش نفت ایران را به طور موقت تعلیق کرده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران، روز سهشنبه در یک گفتوگوی تلویزیونی گفت: «از روزی که محاصره دریایی برداشته شد، بیش از ۴۰ میلیون بشکه نفت صادر کردهایم.»
ادعای قالیباف تا حد زیادی با دادههای مؤسسات ردیابی نفتکشها مطابقت دارد. بر اساس گزارش TankerTrackers، ایران از زمان لغو محاصره اعمالشده از سوی آمریکا طی دو هفته گذشته، حدود ۵۰ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است. این میزان معادل متوسط روزانه یک میلیون و ۶۶۰ هزار بشکه در ژوئن ۲۰۲۶ است.
شرکت TankerTrackers اعلام کرد: «بیشتر کشورهای دیگر منطقه هنوز فاصله زیادی با سطح صادرات پیش از جنگ دارند.»
قالیباف همچنین اذعان کرد که محاصره آمریکا در عمل صادرات نفت ایران را در ماه مه و اوایل ژوئن به طور کامل متوقف کرده بود. او گفت: «در مقابل، طی حدود ۵۰ تا نزدیک به ۶۰ روز گذشته، واقعاً حتی قادر به صادرات یک بشکه نفت هم نبودیم.»
ابهام درباره دوره موقت معافیت
با رفع محاصره و تعلیق تحریمهای فروش نفت تا ۲۱ اوت، ایران در حال بازگرداندن نفتکشها به خلیج فارس برای بارگیری از جزیره خارک و دیگر پایانههای اصلی صادراتی است تا محمولههایی را که از اواسط آوریل تا اواسط ژوئن امکان ارسال آنها وجود نداشت، صادر کند.
چین همچنان مهمترین خریدار نفت ایران باقی مانده است، زیرا سایر خریداران تمایل ندارند در طول یک بازه ۶۰ روزه که ممکن است در صورت شکست مذاکرات حتی زودتر نیز پایان یابد، قراردادهای خرید منعقد کنند.
با این حال، اکنون پالایشگاههای چینی میتوانند تا ۲۱ اوت نفت ایران را حتی با دلار آمریکا خریداری کنند، بدون آنکه نگران اعمال تحریمهای ثانویه باشند.
قالیباف اعلام کرد که قیمت نفت ایران نسبت به پیش از امضای یادداشت تفاهم ۲۰ درصد افزایش یافته است.
این افزایش قیمت، درآمد بیشتری از محل فروش نفت برای ایران فراهم کرده است، هرچند قیمت نفت خام در بازارهای جهانی بار دیگر به سطوح پیش از جنگ بازگشته است.
با وجود این، چشمانداز پس از ۲۱ اوت که مهلت ۶۰ روزه مذاکرات به پایان میرسد، همچنان بسیار مبهم است. در واقع، حتی در طول مذاکرات نیز وضعیت به صورت روزانه نامشخص است، زیرا مقامهای آمریکایی و ایرانی بارها در اظهارات رسانهای خود درباره موضوعات مورد بحث و توافقهای حاصلشده، سخنان متناقضی مطرح کردهاند.
این دوره ۶۰ روزه ممکن است تمدید شود. ایران ممکن است بار دیگر بر دریافت عوارض برای عبور از تنگه هرمز اصرار کند. حملات تازه به کشتیهای تجاری یا حملات آمریکا به ایران نیز میتواند بار دیگر روند مذاکرات را با شکست مواجه سازد.
آنچه مسلم است این است که ایران از فرصت محدود معافیت موقت که برای چند هفته در اختیارش قرار گرفته، نهایت بهره را میبرد. به نظر میرسد تهران مصمم است تا جای ممکن نفت بیشتری از منطقه صادر کند و همزمان به دلیل کاهش تخفیف نفت خام ایران، درآمد قابل توجهی از این صادرات به دست آورد.
