کاهش کیفیت این دو ماده مصرفی به افزایش مصرف سوخت، استهلاک بیشتر قطعات و در نهایت افزایش هزینه تعمیر و نگهداری خودرو و موتورسیکلت منجر شده است و بسیاری از مردم به خوبی متوجه این پیامدها هستند. این در حالی است که مسئولان هیچگونه توجهی به کیفیت این دو فرآورده ندارند و متوجه نیستند که یکی از دلایل افزایش مصرف بنزین، همین سیاستهایی است که خودشان پیاده کردهاند.
بنزین بیکیفیت منجر به افزایش مصرف میشود / مجوز قانونی بیکیفیت بودن بنزین صادر شده است
کیفیت بنزین تاثیر مستقیمی بر نحوه احتراق موتور دارد. وقتی سوخت کیفیت مناسبی نداشته باشد، احتراق به شکل مطلوب انجام نمیشود و موتور ممکن است برای رسیدن به توان مورد نیاز، سوخت بیشتری مصرف کند.
از سوی دیگر، استفاده مداوم از سوخت نامناسب میتواند باعث ایجاد رسوب و آلودگی شود و عملکرد سیستم سوخترسانی را تحت تاثیر قرار دهد. در برخی شرایط نیز سنسور اکسیژن خودرو میتوانند آسیب ببینند و عملکرد صحیح سیستم کنترل سوخت و آلایندگی با مشکل مواجه شود.
جالب اینجاست که با وجود تاثیر این وضعیت بر تشدید آلودگی، مجوز کاهش کیفیت بنزین توسط قانون هوای پاک صادر شده است.
مطابق ماده دو آییننامه اجرایی قانون هوای پاک مصوب هیئت وزیران، اگر توزیع بنزین در کشور روزانه از ۸۵ میلیون لیتر فراتر برود، وزارت نفت الزامی به توزیع بنزین یورو4 در کشور ندارد. باید گفت مصرف بنزین از سال ۹۷ بیش از ۸۵ میلیون لیتر در روز بوده و علنا الزامی برای بهبود کیفیت سوخت وجود ندارد.
بیکیفیت بودن روغن موتور به افزایش مصرف بنزین دامن زد
مساله تنها بیکیفیت بودن بنزین نیست. روغن موتور نیز دیگر کیفیت مناسب را ندارد و بسیاری از شهروندان از افزایش مصرف سوخت به دلیل روغن موتور بیکیفیت خبر میدهند. روغن موتور وظیفه دارد اصطکاک و سایش میان قطعات موتور را کاهش دهد و از آنها در برابر حرارت و فرسایش محافظت کند. به همین دلیل، کیفیت روغن نقش مهمی در سلامت و طول عمر موتور دارد.
اگر روغن موتور کیفیت مناسبی نداشته باشد یا زودتر از حد معمول خاصیت روانکاری خود را از دست بدهد، اصطکاک میان قطعات افزایش پیدا میکند و استهلاک موتور بیشتر میشود. در چنین شرایطی ممکن است روغن زودتر نیاز به تعویض داشته باشد و در صورت ادامه استفاده از روغن نامناسب، احتمال خرابی برخی قطعات موتور نیز افزایش پیدا کند.
علاوه بر مساله بیکیفیت بودن روغن موتور، چالشهای دیگری متوجه بازار روغن موتور است. بخشی از این وضعیت به مساله محدودیت واردات و تامین روغنهای خارجی بازمیگردد و بخشی دیگر متوجه تولید داخلی است که همزمان با افزایش شدید قیمت، کیفیت آن نیز زیر سوال رفته است.
لازم به ذکر است که بازار روغن موتور در ایران از نوع انحصار چندجانبه است و بخش عمده تولید آن در اختیار چند شرکت بزرگ قرار دارد. به طور طبیعی زمانی که تعداد تولیدکنندگان محدود باشد، احتمال کاهش کیفیت، نبود نظارت و افزایش قیمت ممکن میشود.
در چنین شرایطی ایران با محدودیت واردات نیز مواجه است و این موضوع شرایط را برای مردم دشوارتر میکند. به بیان دیگر، مردم از یک سو با افزایش قیمت روغن موتور مواجه میشوند و از سوی دیگر مساله کاهش کیفیت روغن موتور در کنار کیفیت نامطلوب بنزین داخلی، به افزایش مصرف سوخت میانجامد.
باید گفت هزینه پایین بودن کیفیت بنزین و روغن موتور از طریق افزایش مصرف بنزین، تعویض زودتر روغن، استهلاک بیشتر قطعات و افزایش نیاز به تعمیرات در نهایت بر دوش مصرفکننده قرار میگیرد.
به بیان دیگر، اگر خودرو به دلیل کیفیت نامناسب سوخت و روغن زودتر دچار مشکل شود، مالک خودرو باید هم برای مصرف بیشتر بنزین و هم برای سرویس و تعمیرات بیشتر هزینه کند. هرچه کیفیت پایینتر باشد نیاز به سوختگیری بیشتر میشود و از سوی دیگر استهلاک قطعات و هزینه تعمیرات بیشتر میشود.
زمانی که مسئولان به دنبال کاهش کیفیت بنزین برای افزایش تولید آن بودند، باید میدانستند که این موضوع به صورت مستقیم و غیرمستقیم به افزایش مصرف سوخت منجر میشود. از طرف دیگر، کاهش کیفیت روغن موتور نیز با افزایش اصطکاک، کاهش راندمان و از دست رفتن زودتر خاصیت روانکاری میتواند مصرف سوخت را افزایش دهد. در نتیجه، کاهش کیفیت بنزین و روغن موتور در کنار یکدیگر میتوانند به افزایش مصرف بنزین دامن بزنند.
در چنین شرایطی، چطور ممکن است در مساله افزایش مصرف بنزین نوک پیکان انتقاد متوجه مردم باشد؟ از مردم انتظار میرود مصرف بنزین خود را کاهش دهند، اما وقتی بخشی از عوامل افزایش مصرف در ساختار تولید و کیفیت سوخت و مواد مصرفی وجود دارد، مردم چگونه میتوانند به تنهایی مصرف را کنترل کنند؟ وقتی مصرف سوخت عمده خودروهای موجود در بازار بیش از دو برابر استاندارد جهانی است، مردم چگونه میتوانند مصرف بنزین را تنها با صرفهجویی کاهش دهند؟
به جز مساله مصرف بالای سوخت خودروهای داخلی که به افزایش مصرف بنزین دامن زده، باید گفت وقتی کیفیت بنزین و روغن موتور کاهش پیدا کند، خودرو بیشتر سوخت مصرف میکند و زودتر نیاز به سرویس و تعمیر دارد. در چنین شرایطی، بخش بزرگی از افزایش مصرف و هزینهها خارج از اختیار مصرفکنندگان است و نمیتوان تنها با ابزار قیمتی و تشویق به صرفهجویی مصرف بنزین را کاهش داد.
