گرانی علیه بیماری
براساس آمار، بیش از ۵/۷میلیون نفر در ایران به دیابت مبتلا هستند و با احتساب افراد مبتلا به پیشدیابت، جمعیت درگیر یا در معرض خطر این بیماری به حدود ۲۰میلیون نفر میرسد. این در حالی است که هزینههای درمان دیابت نیز با افزایش قیمتها رشد کرده و هزینه ماهانه درمان این بیماران از حدود یکمیلیون و ۲۰۰هزار تومان در سال گذشته به ۶میلیون و ۹۰۰هزار تومان در سالجاری رسیده است. البته هزینه درمان بسته به نوع دیابت، شدت بیماری، داروها و تجهیزات موردنیاز بیماران متفاوت بوده و در برخی موارد به حدود ۲۰میلیون تومان در ماه نیز میرسد. در این میان، قیمت نوار تست قند خون از حدود ۲۵۰هزار تومان به یکمیلیون تومان، سرسوزن قلم انسولین از ۳۵۰هزار تومان به ۲میلیون و ۲۰۰هزار تومان و سنسورهای پایش مداوم قند خون از ۱۰میلیون تومان در سال گذشته به حدود ۲۲میلیون تومان در سالجاری افزایش یافته است؛ هزینههایی که در کنار مخارج درمان عوارض دیابت، فشار اقتصادی قابلتوجهی بر بیماران و خانوادههای آنها وارد میکند.
انسولین در تنگنای گرانی
دکتر اسدالله رجب، بنیانگذار انجمن دیابت ایران با اشاره به وضعیت تامین داروهای بیماران دیابتی به «جهانصنعت» میگوید: در زمینه داروهای خوراکی پایینآورنده قند خون مشکل چندانی وجود ندارد چراکه بخش عمده مبتلایان به دیابت از نوع2 هستند و بیماری آنها با داروهای خوراکی کنترل میشود. با این حال، چالش اصلی در زمینه تامین انسولینهاست و برخی بیماران برای تهیه انسولین مورد نیاز خود با مشکل مواجهند. در سالهای گذشته برخی انواع انسولین ازجمله انسولینهای تولید شرکت اکسیر در کشور تولید میشدند اما اکنون در تامین این محصولات مشکلاتی وجود دارد. همچنین برخی انسولینهای وارداتی نیز تحتتاثیر تحریمها و محدودیتهای واردات با دشواریهایی در دسترسی مواجه شدهاند. انسولین برای افرادی که بدنشان با کمبود این ماده مواجه است، یک داروی حیاتی محسوب میشود و حتی یک روز تاخیر در تزریق آن میتواند خطرات جدی بههمراه داشته باشد. به همین دلیل امیدواریم مشکلات موجود در زمینه تولید و تامین انسولین در کشور هرچه سریعتر برطرف شود.
دارو بهتنهایی ضامن کنترل دیابت نیست
بنیانگذار انجمن دیابت ایران با بیان اینکه کنترل دیابت تنها به مصرف دارو محدود نمیشود، گفت: مدیریت این بیماری به شش پایه اصلی وابسته است و آموزش یکی از مهمترین بخشهای آن بهشمار میرود. فرد مبتلا باید یاد بگیرد چگونه با بیماری خود زندگی کند، فعالیت جسمی داشته باشد، استرس را مدیریت کند و داروهایش را بهشکل صحیح مصرف کند. حمایتهای روانشناختی و اجتماعی خانواده و جامعه نیز در کنترل بیماری نقش مهمی دارند. متاسفانه بسیاری از افرادی که در کشور به دیابت مبتلا هستند و دارو مصرف میکنند، همچنان از کنترل مطلوب بیماری برخوردار نیستند. دلیل این مساله آن است که مصرف دارو بهتنهایی برای مدیریت دیابت کافی نیست و بیمار باید آموزشهای لازم را دریافت کند. درمان دیابت یک فرآیند مشارکتی میان پزشک و بیمار است. این دو باید در کنار یکدیگر درباره شیوه درمان و کنترل بیماری تصمیم بگیرند. اگر بیمار آموزش کافی ندیده باشد، نمیتواند نقش موثری در این فرآیند داشته باشد و حتی ارتباط موثر با پزشک برای مدیریت بیماری نیز دشوار خواهد شد.
بار سنگین دیابت بر اقتصاد سلامت
رجب افزود: آمارهای کشورهای منطقه نشان میدهد که دیابت به یکی از چالشهای مهم سلامت عمومی تبدیل شده است. در برخی کشورها، سهم جمعیت مبتلا به دیابت یا افراد در معرض ابتلا بسیار بالاست و این وضعیت ضرورت اقدامات جدیتر برای پیشگیری و کنترل بیماری را نشان میدهد. اگر بخواهیم از تحمیل هزینههای سنگین دیابت به نظام سلامت و اقتصاد کشور جلوگیری کنیم باید آموزش و پیشگیری را جدی بگیریم. پیشگیری اولیه اهمیت زیادی دارد و باید پیش از ابتلای افراد، آموزش درباره تغذیه سالم، فعالیت بدنی و مدیریت استرس در جامعه گسترش پیدا کند.
بنیانگذار انجمن دیابت ایران توضیح داد: باید پیش از ابتلای افراد به بیماری، اقدامات پیشگیرانه انجام شود چراکه پس از ابتلا ممکن است بخشی از بیماران با عوارض مختلف مواجه شوند. در این مرحله نیز باید تلاش کرد از پیشرفت عوارض جلوگیری شود. حتی اگر فردی به دیابت مبتلا شد، باید با مراقبت و کنترل مناسب مانع بروز عوارضی مانند نابینایی و قطع عضو شد. این عوارض علاوهبر تحمیل هزینههای سنگین به نظام سلامت، زندگی فرد و خانواده او را نیز تحتتاثیر قرار میدهند. آموزش عمومی درباره تغذیه سالم، افزایش فعالیت جسمی و اصلاح سبک زندگی باید جدی گرفته شود. پیشگیری و کنترل مناسب دیابت میتواند از بسیاری از هزینههای سنگین درمان و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی این بیماری جلوگیری کند.
انسولین هست اما توان خرید نیست!
دکتر هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان نیز با اشاره به وضعیت تامین انسولین در کشور به «جهانصنعت» گفت: در سه تا چهارماه گذشته افزایش چشمگیری در قیمت قلمهای انسولین نداشتهایم. اگرچه قیمت این داروها در مقایسه با سال گذشته افزایش پیدا کرده اما طی سهماه اخیر تغییر قابلتوجهی نداشته البته قرار است قیمتها افزایش پیدا کند اما تا این لحظه قیمت انسولین نسبت به دوره گذشته تغییری نکرده است. انسولین، قلمهای انسولین و داروهای خوراکی دیابت عمدتا با مهلت پرداخت کوتاه و در برخی موارد بهصورت نقدی از شرکتهای پخش خریداری میشوند. این در حالی است که سازمانهای بیمهگر بیش از هشتماه است مطالبات داروخانهها را پرداخت نکردهاند و همین مساله قدرت خرید داروخانهها را بهشدت کاهش داده است. مجموع بدهی مربوط به سهم ارز ترجیحی و مطالبات بیمههای پایه به داروخانههای سراسر کشور به حدود ۷۴ همت رسیده است. طبیعی است که در چنین شرایطی داروخانهها توان خرید داروهایی مانند انسولین را از دست بدهند بنابراین آنچه امروز در بازار مشاهده میشود در مواردی کمبود واقعی دارو نیست بلکه نوعی کمبود کاذب ناشی از ناتوانی داروخانهها در خرید و تامین موجودی است.
سخنگوی انجمن داروسازان در واکنش به گزارشهایی درباره کمبود انسولین در کشور توضیح داد: باید میان کمبود واقعی دارو و ناتوانی در خرید آن تفاوت قائل شد. در حال حاضر بخش عمده انواع انسولین در شرکتهای تولیدکننده و تامینکننده موجود است اما داروخانهها به دلیل مطالبات پرداختنشده از سوی بیمهها امکان خرید کافی ندارند. حتی برخی شرکتها برای فروش بعضی از انواع انسولین تخفیفهایی در نظر گرفتهاند اما به دلیل نبود قدرت خرید در شبکه داروخانهای، امکان جذب این محصولات وجود ندارد. البته دونوع انسولین انپیاچ و رگولار بهدلیل وابستگی مواد اولیه به واردات و مشکلات مربوط به مسیرهای تامین و نقلوانتقال پول با محدودیتهایی مواجه شدهاند. بخشی از مواد اولیه این داروها باید از خارج کشور تامین شود و بسته شدن مسیرهای دریایی و مشکلات انتقال پول از کشورهای اروپایی نیز بر روند تامین آنها اثر گذاشته است.
احمدی میگوید: براساس اطلاعاتی که از تولیدکنندگان دریافت کردهایم، قرار است تولید این محصولات نیز طی یکی دوماه آینده از سر گرفته شود. با این حال اغلب انواع دیگر انسولین در بازار موجود هستند و حتی میتوانند جایگزین برخی از انواع دچار محدودیت شوند.
افزایش ۵۰۰درصدی قیمت دارو محدود به انسولین نیست
سخنگوی انجمن داروسازان درباره افزایش قیمت انواع انسولین ایرانی و خارجی طی پنجسال گذشته نیز گفت: اگر افزایش قیمت داروها از سال۱۴۰۰ تاکنون را بررسی کنیم، مشاهده میشود که بسیاری از داروها با افزایشهایی در همین حدود مواجه شدهاند و این مساله مختص انسولین نیست. انسولین تحت پوشش بیمه قرار دارد و در اغلب موارد حدود ۹۷درصد هزینه آن را بیمه پرداخت میکند و سهم پرداختی بیمار تنها 3درصد است. در برخی بیمهها نیز حتی تمام هزینه دارو تحت پوشش قرار میگیرد بنابراین در صورت برخورداری بیمار از بیمه پایه، از نظر پرداخت هزینه از جیب، مشکل چندانی برای تهیه انسولین وجود ندارد. مشکل اصلی در این میان متوجه داروخانهها و تامینکنندگان است. داروخانه دارو را خریداری میکند اما باید ماهها برای دریافت مطالبات خود از بیمهها منتظر بماند. وقتی بیش از هشتماه مطالبات پرداخت نمیشود، داروخانه دیگر توان خرید مجدد دارو را ندارد. درواقع، بیمار تحت پوشش بیمه قرار دارد، دارو نیز در شرکتهای تامینکننده موجود است اما چرخه تامین بهدلیل بدهیهای انباشته و نبود نقدینگی در داروخانهها دچار اختلال شده است.
گرفتار میان روایتها
یکی از بدهیهای انباشته میگوید، دیگری از بستهشدن مسیرهای تامین و نقلوانتقال پول و آن یکی از کمبود دارو. در میان این روایتهای متناقض آنچه گم شده توجه به بیماران و نگرانیهای آنهاست. آنچه اهمیت دارد نه تعدد اظهارات و روایتها بلکه دسترسی بیدردسر بیماران به دارو و امکان ادامه روند درمان است. درمان چیزی نیست که بتوان آن را با اظهارات مختلف و وعدههای بیسرانجام پیش برد. بیماران دیابتی نیاز دارند بدون تحمل چالشهای تازه و نگرانی از تامین دارو، روند درمان خود را دنبال کنند. دیابت شوخیبردار نیست و مسوولان نباید تصور کنند این مساله نیز مانند بسیاری از مشکلات دیگر با وعده و وعیدهای فراوان حلوفصل میشود.
بیماران دیابتی؛ قربانی وعدههای دارویی
محبوبه ولدخانی،کارشناس سابق فرآوردههای بیولوژیک و رییس سابق ادارات بازرسی فنی و مطالعات بالینی اداره کل دارودرمانی سازمان غذا و دارو
مشکلات دسترسی اقتصادی به دارو و تجهیزات مورد استفاده در درمان دیابت را میتوان در چند دسته بررسی کرد. نخست، پرداخت از جیب بالای بیماران است. دوم، پوشش ناکافی بیمه برای برخی داروهای جدید است. با توجه به مشکلاتی که از سال گذشته ایجاد شده، حتی همین پوشش حداقلی بیمه نیز نمیتواند کمک موثری به بیماران کند. از یک سو مطالبات داروخانهها از سال گذشته پرداخت نشده و از سوی دیگر، برخی داروخانهها تمایل به فسخ قرارداد با بیمهها دارند. در چنین شرایطی، حتی پوشش بیمهای موجود نیز در عمل کارایی لازم را ندارد.
سومین مشکل، نبود پوشش بیمهای برای تجهیزاتی مانند نوار تست قند خون است. در کنار این مساله، تامین پایدار یک نوع نوار تست قند خون نیز با چالش روبهروست. گاهی حتی در طول یک سال، نوار مورد نیاز دستگاه سنجش قند خون یک بیمار در بازار پیدا نمیشود. در نتیجه، بیمار ناچار است به داروخانههای مختلف مراجعه کند و در نهایت، دستگاه جدیدی با نوار متفاوت بخرد. این چرخه ممکن است یک سال تا یک سال و نیم بعد دوباره تکرار شود و در نهایت، استمرار سنجش قند خون بیمار را مختل کند.
هزینه ماهانه درمان دیابت از حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ به ۶ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است. همچنین قیمت نوار تست قند خون که در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۵۰ هزار تومان بود، اکنون به یک میلیون تومان افزایش یافته است. سرسوزن قلم انسولین نیز از ۳۵۰ هزار تومان به حدود ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است. این ارقام نشان میدهد که هزینه تامین تجهیزات مورد نیاز بیماران نیز به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کرده است.
اگر فرآوردههای انسولین را به دو دسته وارداتی و تولید داخل تقسیم کنیم، مشکلات تامین انسولینهای وارداتی در شرایط جنگی فعلی تا حدود زیادی مشخص است و درباره آن در بخشهای مختلف صحبت شده است. اما درباره انسولینهایی که به ظاهر تولید داخل هستند نیز باید توجه داشت که مواد اولیه آنها وارداتی است و همین وابستگی به واردات مواد اولیه، مشکلات خاص خود را ایجاد میکند. در میان انسولینهای تولید داخل، تنها یک نوع انسولین گلارژین داریم که تولیدکننده آن ادعا میکند در سل لاین ساخته میشود. این در حالی است که براساس مطالعهای که در سال ۲۰۲۱ در ایران انجام شده، سهم انسولین گلارژین از کل انسولینهای مصرفی کشور حدود ۲۹ درصد بوده است.
یکی از چالشهای بزرگ در زمینه انسولینهای تولید داخل، تجربه ناخوشایند برخی بیماران از مصرف این فرآوردههاست. مسائلی مانند نگرانی درباره اثربخشی یکنواخت و قابل پیشبینی دارو و همچنین نبود اطمینان و اعتماد کافی نسبت به کیفیت محصول، باعث شده اقبال عمومی به این فرآوردهها پایین باشد. هرجا که امکان دسترسی به فرآورده وارداتی وجود داشته باشد، بیمار معمولا به دلیل تجربه کنترل یکنواختتر قند خون و عوارض کمتر، ترجیح میدهد از نوع وارداتی استفاده کند و تمایل کمتری به مصرف نمونه تولید داخل دارد.
در حاشیه یازدهمین نمایشگاه بینالمللی ایرانفارما، وعدههایی درباره تامین انسولینهای جدیدتر از جمله انسولین پایه هفتگی آیکودک مطرح شد. براساس این وعدهها، قرار است پس از یک سال تولید این فرآورده در داخل کشور و در شرکت برکت انجام شود. با این حال، چنین وعدههایی در شرایط فعلی بلندپروازانه و دور از دسترس به نظر میرسند.
انسولین آیکودک فرآوردهای جدید است که در سال ۲۰۲۴ وارد اتحادیه اروپا شده و در سال ۲۰۲۶ نیز تاییدیه آمریکا را دریافت کرده است. بنابراین، نمیتوان صرفا با استناد به وعده تولید آن در داخل، انتظار داشت که مشکلات فعلی تامین انسولین در کشور برطرف شود. ضمن اینکه این فرآورده نگرانیهایی نیز دارد که از جمله آنها میتوان به محدودیت در انعطافپذیری تنظیم دوز اشاره کرد. حتی اگر در شرایط بحرانی و جنگی فعلی امکان دسترسی به این انسولین فراهم شود، قیمت بالاتر آن میتواند وابستگی بیماران به یک فرآورده گرانتر را به دنبال داشته باشد و خود به چالشی تازه در مدیریت بیماری دیابت تبدیل شود.














