اما آیا می‌توان همه فشارهای بازار ارز را بر دوش بانک مرکزی گذاشت؟ آیا محدودیت منابع، کاهش درآمدهای ارزی و دشواری مسیرهای ورود ارز به کشور، عواملی خارج از کنترل بانک مرکزی نیستند که مدیریت بازار را برای این نهاد دشوارتر می‌کنند؟
واقعیت این است که اقتصاد ایران در شرایطی بسیار دشوارتر از گذشته قرار دارد؛ جنگ، محاصره دریایی، محدودیت منابع ارزی و کاهش درآمدهای نفتی، همگی دست به دست هم داده‌اند تا فضای تصمیم‌گیری برای بانک مرکزی پیچیده‌تر از همیشه شود.
اقتصاد ما اقتصاد نفتی است و وقتی ورودی منابع و درآمدهای ما کم می‌شود، طبیعتا عرضه ارز هم تحت تاثیر قرار می‌گیرد
علی شریعتی، کارشناس اقتصادی گفت : «اگر بخواهیم فارغ از جنگ، محاصره و اتفاقاتی که در کشور افتاده، صرفا بانک مرکزی را مقصر افزایش قیمت دلار بدانیم، منصفانه نیست. اقتصاد ما اقتصاد نفتی است و وقتی ورودی منابع و درآمدهای ما کم می‌شود، طبیعتا عرضه ارز هم تحت تاثیر قرار می‌گیرد.»
بانک مرکزی منابع نامحدود ندارد
شریعتی ادامه داد: «بانک مرکزی منابع نامحدود ندارد. نمی‌شود دست یک نفر را ببندیم و بعد بگوییم چرا گردش خونش درست کار نمی‌کند. وقتی منابع کشور محدود شده و مسیرهای ورود ارز هم با مشکل مواجه است، طبیعی است که بانک مرکزی هم با محدودیت روبه‌رو باشد.»
یکی از کارهایی که الان بانک مرکزی با جدیت دنبال می‌کند، بحث تراستی‌ها و بازگشت ارز بدهکاران بزرگ ارزی است
شریعتی گفت: «یکی از کارهایی که الان بانک مرکزی با جدیت دنبال می‌کند، بحث تراستی‌ها و بازگشت ارز بدهکاران بزرگ ارزی است. این موضوع را بانک مرکزی و نهادهای نظارتی به طور جدی پیگیری می‌کنند و این کار در شرایط فعلی اقدام درستی است.»
اگر ارزهای مربوط به بدهکاران بزرگ ارزی برگردد، منابع بیشتری برای تامین نیازهای واقعی اقتصاد در اختیار کشور قرار می‌گیرد
او افزود: «وقتی منابع ارزی محدود است، هر ارزی که بتوانیم به چرخه اقتصادی برگردانیم، می‌تواند بخشی از فشار را کم کند. اگر ارزهای مربوط به بدهکاران بزرگ ارزی برگردد، منابع بیشتری برای تامین نیازهای واقعی اقتصاد در اختیار کشور قرار می‌گیرد.»
دولت می‌توانست به جای اینکه تمام حمایت ارزی را در حلقه‌های مختلف زنجیره توزیع کند، بخشی از منابع را به شکل کالابرگ در اختیار مردم قرار دهد
شریعتی گفت: «من با اصل عرضه ارز از سوی بانک مرکزی مخالف نیستم، اما باید ببینیم این ارز در نهایت به چه کسی می‌رسد و چه اثری روی زندگی مردم می‌گذارد. اگر منابع محدود ارزی را عرضه کنیم ولی در نهایت مصرف‌کننده نهایی از آن منتفع نشود، بخشی از منابع کشور را صرف کرده‌ایم بدون اینکه حمایت واقعی به مردم برسد.»
او ادامه داد: «دولت می‌توانست به جای اینکه تمام حمایت ارزی را در حلقه‌های مختلف زنجیره توزیع کند، بخشی از منابع را به شکل کالابرگ در اختیار مردم قرار دهد. یعنی اگر قرار است از مردم حمایت کنیم، حمایت را به حلقه آخر برسانیم.»
شریعتی تاکید کرد: «کالابرگ البته باید پشتوانه واقعی داشته باشد. هر دستگاه باید کار خودش را انجام دهد و دولت هم اگر قرار است از مردم حمایت کند، منابعش را برای حمایت مستقیم از مردم اختصاص دهد.»
در شرایط فعلی هرچه بیشتر بتوانیم فشار ارزی را از روی بانک مرکزی برداریم، به نفع کشور است
این کارشناس اقتصادی گفت: «در شرایط فعلی هر چه بیشتر بتوانیم فشار ارزی را از روی بانک مرکزی برداریم، به نفع کشور است.»
باید صادرات را تسهیل کنیم و اجازه دهیم صادرکننده با ارز حاصل از صادرات خود واردات مورد نیاز را انجام دهد
شریعتی بیان کرد: «یکی از راه‌ها این است که صادرات را تسهیل کنیم و اجازه بدهیم صادرکننده با ارز حاصل از صادرات خود واردات مورد نیاز را انجام دهد.»
او افزود: «امروز صادرکننده‌ای که سیب، خرما یا گوجه صادر می‌کند، باید بتواند با ارز حاصل از صادرات خود، مواد اولیه مورد نیاز کشور را وارد کند. وقتی چنین امکانی را محدود می‌کنیم، در شرایطی که مسیرهای صادراتی هم به دلیل جنگ دشوار شده، فشار بیشتری به منابع ارزی کشور وارد می‌شود.»
شریعتی گفت: «اگر صادرکننده بتواند صادرات انجام دهد و در مقابل، واردات مورد نیاز را تامین کند، هم صادرات حفظ می‌شود، هم واردات انجام می‌شود و هم فشار کمتری به منابع بانک مرکزی وارد خواهد شد.»
فاصله نرخ مرکز مبادله و بازار آزاد، زمینه‌ساز سوداگری است
شریعتی بیان کرد: «امروز فاصله نرخ ارز مرکز مبادله با بازار آزاد به حدود ۱۰۰ هزار تومان رسیده است. وقتی چنین فاصله‌ای وجود دارد، طبیعی است که انگیزه سوداگری و استفاده از اختلاف قیمت ایجاد شود.»
او ادامه داد: «ما باید این فاصله را تا جایی که امکان دارد کاهش دهیم. هرچه فاصله نرخ‌ها بیشتر باشد، منابع بیشتری به جای اینکه وارد تولید، صادرات و واردات واقعی شود، درگیر سوداگری ارزی می‌شود.»
شریعتی تاکید کرد: «هدف این نیست که منابع ارزی کشور را ارزان بفروشیم؛ هدف این است که منابع موجود را بهینه مصرف کنیم و اجازه بدهیم ارز در مسیر صادرات و واردات واقعی حرکت کند.»
بانک مرکزی باید مسیر برگشت ارز صادراتی و تامین نیازهای واقعی وارداتی را تسهیل کند
این کارشناس اقتصادی گفت: «اگر قرار است ارز حمایتی یا منابع ارزی کشور برای حمایت از مردم مصرف شود، باید این حمایت به حلقه آخر زنجیره برسد. نباید منابع را در زنجیره‌های مختلف توزیع کنیم و در نهایت مصرف‌کننده چیزی از آن نبیند.»
او افزود: «دولت می‌تواند حمایت را مستقیما به مردم برساند و در مقابل، اجازه بدهد صادرات و واردات واقعی با سازوکار شفاف انجام شود. این کار هم منابع بانک مرکزی را کمتر تحت فشار قرار می‌دهد و هم باعث می‌شود حمایت ارزی واقعا به مردم برسد.»
شریعتی گفت: «در شرایطی که منابع ارزی کشور محدود است، مساله اصلی این است که همین منابع محدود را چطور بهینه مصرف کنیم. بانک مرکزی باید منابع را حفظ کند، از اتلاف آنها جلوگیری کند و در کنار آن، مسیر برگشت ارز صادراتی و تامین نیازهای واقعی وارداتی را تسهیل کند.»
