همزماني گردش قابل توجه آنفلوآنزا و كوويد-۱۹ است. آنفلوآنزا اكنون با ثبت ۱۰.۶ درصد نمونه مثبت در نظام مراقبت ديده‌وري از آستانه هشدار بالا عبور كرده و كوويد-۱۹ نيز با وجود روند كاهشي، همچنان با رقم ۱۶.۳ درصد بالاتر از اين آستانه قرار دارد.
به گزارش رصد روز، همزمان با نزدیک شدن به روزهای سرد سال، وضعیت بیماری‌های تنفسی در کشور وارد مرحله‌ای شده که نگرانی‌ها درباره افزایش موارد ابتلا و انتقال ویروس‌های تنفسی را افزایش داده است. تازه‌ترین داده‌های نظام مراقبت دیده‌وری تنفسی وزارت بهداشت نشان می‌دهد نسبت نمونه‌های مثبت آنفلوآنزا و کووید-۱۹ همزمان از آستانه هشدار بالا عبور کرده است؛ شرایطی که از نگاه نظام سلامت، ضرورت تقویت اقدامات پیشگیرانه و افزایش مراقبت‌ها را جدی‌تر از گذشته کرده است. بر اساس اعلام مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، اگرچه سهم کووید-۱۹ برای دومین هفته متوالی روند کاهشی داشته، اما همچنان در محدوده بالاتر از آستانه هشدار بالا قرار دارد. در مقابل، آنفلوآنزا با افزایش سهم نمونه‌های مثبت، به یکی از مهم‌ترین ویروس‌های تنفسی در گردش تبدیل شده است. در چنین شرایطی، وزارت بهداشت بر تقویت اطلاع‌رسانی، مراقبت و رعایت اصول پیشگیری تأکید کرده و استفاده از ماسک را دست‌کم در محیط‌های پرخطر، مراکز درمانی، آسایشگاه‌های سالمندان و وسایل حمل‌ونقل عمومی ضروری دانسته است.
داده‌های هفته سی‌ویکم سال جاری، منتهی به اول آبان، نشان می‌دهد وضعیت عفونت‌های تنفسی در کشور تغییراتی داشته است. بر اساس داده‌های نظام مراقبت دیده‌وری، ۸.۶ درصد از مراجعان سرپایی دارای علائم شبه آنفلوانزا یا ILI بوده‌اند. همچنین ۱۰.۹ درصد از مراجعان بستری علائم عفونت تنفسی شدید یا SARI داشته‌اند. این ارقام در هفته قبل به ترتیب ۱۰.۷ و ۹.۵ درصد گزارش شده بود. بنابراین اگرچه سهم علائم شبه‌آنفلوانزا در میان مراجعان سرپایی کاهش یافته، اما سهم بیماران بستری دارای علائم شدید تنفسی افزایش پیدا کرده است. در همین بازه، از مجموع ۲۴۵ نمونه تنفسی گرفته‌شده از مراجعان دارای علائم ILI یا SARI، ۱۰.۶ درصد از نظر آنفلوآنزا مثبت بوده‌اند. این رقم از آستانه هشدار بالا عبور کرده است. اهمیت این افزایش زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم در هفته مشابه سال گذشته، تنها ۲.۳ درصد نمونه‌ها از نظر آنفلوآنزا مثبت بودند. به این ترتیب، سهم نمونه‌های مثبت آنفلوآنزا در مقایسه با سال گذشته رشد قابل توجهی داشته و اکنون این ویروس در کنار کووید-۱۹ در کانون توجه نظام مراقبت بیماری‌های تنفسی قرار گرفته است.
اگرچه وضعیت کووید-۱۹ در هفته‌های اخیر روندی کاهشی داشته، اما این کاهش به معنای خروج بیماری از محدوده هشدار نیست. بر اساس داده‌های وزارت بهداشت، نسبت نمونه‌های مثبت کووید-۱۹ برای دومین هفته متوالی کاهش یافته و به ۱۶.۳ درصد رسیده است. با وجود این کاهش، این میزان همچنان بالاتر از آستانه هشدار بالا قرار دارد. به همین دلیل، همزمانی وضعیت آنفلوآنزا و کرونا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چراکه گردش همزمان دو ویروس تنفسی می‌تواند فشار بیشتری بر مراکز درمانی، به‌ویژه در گروه‌های پرخطر، وارد کند. مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت نیز بر همین اساس، تقویت مراقبت، اطلاع‌رسانی عمومی و رعایت اقدامات پیشگیرانه را مورد تأکید قرار داده است.
یکی از مهم‌ترین توصیه‌های مطرح‌شده در گزارش وزارت بهداشت، افزایش استفاده از ماسک در محیط‌هایی است که احتمال انتقال ویروس‌های تنفسی در آنها بیشتر است. بر این اساس، استفاده از ماسک دست‌کم در بخش‌های پرخطر بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، آسایشگاه‌های سالمندان و وسایل نقلیه عمومی باید مورد توجه قرار بگیرد. این توصیه در شرایطی مطرح شده که دو ویروس مهم تنفسی یعنی آنفلوآنزا و کووید-۱۹ همزمان در محدوده هشدار بالا قرار گرفته‌اند. حیط‌های بسته و پرتراکم، به‌ویژه در فصل سرد سال، می‌توانند زمینه مناسبی برای انتقال ویروس‌های تنفسی فراهم کنند. از همین رو، رعایت تهویه مناسب، شست‌وشوی دست‌ها، استفاده از ماسک در محیط‌های پرخطر و پرهیز از حضور افراد بیمار در تجمعات می‌تواند در کاهش زنجیره انتقال موثر باشد.
داده‌های نظام مراقبت آزمایشگاهی نیز تصویر روشن‌تری از وضعیت آنفلوآنزا در کشور ارائه می‌دهد. در هفته سی‌ویکم سال جاری، در مجموع ۶ هزار و ۷۹۸ نمونه تنفسی در آزمایشگاه‌های مولکولی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور مورد آزمایش قرار گرفته است. از این تعداد، ۳۸۳ نمونه از نظر آنفلوآنزا مثبت بوده‌اند که معادل ۵.۶ درصد کل نمونه‌های بررسی‌شده است. در میان موارد مثبت آنفلوآنزا، نوع B همچنان سهم غالب را دارد. ۷۳.۵ درصد موارد مثبت مربوط به آنفلوآنزای نوع B بوده است. این وضعیت با شرایط مقطع زمانی مشابه سال گذشته تفاوت دارد؛ چراکه در آن دوره، آنفلوآنزای نوع A نوع غالب محسوب می‌شد. تغییر الگوی غالب ویروس‌های آنفلوآنزا می‌تواند اهمیت مراقبت آزمایشگاهی و پایش مستمر انواع ویروس در گردش را بیشتر کند، به‌خصوص در شرایطی که فصل شیوع بیماری‌های تنفسی در حال نزدیک شدن به اوج خود است.
یکی دیگر از نکات قابل توجه در آمارهای جدید، سهم بالای کودکان از موارد مثبت آنفلوآنزاست. بر اساس داده‌های وزارت بهداشت، ۴۹.۳ درصد از موارد مثبت آنفلوآنزا به گروه سنی کودکان تعلق دارد. در میان این موارد، ۵.۵ درصد مربوط به کودکان کمتر از دو سال بوده است. همچنین کودکان دو تا پنج ساله ۱۳.۸ درصد و گروه سنی شش تا ۱۵ سال ۳۰ درصد موارد مثبت آنفلوآنزا را تشکیل داده‌اند. ر مجموع، سهم بالای کودکان در میان موارد شناسایی‌شده نشان می‌دهد مدارس، مهدهای کودک و دیگر محیط‌های تجمعی کودکان می‌توانند در دوره افزایش گردش ویروس‌ها نیازمند توجه بیشتری باشند. کودکان همچنین می‌توانند ویروس را به اعضای خانواده منتقل کنند و از این طریق زنجیره انتقال در جامعه گسترش پیدا کند.
بررسی استانی وضعیت آنفلوآنزا نیز نشان می‌دهد افزایش موارد مثبت در همه نقاط کشور یکسان نیست. در حال حاضر ۶ استان بالاتر از آستانه هشدار بالا قرار دارند. بوشهر با ثبت ۳۶.۱ درصد نمونه مثبت آنفلوآنزا، بالاترین میزان را در میان استان‌های اعلام‌شده داشته است. پس از آن کردستان با ۲۴.۲ درصد قرار دارد. کرمانشاه با ۱۷.۴ درصد، خوزستان با ۱۷.۱ درصد، فارس با ۱۴.۹ درصد و چهارمحال و بختیاری با ۱۰.۸ درصد نیز در محدوده بالاتر از آستانه هشدار بالا قرار گرفته‌اند. در کنار این استان‌ها، چند استان دیگر نیز از آستانه هشدار پایین عبور کرده‌اند. خراسان جنوبی با ۹.۲ درصد، کرمان با ۸.۳ درصد، هرمزگان با ۸ درصد، همدان با ۷.۳ درصد، یزد با ۷.۲ درصد، آذربایجان غربی با ۶.۵ درصد، خراسان رضوی با ۵.۶ درصد، اصفهان با ۵.۱ درصد و لرستان با ۵ درصد نمونه مثبت آنفلوآنزا در این گروه قرار دارند.این اختلاف استانی نشان می‌دهد الگوی انتشار ویروس در کشور یکسان نیست و پایش منطقه‌ای می‌تواند برای شناسایی کانون‌های افزایش بیماری اهمیت داشته باشد.
بررسی وضعیت جهانی نیز نشان می‌دهد کووید-۱۹ اگرچه در بسیاری از مناطق فعالیت پایین و نسبتا پایداری دارد، اما همچنان در برخی مناطق جهان گردش قابل توجهی دارد.
بر اساس گزارش ارائه شده، در برخی مناطق امریکای مرکزی و کاراییب، جنوب غربی و شمال اروپا و همچنین شرق و جنوب شرق آسیا، کووید-۱۹ سهم قابل توجهی از عفونت‌های حاد تنفسی را به خود اختصاص داده است. در برخی مناطق امریکا نیز شیوع بیماری همچنان بالاست، هرچند روند کشوری آن نزولی گزارش شده است. در میان گروه‌های سنی، بیشترین تعداد مراجعه اورژانسی مرتبط با کووید-۱۹ در کودکان پنج سال و کمتر مشاهده شده، در حالی که بالاترین میزان بستری مربوط به افراد ۶۵ سال و بالاتر بوده است. در اروپا نیز بیشترین موارد شناسایی‌شده کووید-۱۹ در بخش بستری مربوط به افراد بالای ۶۵ سال گزارش شده است؛ موضوعی که بار دیگر بر اهمیت مراقبت از سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای تأکید می‌کند.
در مورد آنفلوآنزا نیز اگرچه سطح فعالیت جهانی همچنان پایین گزارش شده، اما در برخی مناطق افزایش قابل توجهی مشاهده می‌شود. در نیمکره شمالی، در هفته چهل‌ویکم سال ۲۰۲۶، درصد نمونه‌های مثبت آنفلوآنزا در برخی کشورهای امریکای مرکزی و کاراییب، غرب آفریقا و مناطق غرب، جنوب، جنوب شرق و شرق آسیا بیش از ۱۰ درصد بوده است. در برخی کشورهای غرب، جنوب و جنوب شرق آسیا نیز میزان مثبت شدن نمونه‌ها از ۳۰ درصد فراتر رفته است. در همین حال، فعالیت ویروس RSV در سطح جهان همچنان پایین گزارش شده است. تنها در برخی کشورهای امریکای مرکزی و کاراییب میزان مثبت شدن این ویروس بیش از ۱۰ درصد بوده و در یک کشور جنوب آسیا نیز این میزان به ۳۰ درصد رسیده است.
آنچه شرایط کنونی ایران را قابل توجه می‌کند، صرفا افزایش یک ویروس نیست؛ بلکه همزمانی گردش قابل توجه آنفلوآنزا و کووید-۱۹ است. آنفلوآنزا اکنون با ثبت ۱۰.۶ درصد نمونه مثبت در نظام مراقبت دیده‌وری از آستانه هشدار بالا عبور کرده و کووید-۱۹ نیز با وجود روند کاهشی، همچنان با رقم ۱۶.۳ درصد بالاتر از این آستانه قرار دارد. این وضعیت می‌تواند ضرورت مراقبت از گروه‌های آسیب‌پذیر، از کودکان و سالمندان گرفته تا بیماران دارای بیماری‌های زمینه‌ای، را افزایش دهد. در چنین شرایطی، رعایت اصول ساده‌ای مانند استفاده از ماسک در محیط‌های شلوغ و بسته، تهویه مناسب، شست‌وشوی دست‌ها و کاهش تماس افراد دارای علائم با دیگران می‌تواند نقش مهمی در کنترل انتقال بیماری‌های تنفسی داشته باشد.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
