آغاز شمارش معکوس برای یک جنگ تمام عیار؟!

نقطه آغاز تحولات اخیر، اطلاعیه نیروی دریایی سپاه پاسداران بود. در این بیانیه اعلام شد چند شناور با هدایت «بیگانگان» تلاش کرده‌اند از مسیر‌های غیرمصوب در تنگه هرمز عبور کنند و به اخطار‌های دریایی توجهی نکرده‌اند.

بر اساس این اطلاعیه، یکی از کشتی‌ها که به گفته سپاه سامانه‌های رهگیری خود را نیز خاموش کرده بود، هدف «شلیک اخطار» قرار گرفت و متوقف شد. پس از این حادثه، سپاه اعلام کرد تنگه هرمز تا اطلاع ثانوی و تا پایان آنچه «مداخلات آمریکا» خوانده شده، بسته خواهد بود و هیچ شناوری اجازه عبور نخواهد داشت.

این تصمیم، مهم‌ترین تحول میدانی در خلیج فارس طی ساعات اخیر به شمار می‌رود؛ زیرا تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین مسیر‌های انتقال نفت و گاز جهان محسوب می‌شود و هرگونه اختلال در آن، آثار اقتصادی فراتر از منطقه خواهد داشت.

واکنش واشنگتن؛ آغاز دور سوم حملات

چند ساعت پس از انتشار اطلاعیه سپاه، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد به دستور دونالد ترامپ، سومین دور حملات این هفته علیه ایران آغاز شده است.

سنتکام مدعی شد این عملیات در واکنش به حمله ایران به کشتی تجاری «ام‌وی جی‌اف‌اس گلکسی» در تنگه هرمز انجام شده است. در روایت آمریکا، این شناور دچار آتش‌سوزی شده و یکی از اعضای خدمه آن نیز مفقود شده است. واشنگتن هدف از حملات جدید را کاهش توان ایران برای حمله به کشتیرانی تجاری و حفظ آزادی ناوبری در تنگه هرمز عنوان کرده است.

در مقابل، روایت رسمی ایران تأکید دارد کشتی یادشده پس از نادیده گرفتن اخطار‌های متعدد و خروج از مسیر تعیین‌شده، تنها هدف شلیک اخطار قرار گرفته است.

ساعاتی بعد، سنتکام با انتشار بیانیه دیگری اعلام کرد عملیات سوم به پایان رسیده است. فرماندهی مرکزی آمریکا مدعی شد در این مرحله حدود ۱۴۰ هدف نظامی شامل محل‌های استقرار موشک و پهپاد، توانمندی‌های دریایی، انبار‌های مهمات، شبکه‌های ارتباطی و مراکز دیده‌بانی ساحلی را هدف قرار داده است. سنتکام همچنین ادعا کرد که طی سه دور عملیات اخیر، بیش از ۳۰۰ هدف در ایران مورد حمله قرار گرفته است؛ ادعا‌هایی که تاکنون از سوی منابع مستقل تأیید نشده است.

پاسخ ایران؛ حملات به پایگاه‌های آمریکا در منطقه

همزمان با حملات آمریکا، رسانه‌های ایرانی و عربی از آغاز پاسخ نظامی ایران خبر دادند.

براساس این گزارش‌ها، موشک‌ها و پهپاد‌های ایرانی پایگاه‌های آمریکا در بحرین، قطر، امارات و اردن را هدف قرار داده‌اند. وزارت دفاع امارات نیز اعلام کرد سامانه‌های پدافندی این کشور در حال مقابله با اهداف مهاجم هستند و وزارت کشور قطر نیز سطح هشدار امنیتی را افزایش داد و از شهروندان خواست در محل‌های امن باقی بمانند.

رسانه آمریکایی آکسیوس نیز گزارش داده است که حملات ایران متوجه پایگاه‌های آمریکا در چند کشور حوزه خلیج فارس بوده است؛ هرچند هنوز جزئیات مستقلی از میزان خسارات یا تلفات احتمالی منتشر نشده است.

در ادامه، سپاه پاسداران با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد در مرحله نخست عملیات متقابل، پایگاه هوایی پرنس حسن در اردن هدف حملات موشکی قرار گرفته و «مرکز فرماندهی و کنترل» و آشیانه پهپاد‌های MQ-۹ این پایگاه منهدم شده است. ساعاتی بعد نیز سپاه از آغاز مرحله دوم عملیات خبر داد و اعلام کرد پایگاه العدید قطر و همچنین دومین شناور متخلف در تنگه هرمز هدف قرار گرفته‌اند.

همزمان، روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز از انجام حملات پهپادی جداگانه علیه پایگاه‌های آمریکا خبر داد. بر اساس این اطلاعیه، سامانه پاتریوت، انبار مهمات و سایت راداری آمریکا در کویت و همچنین سامانه‌های ارتباطی و راداری آمریکا در بحرین هدف حملات پهپادی قرار گرفته‌اند.

روایت‌های متفاوت از یک حادثه

حادثه کشتی تجاری در تنگه هرمز اکنون به محور اصلی اختلاف روایت تهران و واشنگتن تبدیل شده است.

آمریکا این رخداد را حمله به یک کشتی تجاری و نقض آزادی کشتیرانی توصیف می‌کند و آن را مبنای حملات جدید خود قرار داده است. در مقابل، ایران می‌گوید شناور مذکور با خاموش کردن سامانه‌های شناسایی و بی‌اعتنایی به اخطار‌های دریایی، امنیت تنگه را به خطر انداخته و صرفاً هدف شلیک اخطار قرار گرفته است.

آیا بحران وارد مرحله تازه‌ای شده است؟

تحولات امروز نشان می‌دهد محور اصلی تقابل ایران و آمریکا بیش از گذشته بر تنگه هرمز متمرکز شده است. اگر در هفته‌های گذشته حملات عمدتاً متوجه اهداف نظامی دو طرف بود، اکنون امنیت کشتیرانی، مسیر انتقال انرژی و پایگاه‌های آمریکا در کشور‌های عربی نیز مستقیماً وارد معادله شده‌اند.

در همین حال، خبرگزاری‌های بین‌المللی گزارش می‌دهند که در کنار ادامه تبادل حملات، تلاش‌های دیپلماتیک از سوی عمان، قطر و پاکستان برای جلوگیری از گسترش جنگ همچنان ادامه دارد؛ اما سرعت تحولات میدانی فعلاً از روند مذاکرات پیشی گرفته است.

در چنین شرایطی، بسیاری از ناظران معتقدند هرچه بحران بیشتر به تنگه هرمز گره بخورد، احتمال کشیده شدن بازیگران بیشتری به این درگیری افزایش می‌یابد؛ موضوعی که می‌تواند علاوه بر ابعاد نظامی، بازار جهانی انرژی و امنیت دریانوردی را نیز با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند.

همزمان با تشدید حملات، مقام‌های آمریکایی نیز لحن خود را تندتر کردند. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، با انتشار بیانیه سنتکام در شبکه ایکس مدعی شد: «ایران انتخاب نادرستی کرد و اکنون بهای آن را می‌پردازد.» این اظهارات در حالی مطرح شد که تهران نیز بر ادامه پاسخ به حملات آمریکا تأکید کرده است.

مجموعه تحولات ساعات اخیر نشان می‌دهد دامنه درگیری دیگر تنها به خاک ایران یا آب‌های خلیج فارس محدود نیست. ورود پایگاه‌های آمریکا در بحرین، قطر، کویت، اردن و امارات به چرخه حملات متقابل، نشانه‌ای از گسترش جغرافیایی بحران است؛ روندی که در صورت تداوم، می‌تواند مسیر هرگونه تلاش دیپلماتیک را دشوارتر کرده و امنیت منطقه را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند.