ازدواج در محاصره گرانی، بیکاری و ناامنی شغلی
افزايش هفت‌برابري شمار افراد در سن تجرد قطعي طي دو دهه گذشته، آماري نيست كه بتوان به سادگي از كنار آن عبور كرد.
افزايش هفت‌برابري شمار افراد در سن تجرد قطعي طي دو دهه گذشته، آماري نيست كه بتوان به سادگي از كنار آن عبور كرد.
به گزارش رصد روز، بحران جمعیت در ایران دیگر صرفاً به کاهش نرخ باروری یا افزایش تعداد سالمندان محدود نمی‌شود؛ بخش مهمی از این بحران، پیش از تولد فرزند و حتی پیش از تشکیل خانواده آغاز شده است. افزایش سن ازدواج، کاهش تعداد ازدواج‌ها و رشد شمار افرادی که از سن متعارف ازدواج عبور کرده‌اند، نشان می‌دهد که مساله جمعیت در ایران بیش از آنکه تنها به «تمایل به فرزندآوری» مربوط باشد، به شرایطی بازمی‌گردد که تشکیل خانواده را برای بخش قابل توجهی از جوانان دشوار کرده است.
تازه‌ترین اظهارات معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره وجود حدود ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج و یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در وضعیت تجرد قطعی، بار دیگر این واقعیت را به صدر مباحث جمعیتی کشور آورده است. افزایش هفت‌برابری شمار افراد در سن تجرد قطعی طی دو دهه گذشته، آماری نیست که بتوان به سادگی از کنار آن عبور کرد. این عدد در کنار کاهش قدرت خرید خانوارها، جهش هزینه مسکن، ناامنی شغلی و بی‌ثباتی درآمدی، تصویری روشن از موانعی ارایه می‌دهد که بر سر راه تشکیل خانواده قرار گرفته‌اند.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از جوانان حتی برای تأمین هزینه‌های ابتدایی زندگی مستقل با مشکل مواجه‌اند، انتظار برای ازدواج و سپس فرزندآوری بدون توجه به زمینه‌های اقتصادی، نمی‌تواند پاسخگوی واقعیت‌های اجتماعی باشد. در سال‌های اخیر سیاست‌های جمعیتی عمدتاً بر افزایش فرزندآوری، حمایت از درمان ناباروری، پرداخت تسهیلات و ارایه مشوق‌های مختلف متمرکز بوده است؛ اما آمارهای جدید نشان می‌دهد که نقطه آغاز بحران، یعنی ازدواج، همچنان با موانع جدی روبروست.
به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، مساله اصلی در حوزه جمعیت «ازدواج» است و اگر جوانان از تأمین مسکن، وضعیت اقتصادی و امنیت شغلی خود اطمینان داشته باشند، تمایل بیشتری برای تشکیل خانواده خواهند داشت. این اظهارات در واقع تأکیدی بر این واقعیت است که سیاست جمعیتی بدون سیاست اقتصادی و اجتماعی کارآمد، نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد. از سوی دیگر، فاصله زمانی میان ازدواج و تولد نخستین فرزند نیز نشان‌دهنده عمق این مشکلات است. میانگین چهار سال فاصله میان ازدواج و تولد فرزند اول و حدود پنج سال فاصله میان تولد فرزند اول و دوم، به این معناست که حتی پس از عبور از مرحله ازدواج، عوامل اقتصادی و اجتماعی همچنان بر تصمیم خانواده‌ها اثر می‌گذارند.
بنابراین، اگر سیاست‌گذار تنها بر افزایش تعداد ازدواج‌ها یا ارایه مشوق‌های نقدی تمرکز کند اما مساله اشتغال پایدار، مسکن قابل استطاعت، درآمد واقعی و امنیت آینده خانوار را نادیده بگیرد، بخش مهمی از مساله همچنان بدون پاسخ باقی خواهد ماند. این در حالی است که کشور همزمان با کاهش باروری، به سمت سالمندی جمعیت نیز حرکت می‌کند. به بیان دیگر، پنجره جمعیتی ایران در حال محدود شدن است و نسلی که امروز باید نیروی مولد اقتصاد باشد، خود با مجموعه‌ای از نااطمینانی‌های اقتصادی مواجه است. جوانی که چشم‌انداز روشنی از شغل، درآمد و مسکن ندارد، نه‌تنها ازدواج را به تأخیر می‌اندازد، بلکه در بسیاری از موارد تصمیم درباره فرزندآوری را نیز به آینده‌ای نامعلوم موکول می‌کند. از این منظر، رشد هفت‌برابری تجرد قطعی را باید نه یک آمار جمعیتی منفرد، بلکه نشانه‌ای از انباشت مشکلات اقتصادی و اجتماعی دانست؛ مشکلاتی که از بازار کار و مسکن تا سیاست‌های حمایتی و امنیت آینده خانوار امتداد پیدا می‌کنند. اکنون پرسش اصلی این است که آیا سیاست‌های جمعیتی می‌توانند بدون حل ریشه‌های اقتصادی و اجتماعی ازدواج، روند موجود را معکوس کنند یا اینکه بحران جمعیت، پیش از آنکه بحران تولد باشد، بحران «امکان تشکیل خانواده» است.
علیرضا رییسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت و درمان در جمع خبرنگاران به این مساله اشاره کرد و گفت: آمار و ارقام مرتبط با مجردان قطعی از ضرورت رفع موانع ازدواج و تسهیل ازدواج برای جوانان حکایت می‌کند. بنابراین، مولفه‌های اقتصاد، مسکن و امنیت شغلی می‌بایست نسبت به سایر مولفه‌ها بیشتر در کانون توجه قرار گیرند. او با بیان اینکه تعداد جمعیت مجرد قطعی کشور یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر است، افزود: تعداد جمعیت مجرد قطعی نسبت به دو دهه گذشته هفت برابر افزایش یافته است. دکتر علیرضا رییسی در حاشیه همایش بزرگداشت روز جهانی جمعیت اظهار کرد: بسیاری از کشورهای دنیا با مشکل کاهش نرخ باروری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. شرایط به نحوی است که قرن بیست و یکم به عنوان کاهش باروری کشورها قلمداد می‌شود. او با بیان اینکه کاهش رشد جمعیتی را طی دو تا سه دهه گذشته تجربه کرده‌ایم، توضیح‌داد: عوامل متعددی در کاهش رشد جمعیت نقش دارند که فرهنگ و باورها از دلایل کاهش رشد جمعیتی به حساب می‌آید.
معاون وزیر بهداشت در ارتباط با کاهش ازدواج‌ها گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد که کاهش تعداد ازدواج نسبت به جوانانی که در سن ازدواج قرار دارند، تجربه می‌کنیم. آمار و ارقام نشان می‌دهد که حدود ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج داریم و بنابراین تسهیلات ازدواج می‌بایست برای این افراد فراهم شود. اعداد نشان می‌دهد که یک میلیون و ۲۰۰ هزار جوان در کشور حضور دارند که سن ازدواج آنها در حال سپری شدن است و مجرد قطعی به حساب می‌آیند. رییسی درباره مجردان قطعی گفت: زنان و مردانی که مجرد قطعی به حساب می‌آیند، سن آنها برای زنان و مردان به ترتیب ۴۵ و ۵۰ سال است. او با بیان اینکه افزایش جمعیت مجردان قطعی را تجربه می‌کنیم، تصریح کرد: تعداد جمعیت مجرد قطعی کشور یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر است و تعداد افرادی که در سن تجرد قطعی قرار دارند نسبت به دو دهه گذشته حدود ۷ برابر افزایش یافته است. رییسی ادامه داد: آمار و ارقام مرتبط با مجردان قطعی از ضرورت رفع موانع ازدواج و تسهیل ازدواج برای جوانان حکایت می‌کند. بنابراین، مولفه‌های اقتصاد، مسکن و امنیت شغلی می‌بایست نسبت به سایر مولفه‌ها بیشتر در کانون توجه قرار گیرند. معاون وزیر بهداشت درباره تمایل به فرزندآوری در کشور اظهار کرد: نتایج پیمایش‌های متعددی در کشور نشان می‌دهد که میزان تمایل به فرزندآوری در کشور همچنان یک عدد بالا قلمداد می‌شود. شرایط به نحوی نیست که میزان تمایل به فرزندآوری بسیار کاهش یافته باشد یا مشکل اصلی در راستای جوانی جمعیت به حساب آید. رییسی با بیان اینکه «ازدواج» مساله اصلی در ارتباط با جمعیت است، توضیح داد: اگر جوانان بدانند که از منظر اقتصاد و مسکن تامین هستند و امنیت شغلی دارند، متمایل به ازدواج هستند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که تمایل به ازدواج و همچنین داشتن به فرزند دوم و سوم بسیار زیاد است؛ موضوعی که از وجود فرهنگ ازدواج و تمایل به فرزندآوری در میان جوانان حکایت می‌کند. او با بیان اینکه تمام دستگاه‌های کشور باید در امر ازدواج و جمعیت به پای کار بیایند، گفت: وزارت بهداشت از شبکه بهداشتی گسترده در سراسر کشور برخوردار است و با استفاده از این ظرفیت در زمینه مسائلی مانند فرهنگسازی، آموزش‌ها، مشاوره‌های ازدواج، فرزندآوری و مشاوره‌های فرزندآوری فعالیت می‌کند. معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه ایجاد مراکز درمان ناباروری از دیگر اقدامات وزارت بهداشت به حساب می‌آید، تصریح کرد: در حال حاضر، ۱۰۰ مرکز درمان ناباروری در کشور خدمات مورد نیاز را ارایه می‌دهند؛ در حالی که بر اساس برنامه‌ریزی‌ها تصمیم بر این بود که ۳۱ مرکز درمان ناباروری در ۳۱ استان کشور فعالیت کنند و اعداد و ارقام از توسعه مراکز درمان ناباروری حکایت می‌کند.
رییسی ادامه داد: توسعه مراکز درمان ناباروری و پوشش بیمه‌ای این خدمات درمانی به تنهایی کافی نیست. به‌طور قطع، علاوه بر درمان ناباروری می‌بایست به مسائل و مشکلات دیگر نیز توجه کرد. توجه به مساله ازدواج وکاهش فاصله ازدواج میان فرزند اول و دوم باید در کانون توجه قرار گیرد. او با بیان اینکه فاصله میان ازدواج و تولد فرزند اول در ایران زیاد است، تصریح کرد: میانگین فاصله ازدواج و تولد فرزند اول ۴ سال است که بسیار زیاد قلمداد می‌شود. همچنین می‌بایست فاصله میان تولد فرزند اول و دوم را نیز کاهش دهیم. در حال حاضر، فاصله میان تولد اول و دوم حدود ۵ سال است. معاون بهداشت وزارت بهداشت گفت: ازدواج جوانان، کاهش فاصله ازدواج و تولد فرزند اول و همچنین کاهش فاصله تولد فرزند اول و دوم می‌بایست در کانون توجه قرار گیرد تا جمعیت جوان و پویا برای آینده داشته باشیم. او با بیان اینکه کشور در مسیر سالمندی قرار دارد، توضیح داد: سیاست‌گذاران علاوه بر موضوع جوانی جمعیت می‌بایست به سالمندی جمعیت نیز توجه کنند. نکته مهم و اساسی این است از جمعیت جوان این روزها که جمعیت مولد کشور را تشکیل می‌دهند، باید نهایت استفاده را ببریم.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
