روزهای پرریسک بازار طلا، دلار، بورس و موبایل
هفته گذشته را میتوان یکی از نمونههای روشن اثرگذاری همزمان ریسک سیاسی، انتظارات تورمی و محدودیتهای اقتصادی بر بازارهای ایران دانست.
هفته گذشته را میتوان یکی از نمونههای روشن اثرگذاری همزمان ریسک سیاسی، انتظارات تورمی و محدودیتهای اقتصادی بر بازارهای ایران دانست.
به گزارش رصد روز، هفته اخیر برای بازارهای ایران، بیش از آنکه هفته یک جهش واحد باشد، هفته افزایش نااطمینانی بود. دلار در محدودههای تاریخی بالا نوسان کرد، طلا میان فشار اونس جهانی و رشد نرخ ارز در رفتوآمد بود، بورس میان ریسک جنگ و ظرفیت رشد سود شرکتهای صادراتی گرفتار ماند و بازار موبایل نیز با تأخیر، اثر افزایش هزینه جایگزینی را نشان داد.
هفته گذشته را میتوان یکی از نمونههای روشن اثرگذاری همزمان ریسک سیاسی، انتظارات تورمی و محدودیتهای اقتصادی بر بازارهای ایران دانست. در چنین شرایطی، بازارها الزاماً به یک شکل واکنش نشان نمیدهند. دلار معمولاً سریعترین واکنش را به اخبار سیاسی و امنیتی نشان میدهد؛ طلا از دو متغیر داخلی و خارجی، یعنی نرخ ارز و اونس جهانی، تأثیر میگیرد؛ بورس از یک سو با ریسک سیاسی مواجه است و از سوی دیگر از رشد اسمی درآمد شرکتهای صادراتی منتفع میشود؛ و بازار موبایل نیز با تأخیر، اما با شدت، تغییرات نرخ ارز را به قیمت کالا منتقل میکند.
در بازار ارز، دلار آزاد در روزهای اخیر در محدودهای نزدیک به ۱۹۰ تا ۱۹۵ هزار تومان نوسان کرده است. در یکی از معاملات هفته گذشته، نرخ دلار تا حدود ۱۹۱ هزار و ۸۰۰ تومان گزارش شد و یورو نیز از ۲۱۹ هزار تومان عبور کرد؛ پوند هم در محدوده بالاتر از ۲۵۹ هزار تومان قرار گرفت. این اعداد نشان میدهد بازار ارز، حتی در مقاطعی که معاملهگران از شدت هیجانات اولیه فاصله میگیرند، همچنان در سطوح بسیار بالایی قرار دارد.
رفتار بازار ارز در روزهای اخیر را نمیتوان صرفاً با میزان عرضه و تقاضای روزانه توضیح داد. در دورههای پرریسک، بخش مهمی از تقاضا، تقاضای معاملاتی عادی نیست، بلکه تقاضای پوشش ریسک است. خانوار، فعال اقتصادی یا سرمایهگذار ممکن است نه به دلیل نیاز فوری به ارز، بلکه به دلیل نگرانی از افزایش قیمت در آینده اقدام به خرید کند. همین رفتار، تقاضای احتیاطی را افزایش میدهد و بهصورت خودتقویتشونده بر بازار اثر میگذارد.
در این شرایط، هر خبر درباره تحولات جنگ، احتمال گسترش درگیری، مذاکرات یا محدودیتهای تجاری میتواند در فاصله کوتاهی انتظارات بازار را تغییر دهد. به همین دلیل، در بازار ارز بیش از آنکه تنها قیمت لحظهای اهمیت داشته باشد، باید به دامنه نوسان، سرعت بازگشت قیمت پس از اصلاح و رفتار معاملهگران در سطوح مقاومتی توجه کرد.
در روزهای اخیر، بازار چند بار شاهد عقبنشینی قیمت از سقفهای روزانه و سپس بازگشت تقاضا بوده است. این رفتار معمولاً نشانه بازاری است که در آن فروشندگان در قیمتهای بالا فعالاند، اما خریداران نیز حاضر نیستند با کاهش جدی قیمت، موقعیتهای خود را از دست بدهند.
در بازار دلار، در برخی شهرها مانند اصفهان نیز تنشهایی مشاهده شده و بر اساس برخی شنیدهها، فروش دلار در این بازارها متوقف شده است. همچنین، پیشبینی رسیدن نرخ دلار به محدوده ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومان، هرچند قطعی نیست، در زمزمههای بازار به گوش میرسد.
بازار طلا در هفته گذشته پیچیدهتر از بازار ارز رفتار کرد. قیمت طلای داخلی از سه عامل اصلی اثر میگیرد: نرخ دلار آزاد، قیمت اونس جهانی و میزان تقاضای داخلی. به همین دلیل ممکن است در شرایطی که دلار افزایش مییابد، افت اونس جهانی مانع رشد بیشتر طلای داخلی شود.
این رفتار نشان میدهد طلا در بازار ایران تنها یک دارایی وابسته به اونس جهانی نیست. در واقع، حتی اگر طلای جهانی در کوتاهمدت کاهش پیدا کند، رشد نرخ ارز میتواند بخش مهمی از این افت را جبران کند. به همین دلیل، قیمت طلای داخلی در هفتههای پرریسک معمولاً نوسانیتر از بازار جهانی است.
در بازار سکه نیز موضوع حباب اهمیت ویژهای دارد. زمانی که تقاضای احتیاطی بالا میرود، قیمت سکه ممکن است بیش از ارزش ذاتی آن افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، سرمایهگذار علاوه بر ارزش طلای موجود در سکه، بابت ریسک سیاسی و تقاضای نقدشونده بازار نیز هزینه میپردازد. این مسئله باعث میشود در صورت کاهش هیجان، سکه بتواند سریعتر از طلای خام اصلاح کند؛ بنابراین در هفته گذشته، بازار طلا را باید بازاری صعودی، اما پرنوسان دانست. بازاری که هر بار کاهش نرخ ارز یا اونس جهانی با فشار فروش مواجه شد، اما نگرانیهای سیاسی و تورمی مانع از شکلگیری یک روند نزولی پایدار شد.
در شرایط جنگی، بورس از دو مسیر متضاد تأثیر میپذیرد. از یک طرف، افزایش نرخ ارز میتواند برای شرکتهای صادراتی، پتروشیمیها، فلزیها و برخی شرکتهای معدنی به معنای افزایش ارزش ریالی درآمد باشد. از طرف دیگر، ریسک سیاسی، اختلال در صادرات، افزایش هزینه حملونقل و کاهش چشمانداز سرمایهگذاری میتواند بر کل بازار فشار وارد کند.
به همین دلیل، رشد دلار لزوماً به معنای رشد فوری بورس نیست. بازار سهام بهجای قیمت ارز، به سودآوری آینده شرکتها واکنش نشان میدهد. اگر سرمایهگذار تصور کند افزایش نرخ ارز به افزایش هزینهها، کاهش تولید یا اختلال در صادرات منجر میشود، ممکن است حتی با وجود رشد دلار، از خرید سهام خودداری کند.
در چنین فضایی، شاخص کل بهتنهایی تصویر کاملی از بازار ارائه نمیدهد. بررسی ارزش معاملات، ورود و خروج پول حقیقی، شاخص هموزن و عملکرد صنایع اهمیت بیشتری دارد. بازار ممکن است در ظاهر با ثبات شاخص کل همراه باشد، اما در درون خود شاهد جابهجایی شدید نقدینگی میان صنایع باشد.
رفتار سرمایهگذاران در چنین شرایطی معمولاً به سمت شرکتهایی میرود که دارایی واقعی، درآمد ارزی یا امکان تعدیل قیمت محصولات دارند. در مقابل، شرکتهایی که به واردات، تقاضای داخلی یا تأمین مالی حساساند، بیشتر در معرض فشار قرار میگیرند.
در واقع، بورس در هفته گذشته نه بهطور کامل از بحران فرار کرد و نه مانند ارز و طلا به مقصد اصلی نقدینگی تبدیل شد. بازار سهام همچنان در حال قیمتگذاری سناریوهای مختلف است؛ سناریوهایی که در آنها طول جنگ، میزان اختلال در تجارت خارجی، وضعیت صادرات و چشمانداز سیاست اقتصادی نقش تعیینکننده دارند.
بازار موبایل یکی از مهمترین بازارهایی است که اثر نرخ ارز را با تأخیر، اما ملموس نشان میدهد. قیمت تلفن همراه به نرخ ارز، هزینه واردات، تعرفهها، هزینه رجیستری، موجودی انبار و انتظار فروشنده از قیمت جایگزینی کالا وابسته است.
به همین دلیل، زمانی که نرخ ارز افزایش مییابد، فروشندهای که گوشی را چند هفته قبل خریداری کرده است، الزاماً آن را متناسب با هزینه خرید قبلی قیمتگذاری نمیکند؛ بلکه قیمت را بر اساس هزینه جایگزینی کالای بعدی تعیین میکند. این همان مفهومی است که در اقتصاد از آن با عنوان «قیمتگذاری بر مبنای هزینه جایگزینی» یاد میشود.
در بازار موبایل، قیمت برخی مدلهای پرچمدار در هفتههای اخیر به صدها میلیون تومان رسیده است. برای نمونه، در گزارشهای میدانی از بازار در بازه هفته پایانی تیرماه آمده است: قیمت آیفون ۱۷ پرو مکس ۲۵۶ گیگابایتی حدود ۴۰۲ میلیون تومان، آیفون ۱۶ پرو مکس حدود ۳۵۲ میلیون تومان و آیفون ۱۶ پرو حدود ۲۷۵ میلیون تومان اعلام شد. در بخش سامسونگ نیز گلکسی S۲۵ Ultra در محدوده ۲۵۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و گلکسی A۵۶ در محدوده ۸۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمتگذاری شده بود. در بازار شیائومی نیز Redmi Note ۱۴ Pro با قیمت حدود ۷۶ میلیون تومان و نسخه Pro+ در محدوده ۹۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان معامله میشد.
مقایسه این قیمتها با قیمتهای ثبتشده در ۲۰ تیر نشان میدهد بازار موبایل در این بازه، برای برخی مدلها با نوسان و تغییرات محسوس روبهرو بوده است؛ هرچند مقایسه دقیق باید با درنظرگرفتن تفاوت گارانتی، حافظه، رنگ و فروشنده انجام شود. منابع تخصصی بازار موبایل نیز تأکید میکنند که قیمت یک مدل میتواند میان فروشگاهها به دلیل همین تفاوتها تغییر کند.
در نتیجه، بازار موبایل برخلاف ارز، بازار لحظهای نیست. قیمتها معمولاً با تأخیر تغییر میکنند، اما وقتی موجودی ارزانتر بازار تمام شود، قیمتهای جدید بهسرعت جایگزین میشوند. به همین دلیل، ممکن است در روزهای نخست یک شوک ارزی، قیمت گوشی تغییر چندانی نکند، اما چند روز بعد با تخلیه موجودی قبلی، افزایش قیمت خود را نشان دهد.
آنچه این چهار بازار را به یکدیگر متصل میکند، انتظارات است. جنگ ابتدا انتظارات را تغییر میدهد، سپس انتظارات بر نرخ ارز اثر میگذارد و نرخ ارز نیز بهتدریج به بازار طلا، کالاهای وارداتی و شرکتهای بورسی منتقل میشود.
در این زنجیره، دلار سریعترین واکنش را نشان میدهد. پس از آن، طلا با ترکیب اثر نرخ ارز و اونس جهانی حرکت میکند. بورس، به دلیل پیچیدگی بیشتر، واکنشی گزینشی دارد و بازار موبایل نیز در مرحله بعد، از طریق هزینه جایگزینی و موجودی انبار، تحت تأثیر قرار میگیرد.
اما نکته مهم این است که این انتقال الزاماً کامل و همزمان نیست. ممکن است دلار ۱۰ درصد افزایش یابد، اما قیمت یک گوشی به دلیل وجود موجودی قبلی فقط ۳ درصد بالا برود. یا ممکن است بورس به دلیل رشد سود شرکتهای صادراتی، برخلاف فضای عمومی اقتصاد، عملکرد متفاوتی داشته باشد؛ بنابراین نمیتوان گفت «جنگ باعث افزایش همه قیمتها شده است». بیان دقیقتر این است که جنگ با افزایش ریسک، هزینه تصمیمگیری اقتصادی را بالا برده و مسیر انتقال قیمتها را بیثبات کرده است.
علی ایزدی، تحلیلگر بازار ارز و طلا درباره رفتار بازار در هفته اخیر میگوید: «در شرایط فعلی، بازار بیشتر از آنکه به یک خبر منفرد واکنش نشان دهد، به برآیند اخبار و برداشت معاملهگران از آینده واکنش نشان میدهد. در بازار ارز، سطح ۱۹۰ هزار تومان از نظر روانی اهمیت بالایی دارد و تثبیت یا عدم تثبیت قیمت در این محدوده میتواند بر رفتار معاملهگران اثر بگذارد.»
او درباره رابطه جنگ و افزایش قیمت طلا توضیح میدهد: «در ایران، طلا را نباید فقط با اونس جهانی تحلیل کرد. ممکن است اونس کاهش پیدا کند، اما اگر دلار بالا برود، طلای داخلی همچنان رشد کند. در هفته اخیر نیز همین تضاد میان بازار جهانی و داخلی باعث شد نوسان قیمتها افزایش پیدا کند.»
این تحلیلگر درباره رفتار سرمایهگذاران نیز معتقد است: «در شرایط پرریسک، بخشی از مردم به دنبال سود نیستند؛ آنها به دنبال حفظ ارزش دارایی هستند. همین تفاوت مهم است. وقتی فردی برای حفظ قدرت خرید خود دلار یا طلا میخرد، رفتار او با معاملهگری که به دنبال سود کوتاهمدت است متفاوت است. این نوع تقاضا میتواند حتی پس از کاهش هیجان خبری نیز در بازار باقی بماند.»
ایزدی در پایان درباره بازار موبایل میگوید: «بازار موبایل معمولاً با تأخیر به نوسانات ارز واکنش نشان میدهد. تا زمانی که موجودی قبلی در بازار وجود دارد، ممکن است قیمتها کمتر تغییر کنند؛ اما زمانی که فروشنده مجبور شود کالا را با نرخ جدید جایگزین کند، قیمتها افزایش پیدا میکند. به همین دلیل، اثر کامل شوک ارزی در موبایل ممکن است چند روز یا حتی چند هفته بعد دیده شود.»
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
