تا اطلاع ثانوی سرما نخورید!!
برخی داروهای رایج مانند ژلوفن و قرص سرماخوردگی که در فصل سرد سال و شیوع بیماری‌های تنفسی بیش از گذشته مصرف می‌شوند، فاقد پوشش بیمه‌ای هستند و بیمار ناچار است تمام هزینه آنها را از جیب بپردازد.
در چنین شرایطی، دیگر نمی‌توان گفت داشتن دفترچه بیمه می‌تواند خیال بیماران را از بابت هزینه‌های درمان آسوده کند. آشفتگی قیمت‌ها و نبود حمایت موثر بیمه‌ها باعث شده بیمار علاوه بر تحمل رنج بیماری، درد هزینه‌های درمان را هم به جان بخرد. برخی افراد حتی برای تهیه داروهای ساده نیز با تنگنای مالی مواجهند و ممکن است به‌جای خرید دارو، به درمان‌های خانگی روی بیاورند. از سوی دیگر، گسترش خرید اقساطی دارو در برخی پلتفرم‌ها نیز نشان می‌دهد که تهیه دارو و دسترسی به درمان برای بخشی از مردم به یک دغدغه جدی تبدیل شده است. گویی در این مملکت حتی سلامتی هم به‌راحتی به دست نمی‌آید!
محبوبه ولدخانی از مدیران پیشین سازمان غذا و دارو که سابقه مسوولیت در حوزه واکسن و فرآورده‌های بیولوژیک، بازرسی فنی و مطالعات بالینی را دارد، در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» با انتقاد از افزایش قیمت داروها بدون اصلاح متناسب تعهدات بیمه‌ای به هزینه‌هایی اشاره کرد که تجویزهای غیرضروری به بیماران تحمیل می‌کند. او همچنین با ابراز نگرانی از وضعیت دسترسی گروه‌های پرخطر به واکسن آنفلوآنزا تاکید کرد که تامین این واکسن به سفارش‌گذاری و برنامه‌ریزی از ماه‌ها قبل نیاز دارد.
۹۵درصد هزینه دارو از جیب بیمار
این مدیر پیشین سازمان غذا و دارو ضمن تاکید بر تفاوت نسخه‌های تجویزی پزشکان برای بررسی هزینه درمان و میزان حمایت بیمه‌ها، یک نسخه فرضی به شرح زیر را که می‌تواند نمونه‌ای از موارد تجویزی در سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی و باکتریایی دستگاه تنفسی باشد، مورد بررسی قرار داد.
نسخه شامل قرص سرماخوردگی، آموکسی‌سیلین، ضددرد ناپروکسن، شربت‌های دیفن‌هیدرامین، اکسپکتورانت‌کدئین و شربت پلارژین و محلول شست‌وشوی سدیم‌کلراید است؛ این اقلام نمونه‌ای از داروها و فرآورده‌هایی هستند که خود یا مشابه آنها معمولا در نسخه بیماران دارای علائم سرماخوردگی دیده می‌شوند هرچند چنین ترکیبی لزوما برای درمان بیماری شبه‌آنفلوآنزا ضروری نیست.
ولدخانی در تشریح هزینه این نسخه افزود: قیمت آزاد این اقلام معادل یکمیلیون و ۳۶۱هزارتومان است که با فرض ویزیت ۳۰۰هزارتومان برای پزشک عمومی و ۵۰۰هزارتومان برای متخصص هزینه ویزیت، پرداختی فرد فاقد بیمه به یکمیلیون و ۸۶۱هزارتومان می‌رسد. با این حال، تفاوت پوشش بیمه‌ها چشمگیر است زیرا بیمار تحت‌پوشش بیمه نیروهای مسلح برای همین داروها حدود ۵۹۷هزارتومان می‌پردازد در حالی که سهم بیمار تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی با نسخه پزشک عمومی به حدود یکمیلیون و ۲۹۵هزارتومان می‌رسد. این مبالغ برای بیمه‌شدگان صرفا هزینه اقلام نسخه است و ویزیت و سایر خدمات درمانی را شامل نمی‌شود. در برخی نسخه‌ها آنتی‌بیوتیک‌های گران‌تر، مکمل‌هایی مانند ویتامین C و زینک یا داروهای تزریقی نیز تجویز می‌شود. تنها هزینه یک سرم نمکی نیم‌لیتری به همراه تجهیزات تزریق حدود ۲۵۰هزارتومان است و بیمار باید ۲۸۰هزارتومان دیگر نیز بابت خدمات تزریق بپردازد. به‌این‌ترتیب، یک نوبت سرم‌تراپی می‌تواند ۵۳۰هزارتومان به هزینه درمان اضافه کند.(جدول ۱)
ولدخانی در توضیح نتایج این مقایسه می‌گوید: بیمه نیروهای مسلح ۱/۵۶درصد هزینه داروهای نسخه را پرداخت می‌کند اما سهم تامین اجتماعی در نسخه پزشک عمومی تنها ۸/4درصد است. در چنین شرایطی، بیمار تحت‌پوشش تامین اجتماعی با وجود برخورداری از بیمه، ناچار است تقریبا تمام هزینه داروهای این نسخه را شخصا بپردازد.
یک دارو با اختلاف پرداخت 7برابری!
ولدخانی بااشاره به تفاوت تعهدات بیمه‌ای در پرداخت هزینه داروها گفت که مقایسه اقلام یک نسخه یکسان نشان می‌دهد میزان پرداخت بیماران حتی برای داروهای یکسان تفاوت قابل‌توجهی دارد. برای ۲۰قرص ناپروکسن ۵۰۰میلیگرمی که به‌عنوان ضددرد در موارد ابتلا به کووید مصرف دارد بیمار در صورت تحت‌پوشش نیروهای مسلح بودن، تنها ۲۲هزار و ۵۰۰تومان می‌پردازد اما همین دارو برای بیمه‌شده تامین اجتماعی یا بیمه سلامت با نسخه پزشک عمومی ۱۷۰هزارتومان تمام می‌شود یعنی بیش از هفتبرابر. در همین دوبیمه اگر دارو را پزشک متخصص تجویز کند، سهم بیمار به حدود ۴۵هزارتومان کاهش می‌یابد. با این حال، حمایت بیشتر بیمه نیروهای مسلح به‌معنای پوشش همه اقلام نسخه نیست. کلداستاپ و پلارژین در هیچ‌یک از وضعیت‌های بیمه‌ای بررسی‌شده پوشش ندارند و بیمار باید تمام هزینه آنها را پرداخت کند. (جدول ۲)
ژلوفن و کلد استاپ؛ لوکس از نگاه بیمه‌ها
این کارشناس حوزه دارو در ادامه با انتقاد از وضعیت پوشش بیمه‌ای داروها توضیح داد: طی دوسال اخیر، قیمت بسیاری از داروها چندین‌بار افزایش یافته اما تعهدات بیمه‌ها در موارد متعددی متناسب با این افزایش قیمت‌ها اصلاح نشده است. این مساله تنها به داروهای جدیدتر مورداستفاده بیماران دیابتی، قلبی‌وعروقی و گوارشی محدود نمی‌شود. داروهایی که باوجود هزینه بالاتر از حمایت بیمه‌ای محدودی برخوردارند و در اکثریت نسخه‌ها دیده می‌شوند و درمورد داروهای ساده‌ای نظیر قرص سرماخوردگی نیز دیده می‌شود.
ولدخانی برای توضیح این اختلاف افزود: قیمت آزاد ۲۰عدد قرص ایبوپروفن ۴۰۰میلیگرمی ۸۴هزارتومان است. همین دارو برای بیمار تحت‌پوشش بیمه نیروهای مسلح ۴۱هزار و ۵۰۰تومان و برای بیمه‌شده تامین اجتماعی یا بیمه سلامت با نسخه پزشک متخصص ۴۹هزارتومان هزینه دارد اما اگر همین قرص را پزشک عمومی برای بیمار تحت‌پوشش تامین‌اجتماعی تجویز کند، بیمار باید تمام ۸۴هزارتومان را بپردازد. حال اگر ایبوپروفن به‌صورت کپسول ژلاتینی نرم تجویز شود، قیمت ۲۰عدد کپسول ژلاتینی نرم ایبوپروفن ۴۰۰میلیگرمی معروف به ژلوفن، ۱۶۰هزارتومان است و در هیچ‌یک از وضعیت‌های بیمه‌ای بررسی‌شده، هیچ بخشی از هزینه آن پرداخت نمی‌شود. قرص سرماخوردگی کلد استاپ نیز در نسخه موردبررسی، پوشش بیمه‌ای ندارد بنابراین بیمار حتی برای برخی داروهای رایج ناچار به پرداخت تمام قیمت است. (جدول ۳)
داروهای اضافی؛ تحمیل هزینه بر مردم
رییس پیشین اداره بازرسی فنی و مطالعات بالینی سازمان غذا و دارو به تجویز داروها و خدمات غیرضروری اشاره کرد و گفت که بخشی از هزینه‌ای که بیماران برای درمان آنفلوآنزا می‌پردازند، مربوط به داروها و اقداماتی است که همیشه ضرورت پزشکی ندارند. برای مثال در برخی نسخه‌ها، مکمل‌های گران‌قیمت و سرم‌تراپی تجویز می‌شود در حالی که مصرف ویتامین‌ها به‌ویژه ویتامین C پس از ابتلا، تاثیر قابل‌توجهی بر بهبود علائم آنفلوآنزا ندارد و سرم‌تراپی نیز برای همه بیماران لازم نیست.
آنفلوآنزا یک بیماری ویروسی است و تجویز آنتی‌بیوتیک بدون وجود شواهد عفونت باکتریایی کمکی به درمان آن نمی‌کند. با این حال، گاهی این داروها از همان ابتدای مراجعه در نسخه بیماران قرار می‌گیرند در صورتی که بسیاری از مبتلایان با استراحت، مصرف مایعات و درمان علامتی بهبود می‌یابند. مصرف بی‌مورد آنتی‌بیوتیک‌ها علاوه بر تحمیل هزینه اضافی به بیمار، خطر بروز عوارض دارویی و مقاومت میکروبی را نیز افزایش می‌دهد.
تامین واکسن در دقیقه90!
ولدخانی که سابقه فعالیت به‌عنوان کارشناس مسوول واکسن در سازمان غذا و دارو را نیز دارد، نسبت به دسترسی گروه‌های پرخطر به واکسن آنفلوآنزا ابراز نگرانی کرد و ادامه داد: در تامین واکسن تنها تعداد دوزهای خریداری‌شده اهمیت ندارد بلکه کیفیت، ایمنی و اثربخشی فرآورده نیز باید موردتوجه قرار گیرد. انتخاب واکسن باید براساس تاییدیه‌های معتبر و شواهد علمی و بالینی انجام شود تا اطمینان کافی از کیفیت فرآورده‌های مورداستفاده وجود داشته باشد. تولید واکسن آنفلوآنزا برخلاف بسیاری از داروها، برنامه زمانی مشخصی دارد.
ترکیب سویه‌های پیشنهادی برای فصل بعد در اواخر فوریه اعلام می‌شود و تولیدکنندگان پس از آن فرصت محدودی برای تولید، کنترل کیفیت و دریافت مجوز دارند. از طرف دیگر، ظرفیت تولید محدود است و شرکت‌ها نمی‌توانند بدون سفارش قطعی، حجم زیادی واکسن را برای فروش احتمالی نگهداری کنند بنابراین کشوری که می‌خواهد واکسن موردنیاز خود را به‌موقع دریافت کند، باید از ماه‌ها قبل برای سفارش و تامین آن برنامه‌ریزی کرده باشد. ولدخانی در همین خصوص بر ضرورت انعقاد قراردادهای منظم سالانه با تولیدکنندگان معتبر تاکید کرد و گفت: این قراردادها می‌توانند به حفظ و رزرو ظرفیت تولید برای تامین نیاز کشورمان کمک کنند.
باتوجه به افزایش موارد ابتلا، رعایت بهداشت دست، استفاده از ماسک در موقعیت‌های پرخطر و سایر اقدامات پیشگیرانه نیز اهمیت دارد. با این حال، با آغاز فصل شیوع آنفلوآنزا هنوز این پرسش باقی است که واکسن موردنیاز گروه‌های پرخطر در چه زمانی سفارش داده شده و چه تعداد دوز به دست مصرف‌کنندگان رسیده است. انتشار آمار سفارش‌گذاری، واردات و توزیع واکسن می‌تواند روشن کند مشکلات احتمالی دسترسی ناشی از تاخیر در برنامه‌ریزی بوده یا موانع دیگری در مسیر تامین وجود داشته است.
