جنگ یا توافق؛ چه خواهد شد؟
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا می‌تواند بر محاسبات سیاسی کاخ سفید اثر بگذارد، اما به‌تنهایی نشانه‌ای از تصمیم قطعی برای جنگ یا توافق نیست.
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا می‌تواند بر محاسبات سیاسی کاخ سفید اثر بگذارد، اما به‌تنهایی نشانه‌ای از تصمیم قطعی برای جنگ یا توافق نیست.
به گزارش رصد روز، حمله آمریکا به قشم، آن هم در میانه پیام‌های مذاکره و اظهارات دونالد ترامپ درباره احتمال توافق، نشان داد که وضعیت میان تهران و واشنگتن از یک آتش‌بس شکننده هم فراتر رفته و دو طرف هم‌زمان از مذاکره حرف می‌زنند و برای تشدید درگیری آماده می‌شوند. در تهران، مقام‌ها از پاسخ «بدون محدودیت جغرافیایی» می‌گویند؛ در واشنگتن، ترامپ از یک سو احتمال توافق را بالا می‌داند و از سوی دیگر هشدار می‌دهد اگر توافقی حاصل نشود، حملات بیشتری در راه خواهد بود.
در این میان، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نیز رسما شروع شده و به گفته برخی تحلیلگران و منابع خبری، می‌تواند زمینه‌ساز بازگشت به جنگ باشد.
بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، آمریکا جزیره قشم را هدف قرار داده؛ عملیاتی که به گفته مقام‌های آمریکایی بخشی از حملات محدود و اعلام‌نشده واشنگتن علیه ایران در هفته‌های اخیر بوده است. این مقام‌ها گفته‌اند هدف، جلوگیری از اقدام ایران علیه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز بوده و واشنگتن عمداً از اعلام عمومی عملیات خودداری کرده تا نشانه‌ای از قصد آغاز جنگی گسترده ارسال نکند.
اکسیوس نیز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داده سپاه پاسداران از قشم موشکی به سوی یک هواپیمای آمریکایی در تنگه هرمز شلیک کرده و یک جنگنده آمریکایی در واکنش، پرتابگر موشک زمین‌به‌هوای سپاه را منهدم کرده است. دونالد ترامپ در گفت‌و‌گو با فاکس‌نیوز حمله را تأیید کرد و گفت آمریکا ساخت سامانه پدافند هوایی را زیر نظر داشته و «به‌محض اینکه ساخت آن تکمیل شد، دیشب هدفش قرار دادیم».
با این حال، روایت واشنگتن از «اقدام دفاعی» به‌خودی‌خود خطر را برطرف نمی‌کند. آسوشیتدپرس و سی‌ان‌ان نیز حمله به اهداف ایرانی در نزدیکی تنگه هرمز را تأیید کرده‌اند؛ اما مقام‌های آمریکایی به این رسانه‌ها گفته‌اند عملیات محدود بوده و در حد ازسرگیری حملات گسترده نیست. همین تمایز، در شرایطی که تهران و واشنگتن همچنان در حال تبادل پیام‌اند، اهمیت دارد.
به ویژه که قشم هم یک جزیره معمولی در جغرافیای نظامی ایران نیست. این جزیره در نزدیکی تنگه هرمز قرار دارد؛ آبراهی که بحران در آن می‌تواند مستقیماً بر بازار انرژی، امنیت کشتیرانی و منافع کشور‌های منطقه اثر بگذارد. الجزیره در گزارش خود از حمله آمریکا، قشم را یکی از نقاط مهم در توان دریایی نامتقارن ایران توصیف کرده است. به همین دلیل، حمله به این جزیره صرفاً یک تبادل آتش محلی نیست؛ می‌تواند پیام نظامی و سیاسی گسترده‌تری برای تهران، واشنگتن و کشور‌های خلیج فارس داشته باشد.
گزارش اکسیوس از اختلاف‌نظر در تیم دونالد ترامپ بر سر مسیر آینده ایران حکایت دارد. بر اساس این گزارش، سه گزینه در برابر رئیس‌جمهوری آمریکا قرار گرفته است؛ حرکت به سمت توافق، ازسرگیری حملات نظامی یا ادامه فشار اقتصادی بدون توافق و جنگ گسترده.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری و استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، طرفدار حرکت به سمت توافق‌اند و معتقدند ازسرگیری جنگ لزوماً وضعیت را بهتر نمی‌کند. در مقابل، بنیامین نتانیاهو و پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، خواهان ازسرگیری درگیری‌ها هستند و می‌گویند نمی‌توان به ایران برای توافق و پایبندی به آن اعتماد کرد. گزینه سوم را اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، جان رتکلیف، رئیس سیا، و مارکو روبیو، وزیر خارجه، پیش می‌برند؛ ادامه فشار اقتصادی و محاصره، با این امید که تهران در نهایت امتیاز‌های بیشتری بدهد.
اکسیوس به نقل از منابع مطلع گزارش داده رتکلیف به ترامپ گفته ادامه فشار اقتصادی می‌تواند ایران را به دادن امتیازات بیشتر وادار کند یا به بی‌ثباتی داخلی منجر شود. این ارزیابی، موضع یک مقام آمریکایی است و نه نتیجه‌ای قطعی؛ اما نشان می‌دهد بخشی از تصمیم‌سازان واشنگتن، فشار اقتصادی را نه فقط جایگزین جنگ، بلکه ابزاری برای تغییر محاسبات داخلی ایران می‌دانند.
خود ترامپ نیز در گفت‌و‌گو با اکسیوس گفته است: «یک راهی پیدا می‌کنیم؛ اما عجله‌ای نیست.» او مدعی شده فشار اقتصادی، ایران را از نظر مالی تضعیف کرده و مردم این کشور از وضعیت خسته شده‌اند. ترامپ در گفت‌و‌گو با فاکس‌نیوز هم احتمال توافق را «بسیار زیاد» توصیف کرد، اما هشدار داد اگر توافقی حاصل نشود، درگیری ممکن است به جنگی گسترده تبدیل شود.
او همچنین ادعا کرد آمریکا در موقعیت قدرت مذاکره می‌کند و ترجیح می‌دهد با توافق، جان افراد بیشتری نجات پیدا کند. در همان مصاحبه، ترامپ گفت: «ما در حال جنگ نیستیم. آخرین بار چه زمانی چیزی شلیک کردیم؟ این یک جنگ بسیار محدود است.» این توصیف در حالی مطرح شده که حمله به قشم و گزارش‌های مربوط به عملیات‌های محدود آمریکا در هفته‌های اخیر، نشان می‌دهد تعریف دو طرف از «جنگ» و «آتش‌بس» یکسان نیست.
با آغاز انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، گمانه‌زنی درباره زمان احتمالی ازسرگیری حملات دوباره بالا گرفته است. در روز‌های گذشته، گزارش‌هایی از هشدار مقام‌های آمریکایی به کشور‌های منطقه منتشر شده که می‌گفتند باید برای احتمال اقدام نظامی پس از انتخابات و همچنین واکنش ایران آماده باشند. آسوشیتدپرس به نقل از دو دیپلمات مطلع گزارش داده بود ترامپ هنوز تصمیم نهایی نگرفته، اما بار‌ها احتمال حمله پس از رأی‌گیری را مطرح کرده است. به گفته منابع این خبرگزاری، مقام‌های آمریکایی درباره احتمال حملاتی چندروزه نیز به متحدان منطقه‌ای هشدار داده‌اند.
اکسیوس نیز در گزارشی جداگانه نوشت نتانیاهو در تماس با ترامپ بر حمله فوری پس از انتخابات فشار آورده است. به گفته منابع اسرائیلی و آمریکایی این رسانه، نخست‌وزیر اسرائیل نگران است که ادامه مذاکرات، فرصت اقدام نظامی را از بین ببرد؛ در حالی که ترامپ می‌خواهد مسیر گفت‌و‌گو‌ها را نیز امتحان کند.
از همین‌جا، گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال حمله در ساعات یا روز‌های پس از انتخابات شکل گرفته است؛ حتی برخی روایت‌ها از چهارشنبه شب به‌عنوان زمان احتمالی نام می‌برند. اما تا این لحظه، چنین زمان‌بندی‌ای در حد گمانه‌زنی است و نه خبر تأییدشده. آنچه منابع معتبر گزارش کرده‌اند، آماده‌باش و هشدار به متحدان، بررسی گزینه‌های نظامی و فشار برخی مقام‌های اسرائیلی برای اقدام فوری است.
در میانه این تحولات، تلاش‌های قطر برای جلوگیری از بازگشت جنگ ادامه دارد. رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی نوشته که تهران و واشنگتن هنوز فاصله زیادی تا توافق دارند. این مقام گفته است: «میانجی‌ها سخت در تلاش‌اند تا اختلافات میان تهران و واشنگتن را کاهش دهند.» او همچنین تأکید کرده ایران خواسته‌های آمریکا را «زیاده‌خواهانه» می‌داند و حاضر به پذیرش آنها نیست.
سخنگوی وزارت خارجه قطر، مجید الانصاری، گفته دو طرف در حال بررسی پیشنهاد‌های میانجی‌ها هستند و تلاش‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از تشدید بحران ادامه دارد. به گفته او، قطر همچنان به امکان دستیابی به توافق امیدوار است. رویترز نیز به نقل از یک مقام مطلع گزارش داده میانجی‌ها انتظار دارند پاسخ تهران و واشنگتن به پیشنهاد جدید را طی ۳۶ ساعت دریافت کنند. این بازه زمانی، در شرایطی که حمله به قشم و انتخابات آمریکا هم‌زمان شده‌اند، می‌تواند به یکی از نقاط حساس مذاکرات تبدیل شود.
العربی الجدید به نقل از منابع نزدیک به میانجی‌گری گزارش داده آمریکا با پیش‌نویس یادداشت تفاهمی که هیئت قطری به تهران ارائه کرده موافقت کرده است. بر اساس این گزارش، طرف‌ها درباره امتیاز‌های متقابل در پرونده هسته‌ای ایران و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده گفت‌و‌گو می‌کنند.
گره اصلی همچنان تنگه هرمز و ترتیب اجرای تعهدات است. تهران می‌گوید بازگشایی تنگه به برآورده شدن شروط ایران و رفع محاصره دریایی آمریکا وابسته است. مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته مذاکرات هسته‌ای تنها پس از تحقق شروط ایران می‌تواند آغاز شود. این ترتیب، با خواست واشنگتن برای بازگشایی هرمز و سپس ورود به گفت‌و‌گو‌های گسترده‌تر، در تضاد است. به همین دلیل، حتی اگر پیش‌نویس تفاهمی روی میز باشد، اختلاف بر سر اینکه کدام طرف باید نخستین گام را بردارد، می‌تواند آن را متوقف کند.
مواضع رسمی ایران نیز از یک سو بر امکان تفاهم و از سوی دیگر بر آمادگی برای جنگ تأکید دارد. کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه، گفته مبنای ایران همان طرح پیشنهادی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل است و اگر الزامات تهران برآورده شود، می‌توان به تفاهم دیپلماتیک رسید. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، نیز گفته ایران از دیپلماسی واهمه ندارد، اما با «حداکثر احتیاط و بدبینی کامل» در هر روند دیپلماتیک مشارکت می‌کند. او دلیل این بدبینی را حمله آمریکا در جریان مذاکرات و نقض تعهدات پس از تفاهم اسلام‌آباد عنوان کرده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، گفت تهران پاسخی «مقتدرانه و عقلانی» به نامه جی‌دی ونس داده و «اکنون توپ در زمین آمریکاست که از جنگ جلوگیری کند». قالیباف همچنین هشدار داد پاسخ نظامی و راهبردی ایران به هرگونه «خطای محاسباتی دشمن» پیش‌بینی‌ناپذیر و فاقد محدودیت جغرافیایی خواهد بود.
این هشدار‌ها فقط به قالیباف محدود نمانده است. رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح نیز گفته دارایی‌های مادی و غیرمادی دشمن در تیررس نیرو‌های ایران قرار دارند. در مجلس هم حسن قشقاوی گفته جنگ احتمالی آینده ممکن است بسیار گسترده‌تر از درگیری‌های قبلی باشد و به مناطقی خارج از جغرافیای کنونی گسترش یابد. او در عین حال درباره مذاکرات گفته اگر روند گفت‌و‌گو‌ها مانند گذشته باشد، نباید به نتیجه آن دل بست و باید برای هر شرایطی آماده بود.
در سوی دیگر، روزنامه کیهان از احتمال هدف قرار گرفتن پایگاه‌های آمریکا و ناتو در اروپا سخن گفته و دامنه تهدید را تا «قلب اروپا» گسترش داده است.
در چنین شرایطی، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا می‌تواند بر محاسبات سیاسی کاخ سفید اثر بگذارد، اما به‌تنهایی نشانه‌ای از تصمیم قطعی برای جنگ یا توافق نیست. مسئله اصلی این است که آیا دو طرف پیش از تبدیل شدن یک برخورد محدود به دور تازه‌ای از جنگ، بر سر نخستین گام عملی به تفاهم می‌رسند یا نه.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
