بنزین؛ از شایعه تا بحران
مساله بنزین با انکار ناترازی حل نمیشود همانطورکه هر صف مقابل جایگاه هم نشانه فروپاشی شبکه سوخت نیست.
مساله بنزین با انکار ناترازی حل نمیشود همانطورکه هر صف مقابل جایگاه هم نشانه فروپاشی شبکه سوخت نیست.
به گزارش رصد روز، همیشه یک ترس عمومی هست که اگر بنزین در جایگاهها توزیع نشود یا قیمت گران شود چه خواهد شد؟ همین ترس عمومی هم گاهی صف ایجاد میکند. صفهایی که در حافظه جمعی همه ایرانیها بهخصوص در دهه۹۰ که بنزین گران شد باقی مانده است. این روزها اما طرحهای بنزینی کم نیستند، از پیشنهاد افزایش قیمت گرفته تا همان سناریویی که سقاب اصفهانی مطرح کرد که هرکس زودتر رسید مثل صف شیر بنزین بزند و اگر دیر رسید فردا مراجعه کند. ترجیعبند همه این طرحها بهیک نتیجه میرسد؛ تعیینتکلیف بنزین یعنی وضعیتی که در میانه نه جنگ نه صلح با آمریکا درست شبیه یک بشکه باروت برای آمریکا و رژیم صهیونیستی است که بر آتشی بدمند که آرامش عمومی کشور بهم بریزد.چند ساعت پس از مصاحبه تلویزیونی رییسجمهور و اشاره تلویحی او بهافزایش قیمت بنزین موجسواری رسانههای مورد حمایت یا همسو با سیاستهای آمریکا و اسرائیل آغاز شد. برخی صفهای مقابل جایگاهها را نشانه بحران عرضه معرفی کردند و برخی دیگر نتیجه گرفتند دولت تصمیم خود را برای افزایش عمومی قیمت گرفته است. حال آنکه آمار شرکت ملی پخش تصویر دیگری نشان میدهد. ایران امروز با ناترازی جدی بنزین مواجه است اما ناترازی بهمعنای اختلال در عرضه نیست.کرامت ویسکرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده میانگین توزیع روزانه بنزین در مرداد ۱۳۸میلیونلیتر بوده و در سهروز نخست شهریور به۱۴۵میلیونلیتر رسیده است. حتی در یک روز ۱۵۰میلیونلیتر بنزین در کشور توزیع شده است. او تاکید کرده تولید، انتقال و توزیع سوخت با حداکثر توان عملیاتی ادامه دارد و مشکلی در تامین بنزین وجود ندارد.
رضا نواز، سخنگوی صنف جایگاههای سوخت نیز همین تصویر را تایید کرده است. او میگوید تامین و توزیع بیوقفه ادامه دارد اما سفرهای شهریور و شایعات فضای مجازی تقاضا را بالا برده است. بهگفته نواز بخش قابلتوجهی از مردم کمتر از ۱۰لیتر سوختگیری میکنند؛ نشانهای از مراجعه احتیاطی. او هشدار داده ازدحام مقابل جایگاهها حتی میتواند حرکت نفتکشها و تخلیه سوخت را دشوار کند.
پزشکیان در گفتوگوی تلویزیونی ۶شهریور نه از حذف سهمیههای اصلی سخن گفت و نه زمان مشخصی برای تغییر قیمت اعلام کرد. رییسجمهور گفت دولت در نظر دارد سهمیه سوم یا مصرف مازاد را از ۵هزارتومان بهحدود ۱۰هزارتومان افزایش دهد اما زمان اجرا باید پساز هماهنگی تعیین شود. او تاکید کرد این تصمیم فعلا ارتباطی با سهمیههای دیگر ندارد و سخنگوی دولت نیز گفته بود سهمیههای۱۵۰۰و۳۰۰۰تومانی بدون تغییر حفظ میشوند.
با این وجود برخی رسانههای برونمرزی وجه نگرانکننده ماجرا را برجسته کردند درحالیکه شرکت ملی پخش همان روزها از توزیع ۱۴۵تا۱۵۰میلیونلیتر بنزین خبر میداد. البته دولت هم در شکلگیری فضای مبهم بیتقصیر نیست. اظهارنظرهای متفاوت مقامهای دولتی و انتشار اعدادی مانند بنزین ۸۷هزارتومانی خوراک مناسبی برای شایعات فراهم کرده است.
سقاباصفهانی پیشتر گفته بود سهسناریو درباره بنزین در دولت بررسی میشود و هیچیک هنوز مصوبه قطعی ندارد. او مصرف روزانه را حدود ۱۳۵میلیون لیتر تولید پالایشگاهی را ۱۱۲میلیونلیتر و تامین از فرآوردههای پتروشیمی را حدود ۹میلیونلیتر اعلام کرده و گفته بود حدود ۱۴میلیونلیتر باقیمانده از ذخایر یا واردات تامین میشود. بنابراین مشکل واقعی است اما سناریوی نهایی هنوز روشن نیست.
آمار تیرماه نیز همین شکاف را نشان میدهد. متوسط تولید بنزین کشور با احتساب بنزین اختلاطی حدود ۱۲۷میلیونلیتر در روز بوده درحالیکه توزیع روزانه ۵/۱۳۴میلیونلیتر گزارش شده است. همزمان ظرفیت CNG بلااستفاده مانده و زیرساخت کشور توان عرضه حداقل ۳۵میلیونمترمکعب را دارد اما مصرف حدود ۱۴تا۱۵میلیون مترمکعب است.
مشکل بنزین را نمیتوان جدا از وضعیت کلی انرژی کشور دید. با نزدیکشدن بهنیمهدوم سال نگرانی بهشبکه گاز، نیروگاهها و صنایع هم میرسد. علی ربانی، مدیر بهینهسازی مصرف انرژی شرکت ملی صنایع پتروشیمی گفته در اوج مصرف سال گذشته حدود ۸۶۰میلیونمترمکعب گاز بهشبکه تزریق شد اما کسری به۲۵۰تا۳۰۰میلیون مترمکعب رسید. بهگفته او، با درنظرگرفتن ظرفیت از دسترفته در جنگ ناترازی گاز امسال ممکن است در اوج مصرف بهحدود ۳۵۰میلیونمترمکعب برسد و محدودیت صنایع و پتروشیمیها را تشدید کند.
آرش نجفی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران معتقد است افزایش تولید بدون اصلاح بهرهوری فقط تعقیب تقاضای فزاینده است. او میگوید تعویض حدود ۲۱میلیونبخاری گازی با تجهیزات گرید A میتواند تا حدود ۱۰۰میلیونمترمکعب در روز از مصرف گاز در فصل سرد کم کند.
در بنزین نیز داستان مشابه است. خودروهای پرمصرف و فرسوده، ضعف حملونقل عمومی، کاهش استفاده از CNG و ترافیک شهری بخش مهمی از ناترازی را ساختهاند. سقاباصفهانی گفته ۵۰درصد شکاف مصرف بهاستاندارد خودرو حدود ۳۰درصد بهترکیب نامناسب ناوگان و حدود ۲۰درصد بهترافیک و سفرهای تکسرنشین مربوط میشود.محمود خاقانی، کارشناس بینالملل انرژی نیز در یادداشتی برای «جهانصنعت» همین نگاه تکبعدی را نقد کرده است. او معتقد است واردات خودرو دستدوم یا خودروهای برقی بهتنهایی قادر بهحل ناترازی نبوده و افزایش محدود قیمت نیز درمان مساله نبوده است. خاقانی مجموع قاچاق بنزین و گازوئیل را حدود ۲۰میلیون لیتر در روز دانسته؛ پدیدهای که تا زمانی که شکاف شدید قیمت میان ایران و کشورهای اطراف باقی بماند انگیزه اقتصادی خود را حفظ میکند.
این شکاف قابل انکار نیست. دادههای اخیر گلوبال پترول پرایس قیمت بنزین سهمیهای ایران را با نرخ بازار ارز حدود ۹/2سنت برای هر لیتر برآورد میکند در حالی که هر لیتر بنزین در عراق حدود ۶۵سنت، جمهوریآذربایجان ۶۸سنت، افغانستان ۲۱/1دلار، پاکستان ۲۴/1دلار، ترکیه ۵۴/1دلار و ارمنستان حدود ۵۹/1دلار قیمت دارد. این مقایسه کامل نیست اما ابعاد شکاف را نشان میدهد.
دولت حالا دربرابر انتخابی دشوار است. ادامه وضع موجود بهمعنای رشد واردات، برداشت از ذخایر و تحمیل هزینه بیشتر بهاقتصاد است. افزایش شدید قیمت نیز میتواند آثار تورمی و اجتماعی سنگینی ایجاد کند بهویژه برای خانوارهایی که حملونقل عمومی مناسب ندارند یا معیشتشان بهخودرو وابسته است.
تقریبا پشت هر سناریوی بنزینی گروههای ذینفع قدرتمندی قرار دارند؛ از خودروساز و واردکننده تا مجموعههای منتفع از نظام چندنرخی. شاید بههمین دلیل پیشنهاد برخی کارشناسان برای ورود مستقیم مردم بهفرآیند تصمیمگیری قابل تامل باشد. دولت میتواند چند سناریوی روشن را با هزینه و فایده هرکدام پیشروی جامعه بگذارد و در قالب یک نظرخواهی ملی از مردم بپرسد با چه میزان افزایش قیمت و چه نوع نظام سهمیهبندی موافقند؛ چیزی شبیه یک رفراندوم اقتصادی و نه تصمیمی که در اتاقهای بسته گرفته و ناگهان بر جامعه تحمیل شود.
مساله بنزین با انکار ناترازی حل نمیشود همانطورکه هر صف مقابل جایگاه هم نشانه فروپاشی شبکه سوخت نیست. واقعیت میان این دو روایت است؛ ناترازی جدی بوده اما بنزین همچنان در جایگاهها توزیع میشود. آنچه میتواند بحران بسازد ابهام، شایعه و تصمیمگیری بدون مشارکت جامعه است.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
