به گزارش رصد روز، کاهش وزن دیگر فقط به رژیم غذایی، باشگاه و محاسبه کالری محدود نیست. در ماههای اخیر نام آمپولهایی مانند مونجارو و اوزمپیک و نمونههای داخلی حاوی ترکیبات مشابه، بیش از گذشته در فضای مجازی دیده میشود؛ داروهایی که گاهی در تبلیغات با عباراتی مانند «لاغری تضمینی»، «کاهش وزن بدون رژیم» یا «چند کیلو کاهش وزن در یک ماه» معرفی میشوند.
اما پشت این تبلیغات، واقعیتی وجود دارد که کمتر دیده میشود: این داروها برای همه افراد مناسب نیستند و قرار نیست یک دوره کوتاه تزریق، برای همیشه مشکل اضافهوزن را حل کند. داروهایی مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید میتوانند در درمان چاقی نقش داشته باشند، اما استفاده از آنها نیازمند ارزیابی شرایط فرد، بررسی بیماریهای زمینهای، توجه به تغذیه و فعالیت بدنی و پایش عوارض است. حتی مدت مصرف نیز برای همه یکسان نیست و نمیتوان برای تمام افراد نسخهای مانند «سه ماه تزریق» یا «شش ماه مصرف و پایان درمان» نوشت.
بررسی قیمتهای درجشده در یک فروشگاه اینترنتی نشان میدهد اختلاف قیمت میان نمونههای مختلف بسیار زیاد است. بر اساس آخرین فهرست ارایهشده از سوی این عرضهکننده، قیمتها به شرح زیر بوده است:
مونجارو- حدود ۷۱ میلیون تومان
اوزمپیک – حدود ۲۹ تا ۳۶ میلیون تومان
ملیتاید- حدود ۲ تا ۳ میلیون تومان
اسپارتینا- حدود ۳.۵ تا ۴میلیون تومان
در نتیجه، وقتی در فضای مجازی از «هزینه یک دوره آمپول لاغری» صحبت میشود، باید پرسید این دوره دقیقاً چند ماه است و با چه دوزی محاسبه شده است. پاسخ برای همه افراد یکسان نیست.
فریبا محمدی، متخصص تغذیه، در گفتوگو با «تعادل» درباره ماندگاری کاهش وزن پس از قطع این داروها میگوید: پاسخ کوتاه این است که لزومی ندارد کاهش وزن پس از قطع دارو کاملاً پایدار بماند. شواهد موجود نشان میدهد بخشی از افراد بعد از قطع درمان دوباره افزایش وزن پیدا میکنند، هرچند میزان این افزایش وزن برای همه یکسان نیست.
او ادامه میدهد: یک تحلیل بزرگ در کلینیک کلیولند روی نزدیک به ۸ هزار نفر که سماگلوتاید یا تیرزپاتاید مصرف کرده بودند، نشان داد که پس از قطع دارو، وضعیت وزن افراد بسیار متفاوت بود. در گروهی که دارو را برای چاقی دریافت کرده بودند، حدود ۵۵ درصد در یک سال بعد مقداری افزایش وزن داشتند و ۴۵ درصد یا وزن خود را حفظ کردند یا همچنان کاهش وزن داشتند.
این متخصص تغذیه تأکید میکند: بنابراین نمیتوان گفت هر فردی که آمپول لاغری را قطع کند حتماً تمام وزن از دسترفته را برمیگرداند، همانطور که نمیتوان وعده داد که کاهش وزن برای همیشه باقی میماند. پاسخ بدن به درمان، وضعیت تغذیه، میزان فعالیت بدنی، علت اضافهوزن و برنامهای که پس از قطع دارو دنبال میشود، در نتیجه نهایی اثر دارد.
یکی از رایجترین تصورات درباره این داروها، تعیین یک دوره مشخص برای همه افراد است؛ مثلاً گفته میشود چهار ماه تزریق کافی است یا فرد باید شش ماه دارو مصرف کند.
اما محمدی در این باره میگوید: برای داروهای کاهش وزن نمیتوان یک دوره ثابت برای همه افراد تعریف کرد. پزشک معمولاً درمان را بر اساس شرایط فرد آغاز میکند و پاسخ بدن و عوارض را در طول زمان بررسی میکند. در برخی افراد ممکن است ادامه درمان ضروری باشد و در برخی دیگر به دلیل عوارض، عدم پاسخ مناسب یا تغییر شرایط، پزشک تصمیم متفاوتی بگیرد.
او میافزاید: دوز دارو نیز موضوع مهمی است. افزایش دوز باید مرحلهای و تحت نظر پزشک باشد. اینکه فرد تصور کند با مصرف مقدار بیشتری از دارو، سریعتر وزن کم میکند، میتواند او را در معرض عوارض بیشتری قرار دهد.
به گفته این متخصص تغذیه، به همین دلیل محاسبه هزینه درمان بر اساس یک عدد ثابت میتواند گمراهکننده باشد. اگر فردی دارویی را با قیمت بالا خریداری کند اما نیاز داشته باشد مدت بیشتری درمان را ادامه دهد، هزینه نهایی چند برابر مبلغ خرید اولیه خواهد شد.
تبلیغات فضای مجازی معمولاً روی کاهش وزن تمرکز میکنند، اما درباره عوارض احتمالی کمتر صحبت میشود. محمدی میگوید: تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، احساس سنگینی معده، نفخ و کاهش اشتها از جمله عوارضی هستند که ممکن است در مصرف داروهای این گروه مشاهده شوند. البته شدت و نوع عوارض در افراد مختلف متفاوت است.
او ادامه میدهد: یکی از مشکلات این است که برخی افراد بدون نظارت مناسب، تصور میکنند اگر دارو اشتها را بیشتر کاهش دهد، نتیجه بهتری خواهند گرفت. در حالی که کاهش بیش از حد دریافت غذا میتواند باعث شود انرژی و مواد مغذی کافی به بدن نرسد.
این متخصص تغذیه هشدار میدهد: اگر فرد پروتئین کافی دریافت نکند و فعالیت بدنی مناسبی نداشته باشد، کاهش وزن میتواند با کاهش توده عضلانی همراه شود. بنابراین پایین آمدن عدد ترازو به تنهایی نشانه موفقیت درمان نیست.
او تأکید میکند: در برنامه کاهش وزن باید بین کاهش چربی و حفظ عضله تفاوت قائل شد. اگر فرد فقط وزن خود را کم کند اما بخش قابل توجهی از توده عضلانی خود را از دست بدهد، ممکن است نتیجه مطلوبی از نظر سلامت متابولیک و عملکرد جسمی نداشته باشد.
محمدی با تأکید بر نقش تغذیه در طول درمان میگوید: اشتباه است اگر تصور کنیم آمپول جای رژیم غذایی را میگیرد. دارو میتواند اشتها را کنترل کند و به فرد کمک کند راحتتر مقدار غذای مصرفی را کاهش دهد، اما اگر کیفیت رژیم غذایی اصلاح نشود، فرد ممکن است با کمبود برخی مواد مغذی روبرو شود.
او اضافه میکند: در زمان مصرف دارو، فرد باید به دریافت پروتئین کافی، سبزیجات، منابع فیبر، آب کافی و مواد غذایی با تراکم غذایی مناسب توجه کند. کاهش حجم غذا نباید به معنای حذف مواد مغذی باشد. به گفته او، بسیاری از افراد وقتی اشتهایشان کاهش پیدا میکند، وعدههای غذایی را حذف یا مقدار غذا را بیش از اندازه کم میکنند. این کار ممکن است در کوتاهمدت عدد ترازو را پایین بیاورد، اما از نظر تغذیهای رویکرد مناسبی نیست.
این متخصص تغذیه تأکید میکند: فعالیت بدنی نیز بخش مهم درمان است. بهخصوص تمرینهای مقاومتی میتوانند در حفظ توده عضلانی اهمیت داشته باشند. بنابراین دارو باید در یک برنامه جامع کاهش وزن قرار بگیرد، نه اینکه به عنوان تنها ابزار درمان استفاده شود.
در فضای مجازی، یکی از مهمترین ابزارهای تبلیغاتی، اعلام میزان کاهش وزن در مدت کوتاه است. اما محمدی معتقد است چنین مقایسههایی میتواند گمراهکننده باشد.
محمدی میگوید: وقتی گفته میشود یک فرد در یک ماه پنج یا ۱۰ کیلو وزن کم کرده، باید پرسید این کاهش وزن از چه چیزی تشکیل شده است. کاهش آب بدن، کاهش توده عضلانی و کاهش چربی از نظر سلامت یکسان نیستند. بدن افراد با یکدیگر متفاوت است. سن، جنسیت، میزان اضافهوزن، ترکیب بدنی، بیماریهای زمینهای، داروهای مصرفی، وضعیت خواب، فعالیت بدنی و الگوی غذایی همگی میتوانند روی نتیجه درمان تأثیر بگذارند.
محمدی تأکید میکند: این داروها نه داروی معجزه هستند و نه داروهایی بیاثر. شواهد علمی نشان میدهد داروهای این گروه میتوانند در افراد مناسب، کاهش وزن قابل توجهی ایجاد کنند؛ اما میزان پاسخ افراد متفاوت است و درمان برای همه یک نتیجه مشابه ندارد.
او میافزاید: اشتباه زمانی اتفاق میافتد که دارو از یک ابزار درمانی به یک محصول زیبایی تبدیل شود. فردی که صرفاً میخواهد برای یک مراسم چند کیلو وزن کم کند، نباید بدون ارزیابی پزشکی سراغ دارو برود. قبل از شروع درمان باید مشخص شود که فرد واقعاً کاندیدای مصرف دارو هست یا خیر. سابقه بیماری، داروهای مصرفی، وضعیت قند خون، مشکلات گوارشی و سایر عوامل باید در نظر گرفته شوند.
مساله فقط اثر و قیمت دارو نیست. نحوه تهیه و نگهداری آن نیز اهمیت دارد. خرید داروی تزریقی از صفحات مجازی، کانالها یا مراکز غیرمجاز میتواند درباره اصالت، شرایط نگهداری، دوز واقعی و زنجیره سرد محصول ابهام ایجاد کند. سازمان غذا و دارو نیز پیشتر نسبت به عرضه غیرمجاز داروهای کاهش وزن در فضای مجازی هشدار داده است. برای نمونه، درباره عرضه «مانجارو» در شبکههای غیررسمی هشدار داده شده و مواردی با قیمتهای بسیار بالا در فضای مجازی به فروش رسیده است.
حتی درباره محصولاتی با عنوان «مانجارو خوراکی» نیز سازمان غذا و دارو هشدار داده است؛ طبق اعلام این سازمان، تیرزپاتاید با نام تجاری مانجارو در سطح جهانی به شکل تزریقی شناخته میشود و محصولاتی که با عنوان «قرص مانجارو» عرضه میشوند نباید با یک داروی تأییدشده یکسان تلقی شوند.
قیمت حدود ۷۱ میلیون تومانی برای یک عرضه مونجارو یا حدود ۳۰ تا ۳۷ میلیون تومانی برای برخی عرضههای اوزمپیک، نشان میدهد که درمان دارویی چاقی میتواند برای برخی خانوارها هزینه قابل توجهی ایجاد کند. در مقابل، قیمت پایینتر نمونههای داخلی مانند ملیتاید و اسپارتینا به معنای آن نیست که هزینه درمان نهایی برای همه افراد یکسان خواهد بود.
مدت درمان، دوز مورد استفاده، تعداد دفعات تهیه دارو، هزینه ویزیت و آزمایش و حتی هزینه مدیریت عوارض میتواند رقم نهایی را تغییر دهد.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید