هدررفت سالی 33 میلیارد لیتر بنزین؛ تاوان خودروهای فرسوده برای کشور
گزارشهای رسمی نشان میدهد هر خودروی فرسوده بهطور متوسط سالانه حدود ۱۵۰۰لیتر بیشتر از یک خودروی استاندارد بنزین مصرف میکند.
گزارشهای رسمی نشان میدهد هر خودروی فرسوده بهطور متوسط سالانه حدود ۱۵۰۰لیتر بیشتر از یک خودروی استاندارد بنزین مصرف میکند.
به گزارش رصد روز، درحالیکه گزارشها حکایت از آن دارد که سال گذشته حدود ۹۰هزارمیلیاردتومان برای واردات بنزین هزینه شد بررسیها نشان میدهد خودروهای فرسوده کشور نزدیک بهسهبرابر این رقم را بهاقتصاد ایران تحمیل کردند.
ناترازی بنزین دیگر از یک مساله بغرنج که بشود آن را در پروسه زمان مطالعه و در میانمدت برای حل آن چارهاندیشی کرد گذشته است. بنزین مدتها بوده که یکی از اضلاع چهارگانه بحران در کشور تبدیل شده است. درشرایطیکه دولت از ناترازی سوخت، رشد مصرف و فشار سنگین واردات بنزین بر بودجه سخن میگوید کارشناسان معتقدند بخش مهمی از بحران نه در پالایشگاهها بلکه در خیابانها و ناوگان فرسوده حملونقل کشور شکل گرفته؛ جاییکه میلیونها خودروی فرسوده روزانه میلیونها لیتر بنزین بیشتر از استاندارد مصرف میکنند.
گارشها نشان میدهد که مصرف روزانه بنزین در کشور طی ماههای اخیر در محدوده ۱۲۵تا۱۳۰میلیونلیتر در نوسان بوده و دربرخی مناسبتها حتی رکورد ۱۴۰میلیونلیتر در روز نیز شکسته شده است. این در حالی است که ظرفیت تولید بنزین کشور باوجود اجرای برخی طرحهای توسعهای متناسب با رشد تقاضا افزایش نیافته و دولت ناچار شده برای جبران کسری بهواردات متوسل شود. برآوردها رسمی بیانگر آن است که دولت در سال گذشته حدود ۹۰هزارمیلیاردتومان برای واردات بنزین هزینه کرده؛ رقمی که باتوجه بهمحدودیتهای بودجهای و کسری منابع عمومی فشار قابلتوجهی بر تراز مالی کشور وارد میکند. با این حال کارشناسان معتقدند بخش مهمی از این هزینه میتوانست با اصلاح الگوی مصرف و نوسازی ناوگان حملونقل کاهش یابد. طبق آمارهای موجود ازمجموع حدود ۴۱میلیونوسیله نقلیه درحالتردد در کشور نزدیک به۲۲میلیوندستگاه در زمره خودروهای فرسوده قرار میگیرند. بهعبارت دیگر بیش از نیمی از ناوگان حملونقل کشور از استانداردهای مصرف سوخت فاصله دارد و بهیکی از عوامل اصلی رشد تقاضای بنزین تبدیل شده است.
گزارشهای رسمی نشان میدهد هر خودروی فرسوده بهطور متوسط سالانه حدود ۱۵۰۰لیتر بیشتر از یک خودروی استاندارد بنزین مصرف میکند. اگر این رقم را برای ۲۲میلیونخودروی فرسوده کشور در نظر بگیریم نتیجه آن مصرف مازاد سالانه حدود ۳۳میلیاردلیتر بنزین خواهد بود. این عدد زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که هزینه اقتصادی آن محاسبه شود. مسعود پزشکیان، رییسجمهور پیشتر اعلام کرده بود هزینه تولید هرلیتر بنزین حدود ۸هزارتومان است. بر این اساس مصرف اضافی خودروهای فرسوده سالانه رقمی در حدود ۲۶۴هزارمیلیاردتومان یا ۲۶۴همت بهاقتصاد کشور تحمیل میکند. اینرقم تقریبا سهبرابر کل هزینه واردات بنزین در سال گذشته است. بهبیان دیگر اگر ناوگان فرسوده کشور نوسازی شود بخش قابلتوجهی از ناترازی بنزین بدون نیاز بهسرمایهگذاریهای سنگین در بخش پالایشگاهی قابل جبران خواهد بود. کارشناسان حوزه انرژی معتقدند رشد سریع مصرف بنزین در ایران نیز تا حد زیادی ناشی از همین فرسودگی ناوگان است. درحالیکه متوسط رشد مصرف سوخت در بسیاری از کشورهای جهان بین ۴تا۶درصد در سال برآورد میشود این نرخ در ایران بهحدود ۱۳درصد رسیده است. ترکیب خودروهای قدیمی، فناوریهای کمبازده، ضعف حملونقل عمومی و قیمت پایین سوخت از مهمترین دلایل این شکاف محسوب میشوند.
یکی از مهمترین ابزارهای کنترل مصرف سوخت اجرای طرح اسقاط و نوسازی خودروهای فرسوده است. براساس برنامههای مصوب قرار بود سالانه حدود ۵۰۰هزاردستگاه خودروی فرسوده از چرخه تردد خارج شود تا بهتدریج مصرف سوخت کاهش یابد. با این حال عملکرد سالهای اخیر نشان میدهد این هدف محقق نشده است. در سال۱۴۰۳ تنها حدود ۱۴۰هزاردستگاه خودرو اسقاط شد و در سال۱۴۰۴ نیز این رقم بهحدود ۳۵۰هزاردستگاه رسید. هرچند عملکرد سال گذشته نسبتبه سال قبل بهبود یافته اما همچنان فاصله قابلتوجهی با اهداف تعیینشده دارد. فعالان صنعت خودرو معتقدند نبود منابع مالی پایدار، ضعف مشوقهای اقتصادی و ناتوانی بسیاری از مالکان در تامین هزینه خرید خودروی جایگزین از مهمترین موانع اجرای موفق طرح اسقاط بوده است. درهمینشرایط برخی کارشناسان پیشنهاد میکنند بخشی از منابعی که اکنون صرف واردات بنزین میشود بهصندوقی برای نوسازی ناوگان اختصاص یابد. بهاعتقاد آنها اگر دولت حتی بخشی از ۹۰همت هزینه واردات بنزین را بهصورت تسهیلات کمبهره یا وام اسقاط در اختیار مالکان خودروهای فرسوده قرار دهد در میانمدت هزینههای خود را از محل کاهش مصرف سوخت جبران خواهد کرد. این سیاست علاوهبر کاهش مصرف بنزین آثار مثبت دیگری نیز بههمراه دارد؛ ازجمله کاهش آلودگی هوا، کاهش هزینههای درمانی ناشی از آلودگی، افزایش ایمنی جادهها و رونق نسبی صنعت خودروسازی و قطعهسازی.
درکنار طرح اسقاط دولت طی سالهای اخیر برنامههایی را برای مدیریت مصرف سوخت دنبال کرده است. یکی از مهمترین این برنامهها توسعه استفاده از گاز طبیعی فشرده (CNG) در بخش حملونقل بوده است.
ایران یکی از بزرگترین ذخایر گاز جهان را در اختیار دارد و کارشناسان بارها تاکید کردند که استفاده بیشتر از CNG میتواند بخشی از فشار تقاضا بر بازار بنزین را کاهش دهد. درهمینراستا طی سالهای گذشته طرح رایگان دوگانهسوزکردن خودروهای عمومی و تاکسیها اجرا شد و بخشی از ناوگان حملونقل بهمصرف گاز طبیعی روی آورد. بااینحال روند توسعه CNG در سالهای اخیر با کندی مواجه شده است. فرسودگی جایگاهها، کاهش جذابیت اقتصادی برای مالکان خودروها و مشکلات تامین تجهیزات موجب شده سهم این سوخت در سبد مصرفی حملونقل کمتر از ظرفیتهای موجود باشد. ازسویدیگر دولت در ماههای اخیر محدودیتهایی را نیز در حوزه کارت سوخت اعمال کرده است.
کاهش سهمیه بنزین آزاد، محدودسازی برداشت از کارتهای جایگاهداران و تشدید نظارت بر توزیع سوخت ازجمله اقداماتی است که با هدف مهار رشد مصرف انجام شده است. کارشناسان معتقدند اگرچه این سیاستها میتواند در کوتاهمدت بخشی از مصرف را کنترل کند اما راهحل پایدار ناترازی بنزین محسوب نمیشود. بهباور آنها تا زمانیکه ساختار مصرف اصلاح نشود و خودروهای فرسوده از چرخه تردد خارج نشوند رشد تقاضا ادامه خواهد یافت و فشار بر بودجه دولت افزایش مییابد. بهگفته آنان، بحران بنزین در ایران صرفا ناشی از کمبود تولید نیست. بخش مهمی از این بحران بهنحوه مصرف بازمیگردد. ناوگانی که بیش از نیمی از آن فرسوده است روزانه میلیونها لیتر سوخت را هدر میدهد و هزینه آن را هم دولت و هم شهروندان پرداخت میکنند.
کارشناسان انرژی پیشنهاد میکنند که سیاستگذار باید درچنینشرایطی میان دومسیر پیشرو یکانتخاب را دنبال کند یعنی یا پرداخت هزینههای سنگین واردات بنزین را ادامه بدهد یا سرمایهگذاری گسترده برای نوسازی ناوگان حملونقل را در دستور کار بگذارد. هرچند تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد گزینه دوم اگرچه در کوتاهمدت نیازمند منابع مالی است اما در بلندمدت میتواند هم مصرف سوخت را کاهش دهد، هم آلودگی هوا را مهار کند و هم فشار بر بودجه عمومی را کم کند با این وجود اجرای راهکار دوم نیازمند عزم جدی بوده که باید در جایگاههای بالاتر تصمیمگیری بهاجرا گذاشته شود.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
