بحران برق و تابستان سخت ایرانی‌ها

وعده‌های تکراری و بحران ناترازی

مسئولان وزارت نیرو و توانیر افزایش دمای هوا، رشد مصرف وسایل سرمایشی و فشار بر شبکه را از عوامل اصلی محدودیت‌های برق عنوان می‌کنند. بدون تردید افزایش مصرف در روز‌های گرم تابستان فشار زیادی به شبکه وارد می‌کند، اما کارشناسان معتقدند مسئله برق ایران تنها یک مشکل فصلی نیست.

کمبود سرمایه‌گذاری، اقتصاد ناکارآمد صنعت برق، فاصله میان هزینه تولید و قیمت فروش، فرسودگی بخشی از زیرساخت‌ها و رشد کمتر ظرفیت تولید نسبت به افزایش تقاضا، سال‌هاست به عنوان عوامل اصلی ناترازی برق مطرح می‌شود.

دبیرکل سندیکای صنعت برق نیز تاکید کرده که برق با هزینه‌ای بسیار بالاتر از قیمت فروش تولید می‌شود و همین موضوع توان مالی صنعت برق برای توسعه و سرمایه‌گذاری را کاهش داده است. نتیجه این چرخه، بازگشت دوباره خاموشی‌ها در هر تابستان است.

تجربه تلخ سال گذشته؛ جدول خاموشی که همیشه اجرا نشد

سال گذشته نیز بحران برق به یکی از جدی‌ترین دغدغه‌های مردم و صنایع تبدیل شد. در نهایت پس از افزایش اعتراض‌ها، جدول زمان‌بندی خاموشی‌ها اعلام شد تا شهروندان بتوانند برای قطعی برق برنامه‌ریزی کنند.

اما حتی همان جدول نیز در بسیاری از موارد با واقعیت منطبق نبود. گزارش‌های متعدد شهروندان نشان می‌داد در بخش قابل توجهی از موارد، برق در ساعت‌هایی غیر از زمان اعلام‌شده قطع می‌شد یا مدت قطعی‌ها بیشتر از برنامه اعلامی بود. همین مسئله باعث شد اعتماد عمومی نسبت به اطلاع‌رسانی‌های رسمی درباره خاموشی‌ها کاهش پیدا کند.

امسال نیز در شرایطی که مسئولان از اطلاع‌رسانی دو روز قبل سخن می‌گویند، شروع خاموشی‌های ناگهانی نشان داد همچنان میان برنامه‌های اعلامی و تجربه واقعی مردم فاصله وجود دارد.

برق که می‌رود، آب هم قطع می‌شود

خاموشی فقط به معنای خاموش شدن چراغ خانه‌ها نیست. در بسیاری از ساختمان‌های شهری، سیستم آب‌رسانی وابسته به پمپ‌های برقی است و قطع برق عملا می‌تواند به قطع یا کاهش شدید فشار آب نیز منجر شود.

به همین دلیل، یک قطعی چندساعته برق برای بسیاری از خانوار‌ها به معنای اختلال همزمان در چند بخش زندگی روزمره است؛ از کار کردن وسایل سرمایشی در گرمای تابستان گرفته تا تامین آب مورد نیاز ساختمان‌ها.

در چنین شرایطی، حتی اگر شرکت آب و فاضلاب اعلام کند برنامه‌ای برای کاهش فشار آب ندارد، تجربه مردم نشان می‌دهد وابستگی زیرساخت‌های شهری به یکدیگر باعث می‌شود اختلال در یک بخش، بخش‌های دیگر را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

مردم زیر بار مشکلات؛ بحران‌های زیرساختی فشار را بیشتر می‌کند

قطعی برق در شرایط عادی هم برای مردم آزاردهنده است، اما امروز این مسئله در کنار مجموعه‌ای از مشکلات اقتصادی و اجتماعی دیگر قرار گرفته است. بخش بزرگی از جامعه با افزایش هزینه‌های زندگی، گرانی کالا‌های اساسی و نگرانی درباره تامین نیاز‌های روزمره مواجه است؛ دغدغه‌هایی که باعث شده بسیاری از مردم بیش از هر چیز نگران «نان شب» باشند.

در چنین شرایطی، مشکلات زیرساختی مانند خاموشی‌های ناگهانی، اختلال‌های بانکی که طی هفته‌های اخیر ادامه داشته و مشکلات خدماتی، فشار مضاعفی بر شهروندان وارد می‌کند.

مسئله فقط قطع شدن برق نیست؛ مسئله احساس بی‌ثباتی در خدماتی است که مردم انتظار دارند حتی در سخت‌ترین شرایط، پایدار و قابل اتکا باشند.

جنگ و آسیب به شبکه؛ اما مسئله قدیمی‌تر از امروز است

مدیرعامل توانیر اعلام کرده در جریان درگیری‌های اخیر، آسیب‌هایی به زیرساخت‌های برق کشور وارد شده؛ حدود ۴۲۰۰ مگاوات از توان شبکه کاهش یافته، بیش از دو هزار نقطه آسیب دیده و خسارت واردشده به تجهیزات صنعت برق از ۶۰ هزار میلیارد تومان عبور کرده است.

این آسیب‌ها بدون تردید فشار مضاعفی بر شبکه وارد کرده‌اند، اما بحران برق ایران پیش از این نیز وجود داشته است. ناترازی تولید و مصرف، کمبود سرمایه‌گذاری و مشکلات ساختاری صنعت برق، مسائلی نیستند که تنها با حوادث اخیر توضیح داده شوند.

اکنون پرسش اصلی این است که آیا خاموشی‌های امسال نیز به یک روال عادی تابستانی تبدیل خواهد شد یا سیاست‌گذاران برای حل ریشه‌ای بحران برق، فراتر از مدیریت چند روزه مصرف اقدام خواهند کرد.