روايتي از تعداد قربانيان تصادفات رانندگي در كشور؛
تصادفات رانندگي در ايران ديگر صرفاً يك حادثه روزمره در خيابان‌ها و جاده‌ها نيست؛ به يكي از مهم‌ترين عوامل مرگ، مصدوميت و تحميل هزينه‌هاي سنگين اجتماعي و اقتصادي به كشور تبديل شده است.
به گزارش رصد روز، تداوم مرگ سالانه نزدیک به ۲۰ هزار نفر در تصادفات رانندگی نشان از بحرانی عمیق در زمینه ایمنی دارد. تقریبا هر روز خبرهایی از تصادف‌های مرگبار در شهرها و جاده‌های کشور منتشر می‌شود؛ از برخورد خودروها در محورهای بین‌شهری تا واژگونی و تصادف‌های شهری که خانواده‌هایی را در چند دقیقه وارد چرخه‌ای از سوگ، درمان و هزینه‌های سنگین می‌کند.
تنها در یکی از حوادث روز گذشته در مشهد، یک تصادف سه کشته و یک مصدوم بر جای گذاشت؛ حادثه‌ای که به گفته پلیس با تخطی از سرعت مجاز و برخورد خودرو با میدان و یک خودروی پارک‌شده رخ داده است. تصادفات رانندگی در ایران دیگر صرفاً یک حادثه روزمره در خیابان‌ها و جاده‌ها نیست؛ به یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ، مصدومیت و تحمیل هزینه‌های سنگین اجتماعی و اقتصادی به کشور تبدیل شده است. بررسی آمار سال‌های اخیر نشان می‌دهد پس از کاهش تلفات حوادث رانندگی در سال‌های پایانی دهه ۱۳۹۰، از ابتدای دهه ۱۴۰۰ روند مرگ‌ومیر دوباره صعودی شد و تعداد جان‌باختگان در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به مرز ۲۰ هزار نفر رسید.
این روند در شرایطی ادامه دارد که آمار تصادفات ثبت‌شده نیز همچنان بالاست. در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از یک میلیون و ۲۶۴ هزار فقره تصادف در کشور ثبت شده و از میان آنها بیش از ۶۷۱ هزار مورد به ترسیم کروکی منجر شده است. این ارقام البته به معنای آن نیست که تمام این حوادث به جراحت یا مرگ منجر شده‌اند، اما حجم بالای رخدادهای ترافیکی نشان می‌دهد فشار ناشی از ناایمنی حمل‌ونقل همچنان گسترده است. نکته مهم‌تر آن است که کاهش احتمالی تلفات در یک شهر یا مقطع زمانی، به تنهایی نمی‌تواند نشانه حل بحران باشد.
برای نمونه، در نیمه نخست ۱۴۰۵ شمار جان‌باختگان تصادفات تهران ۱۶ درصد کاهش یافته، اما همزمان تعداد تصادفات جرحی ۱۵ درصد و تصادفات خسارتی ۱۷ درصد افزایش داشته است. همچنین کل تصادفات پایتخت ۱۷ درصد بیشتر شده است. این تضاد نشان می‌دهد که سنجش ایمنی جاده‌ها و خیابان‌ها تنها با یک شاخص امکان‌پذیر نیست. ممکن است با افزایش کیفیت امدادرسانی، ایمنی خودرو یا سرعت رسیدن نیروهای امدادی، بخشی از حوادثی که در گذشته به مرگ منجر می‌شدند، امروز به مصدومیت ختم شوند؛ اما همین مصدومیت‌ها نیز هزینه‌های انسانی و اقتصادی قابل توجهی دارند. از سوی دیگر، هر تصادف صرفاً به راننده یا سرنشین خودرو محدود نمی‌شود.
عابر پیاده، موتورسوار، دوچرخه‌سوار و حتی خانواده‌ای که فرد آسیب‌دیده نان‌آور آن بوده، ممکن است سال‌ها با پیامدهای یک حادثه زندگی کنند. هزینه درمان، جراحی، توانبخشی، ازکارافتادگی، کاهش درآمد و فشار روانی، بخش‌هایی از صورت‌حساب پنهان تصادفات هستند که معمولاً در آمار روزانه حوادث دیده نمی‌شوند.به این ترتیب، وقتی از نزدیک به ۲۰ هزار کشته در سال سخن گفته می‌شود، در واقع باید از صدها هزار خانواده‌ای سخن گفت که ممکن است به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر حوادث رانندگی قرار گرفته باشند. آمار ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار مصدوم سالانه نیز نشان می‌دهد که مساله تنها «مرگ در جاده» نیست؛ بلکه بخشی از بحران، در سال‌های پس از حادثه و در زندگی کسانی ادامه پیدا می‌کند که با معلولیت، کاهش توان کاری یا هزینه‌های طولانی‌مدت درمان مواجه می‌شوند.
از همین منظر، خبرهای روزانه تصادفات را نمی‌توان مجموعه‌ای از حوادث جدا از یکدیگر دانست. تکرار تصادف‌های مرگبار در نقاط مختلف کشور، در کنار آمار بالای مصدومان و جان‌باختگان، تصویری از یک مشکل ساختاری ارایه می‌دهد؛ مشکلی که برای کاهش آن باید همزمان رفتار راننده، ایمنی خودرو، کیفیت جاده، مدیریت ترافیک، امدادرسانی و اجرای قانون مورد توجه قرار گیرد.
اگر تنها سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ را در نظر بگیریم، مجموع جان‌باختگان تصادفات رانندگی به بیش از ۹۱ هزار نفر می‌رسد. بر اساس ارقام منتشرشده، در همین بازه بیش از یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر نیز مصدوم شده‌اند.
این ارقام نشان می‌دهد که تصادفات در ایران صرفاً به مرگ محدود نمی‌شود. بخش بزرگی از قربانیان پس از حادثه با شکستگی، آسیب‌های مغزی، نخاعی، قطع عضو و دیگر صدمات جسمی مواجه می‌شوند و بخشی از آنان نیز ممکن است برای سال‌ها یا تا پایان عمر با ناتوانی‌های ناشی از حادثه زندگی کنند. جانشین رییس پلیس راهور فراجا نیز اعلام کرده است که در دو دهه گذشته بیش از ۶ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در حوادث رانندگی مجروح یا معلول شده‌اند و حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد آنان دچار معلولیت دایمی شده‌اند. این رقم البته یک برآورد تجمیعی برای یک دوره ۲۰ ساله است و نمی‌توان آن را به عنوان تعداد معلولان هر سال استفاده کرد.
یکی از دلایل مهم تداوم این وضعیت، آن است که تصادف معمولاً نتیجه یک عامل منفرد نیست. وضعیت خودرو، شرایط جاده، رفتار راننده، سرعت، خستگی، حواس‌پرتی و حتی وضعیت روانی راننده می‌توانند همزمان در شکل‌گیری یک حادثه نقش داشته باشند. با این حال، آمار پلیس نشان می‌دهد عوامل انسانی همچنان سهم مهمی در بروز تصادفات دارند. بر اساس آمار منتشرشده از حوادث رانندگی، در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۶ هزار و ۷۷۸ نفر در تصادفات جان خود را از دست دادند و ۳۱۷ هزار و ۱۲۰ نفر نیز مصدوم شدند. این رقم در سال ۱۴۰۱ به ۱۹ هزار و ۴۹۰ کشته و ۳۶۹ هزار و ۲۷۹ مصدوم رسید و در سال ۱۴۰۲ تعداد جان‌باختگان به ۲۰ هزار و ۴۵ نفر و تعداد مصدومان به ۳۹۱ هزار و ۶۹ نفر افزایش یافت. در سال ۱۴۰۳ نیز ۱۹ هزار و ۴۳۵ نفر جان خود را از دست دادند و ۳۸۱ هزار و ۴۸۴ نفر مصدوم شدند. سال ۱۴۰۴ اگرچه با کاهش اندک نسبت به سال ۱۴۰۲ همراه بود، اما همچنان تلفات در محدوده ۲۰ هزار نفر باقی ماند. بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده، ۱۹ هزار و ۵۴۰ نفر در حوادث رانندگی این سال جان باختند و ۳۷۸ هزار و ۷۲۹ نفر نیز مصدوم شدند.برای سال ۱۴۰۵، پلیس راهور در نیمه نخست سال از ثبت یک میلیون و ۲۶۴ هزار و ۱۹۴ فقره تصادف در کشور خبر داده که ۶۷۱ هزار و ۸۵۶ مورد آن به ترسیم کروکی منجر شده است. این آمار هنوز مربوط به شش ماه نخست سال است و نمی‌توان آن را با ارقام کامل سال‌های گذشته مقایسه کرد.
سیامک رهنما، کارشناس تصادفات در این باره به« تعادل» می‌گوید: رفتار رانندگان در تصادفات، سهم قابل توجهی از حوادث را به خود اختصاص می‌دهد به خصوص در پایتخت عوامل روانی و هیجانی در بروز تصادفات نقش عمده‌ای دارند. او می‌افزاید: خشم، عصبانیت، خستگی، خواب آلودگی، مصرف مواد یا نوشیدنی‌های الکلی به شکل قابل توجهی قدرت تصمیم‌گیری راننده را کاهش می‌دهد و همین امر زمینه ساز بروز تصادف می‌شود. این کارشناس تصادفات اظهار می‌دارد: در بحث تصادفات مساله فقط «بلد نبودن رانندگی» نیست؛ راننده‌ای که خسته است، با عجله حرکت می‌کند، تحت فشار روانی قرار دارد یا هنگام رانندگی سرگرم تلفن همراه است، حتی اگر از نظر مهارت رانندگی توانمند باشد، در لحظه حادثه قدرت واکنش مناسب را از دست می‌دهد. سیامک رهنما ادامه می‌دهد: آمار پلیس راهور تهران نیز این موضوع را تأیید می‌کند. در نیمه نخست ۱۴۰۵، ۳۵ درصد تصادفات تهران ناشی از بی‌توجهی به جلو و ۳۳ درصد ناشی از ناتوانی در کنترل وسیله نقلیه اعلام شده است. او تاکید می‌کند: استفاده از تلفن همراه یکی از عوامل بی‌توجهی به جلو و سرعت غیرمطمئنه نیز از عوامل ناتوانی در کنترل خودرو عنوان شده است. این کارشناس تصادفات هشدار می‌دهد: از سوی دیگر، حتی اگر راننده مرتکب خطا شود، کیفیت خودرو، کمربند ایمنی، کلاه ایمنی و وضعیت جاده تعیین می‌کنند که نتیجه آن خطا یک خسارت مالی ساده باشد یا یک حادثه مرگبار.
رهنما در بخش دیگری از سخنانش می‌گوید: تمرکز بر رفتار راننده نباید باعث شود نقش خودرو و زیرساخت نادیده گرفته شود. در یک نظام ایمنی حمل‌ونقل، قرار نیست یک اشتباه انسانی الزاماً به مرگ منجر شود. ایمنی خودرو، عملکرد ترمز، استحکام کابین، تجهیزات ایمنی، کیسه هوا و کیفیت تایرها می‌توانند شدت پیامدهای تصادف را تغییر دهند. او در پایان می‌افزاید: مطالعات علمی درباره ایران نیز نشان داده‌اند که پس از یک دوره طولانی کاهش مرگ‌ومیر ناشی از تصادفات، روند تلفات دوباره صعودی شده است؛ به‌گونه‌ای که نرخ خام مرگ ناشی از تصادفات از ۱۸.۳۸ نفر به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۰ به حدود ۲۳ نفر در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته است.
برای مقایسه بین کشورها، صرف تعداد کشته‌شدگان معیار مناسبی نیست؛ زیرا جمعیت کشورها با یکدیگر تفاوت دارد. شاخص قابل‌مقایسه‌تر، نرخ مرگ‌ومیر ناشی از تصادفات به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت است. بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت برای سال ۲۰۲۱، ایران با نرخ ۲۰.۶ مرگ به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر، فاصله قابل توجهی با آلمان دارد. این نرخ در آلمان ۳، در ترکیه ۶.۵، در عمان ۱۱ و در عراق ۲۱.۵ نفر بوده است.
برای عضویت در کانال رصد روز کلیک کنید
